Yellow skin eyes

Genel Bakış

Sarı cilt ve gözler, tıpta 'sarılık' olarak adlandırılır. Bu, vücudunuzda 'bilirubin' adı verilen sarı bir maddenin birikmesi sonucu cildinizin, göz akınızın ve bazen de tırnaklarınızın sarıya dönmesidir. Bu durum, karaciğerinizde veya safra yollarınızda bir sorun olduğunu gösterebilir.

Evet, sarılık özellikle yeni doğan bebeklerde çok yaygındır. Yetişkinlerde ise daha az görülür, ancak karaciğer hastalığı olan kişilerde sık rastlanır.

Sarılık her yaştan insanı etkileyebilir. Yeni doğanlar, karaciğer hastalığı olanlar, safra taşı olanlar ve aşırı alkol tüketen kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Cildin, özellikle yüz ve gövdede, sararması
• Göz akının (sklera) sarıya dönmesi
• Koyu renkli idrar (çay gibi)
• Açık renkli dışkı (kil rengi)
• Kaşıntı
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Yeni doğanlarda: Doğumdan 2-3 gün sonra başlayan sarılık, genellikle 1-2 haftada geçer. Ama çok erken başlarsa veya çok koyulaşırsa doktora başvurun.
• Bebeklerde: Emme güçlüğü, uykululuk hali, huzursuzluk da eşlik edebilir.
• Çocuklarda: Hepatit A gibi enfeksiyonlar sarılığa neden olabilir. İdrar renk koyulaşması ve dışkı açıklığı dikkat çekicidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sarılık genellikle karaciğer, safra yolları veya pankreas sorunlarından kaynaklanır.
• İştahsızlık, kilo kaybı, karın ağrısı sık eşlik eden belirtilerdir.
• Kaşıntı daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğer hastalıkları: Hepatit (virüslerden), siroz (karaciğer hasarı), alkolik karaciğer hastalığı
• Safra yolları tıkanıklığı: Safra taşları, tümörler
• Kan hücrelerinin aşırı yıkımı (hemoliz): Bazı kan hastalıkları, ilaç reaksiyonları
• Pankreas hastalıkları: Pankreatit, pankreas kanseri

Risk faktörleri

• Aşırı alkol tüketimi
• Hepatit B veya C virüsü taşıyıcılığı
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (doktorunuzla konuşun)
• Safra taşı varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sarılık belirtileri aniden ortaya çıktıysa
• Şiddetli karın ağrısı varsa
• Ateş, titreme veya kusma eşlik ediyorsa
• Bilinç bulanıklığı varsa (hemen 112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde veya gözlerinizde sararma fark ederseniz, birkaç gün içinde aile hekiminize veya bir dahiliye uzmanına başvurun.
• Hafif yorgunluk, iştahsızlık gibi belirtiler varsa randevu alın.

Tanı

Doktorunuz öncelikle sağlık geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Sarılığın nedenini bulmak için kan tahlilleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Tam kan sayımı, karaciğer fonksiyon testleri (ALT, AST, GGT, bilirubin düzeyi), hepatit virüs belirteçleri
• Görüntüleme: Karın ultrasonu, bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR
• Gerekirse karaciğer biyopsisi: Karaciğerden küçük bir doku örneği alınarak incelenir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün alabilir. Kan alma sırasında hafif bir acı hissedebilirsiniz. Görüntüleme işlemleri ağrısızdır. Sonuçlar çıktıktan sonra doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini konuşacaktır.

Tedavi

Tedavi, sarılığın altında yatan nedene bağlıdır. Amaç, neden olan sorunu çözmektir. Sarılığın kendisi değil, sebebi tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için, vücudunuzu nemli tutun.
• Dinlenin, yorgunluk hissediyorsanız aktivitelerinizi azaltın.
• Alkol kullanıyorsanız hemen bırakın.
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi nedene göre planlanır: Viral hepatitlerde antiviral ilaçlar, safra yolu tıkanıklığında endoskopik girişimler, bazı kan hastalıklarında ilaç tedavileri uygulanabilir. İlaçlar ve dozları doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra taşları veya tıkanıklığa neden olan bir tümör varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Karaciğer nakli, son dönem karaciğer yetmezliğinde bir seçenektir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi süresince doktorunuzun önerilerine uyun. Düzenli olarak kontrollere gidin. Yorgunluk hissedebilirsiniz, bu normaldir; vücudunuzu dinleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü tamamen bırakın.
• Dengeli beslenmeye özen gösterin.
• Düzenli uyuyun, stresten uzak durun.
• Hepatit B'ye karşı aşılı olduğunuzdan emin olun.

Diyet ve egzersiz

Karaciğerinizi yormayacak, hafif ve sağlıklı bir beslenme düzeni benimseyin. Yağlı, kızartılmış ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Bol sebze ve meyve tüketin. Hafif yürüyüşler yapabilirsiniz, ancak aşırı yorulmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarılık ve altında yatan hastalık kaygı ve üzüntüye neden olabilir. Bu duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın.

Önleme

Sarılığın bazı nedenleri önlenebilir. Alkolü sınırlamak, hepatit aşılarını yaptırmak ve güvenli cinsel ilişki önemli adımlardır. İlaçları doktor önerisiyle kullanmak da karaciğer hasarını önler.

Aşılar

Hepatit A ve Hepatit B aşıları, bu virüslere bağlı sarılığı önlemede etkilidir. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine uygun hareket edin.

Tarama programları

Risk altındaysanız (aile öyküsü, alkol kullanımı, hepatit taşıyıcılığı) düzenli kan testleri ile karaciğer fonksiyonlarınızı kontrol ettirin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan hastalığa bağlı karaciğer hasarı ilerleyebilir (siroz, karaciğer yetmezliği).
• Bazı durumlarda ağır enfeksiyonlar (sepsis) gelişebilir.
• Nedene bağlı olarak kanser riski artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile çoğu sarılık nedeni başarıyla tedavi edilir. Karaciğer hasarının derecesine ve nedenine bağlı olarak tam iyileşme mümkündür. Düzenli doktor takibi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile durum kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) – Jaundice

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı – Kronik Hastalıklar · Türkiye
• Türk Karaciğer Vakfı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.