Beyin Anjiyografisi (Serebral Anjiyogram)

Genel Bakış

Beyin anjiyografisi, beyni besleyen kan damarlarının ayrıntılı görüntülerini elde etmek için yapılan bir görüntüleme işlemidir. İşlem sırasında genellikle kasık ya da el bileğindeki bir damardan ince ve esnek bir boru (kateter) yerleştirilir, bu boru boyun damarlarına kadar ilerletilir. Verilen kontrast madde (halk arasında 'boya' da denir) sayesinde damarlar röntgen görüntülerinde belirgin hale gelir. Böylece damarlardaki daralma, balonlaşma (anevrizma) ya da yumak şeklindeki damar bozuklukları görülebilir. Bu bir hastalık değil, inceleme yöntemidir; sonuçları doktorunuzun doğru karar vermesine yardımcı olur.

Sık yapılan bir işlem değildir. Genellikle diğer görüntüleme yöntemleri yeterli bilgi vermediğinde ya da beyin damarlarına yönelik bir tedavi planlandığında, donanımlı hastanelerin ilgili birimlerinde uygulanır.

Her yaştan kişiye uygulanabilir. Daha çok inme geçiren veya inme şüphesi taşıyan yetişkinlerde, beyin damar hastalığından şüphelenilen kişilerde, ani ve çok şiddetli baş ağrısıyla başvuran hastalarda ve beyin ameliyatı öncesi değerlendirmede kullanılır. Çocuklarda daha nadirdir ve genellikle özel nedenlerle istenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bu bir inceleme olduğu için kendine ait belirtileri yoktur. Aşağıdakiler, beyin anjiyografisi istenmesine yol açan yakınmalardır.
• Ani başlayan ve hayatınızda yaşadığınız en şiddetli baş ağrısı
• Vücudun bir yarısında güçsüzlük, uyuşma ya da sarkma
• Konuşma bozukluğu, kelimeleri bulmakta zorlanma veya anlaşılmama
• Ani görme kaybı, bulanık görme ya da çift görme
• Bayılma, bilinç bulanıklığı veya nöbet geçirme
• Yüzde ya da başta zonklayıcı ağrıyla birlikte boyun sertliği

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda beyin anjiyografisi nadiren gerekir; genellikle doğuştan gelen damar bozuklukları, geçirilmiş ağır kafa travması veya bazı tümörlerin değerlendirilmesinde düşünülür.
• Çocuklarda çoğu zaman işlem öncesi hafif sakinleştirici uygulanır ve işlem anestezi ekibiyle birlikte yapılır.
• Çocuklarda belirtiler yetişkinlerden farklı olabilir; nedensiz nöbet, baş ağrısı veya kol-bacak kuvvetsizliği varsa mutlaka doktora danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta damar sertliği ve böbrek işlevlerinde azalma daha sık görüldüğü için kontrast maddeye bağlı riskler biraz artabilir.
• İşlem öncesi böbrek işlevleri ve kullanılan ilaçlar ayrıntılı olarak değerlendirilir, gerekirse önlem alınır.
• Yaşlılarda işlem sonrası baş dönmesi ve yorgunluk daha belirgin olabilir; dinlenmek ve bol su içmek önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde balonlaşma (anevrizma) şüphesi ve bunun tedavi planlaması
• Damar yumağı (arteriyovenöz malformasyon) gibi doğuştan ya da sonradan gelişen damar bozuklukları
• İnme veya geçici iskemik atak nedeniyle damar tıkanıklığının yerinin ve yaygınlığının belirlenmesi
• Beyin damarlarında iltihap (vaskülit) düşünülmesi
• Bazı tümörlerin kanlanmasının ve ameliyat öncesi damar yapısının görüntülenmesi
• Beyin kanaması geçiren kişide kanamanın kaynağının araştırılması
• Beyin ya da boyun damarlarına yönelik girişimsel tedavi veya ameliyat öncesi hazırlık

Risk faktörleri

• Böbrek işlevlerinde azalma (kontrast maddenin vücuttan atılmasını etkileyebilir)
• Daha önce kontrast maddeye veya iyoda karşı alerjik reaksiyon yaşamış olmak
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı ya da kanama-pıhtılaşma bozuklukları
• Kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve kalp-damar hastalıkları
• İleri yaş ve damar sertliği
• Hamilelik veya hamilelik şüphesi (işlem öncesi mutlaka belirtilmelidir)
• Astım ve bazı alerjik hastalıklar (kontrast maddeye tepki riskini artırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İşlem yerinde durmayan kanama, hızla büyüyen şişlik veya morarma varsa
• Ani baş ağrısı, konuşma bozukluğu, kol-bacak kuvvetsizliği, görme kaybı ya da nöbet olursa hemen 112'yi arayın
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, yüzde şişme veya yaygın döküntü olursa
• İşlem yerinde kızarıklık, ısı artışı, akıntı ya da ateş varsa
• İdrar miktarı belirgin azaldıysa veya birkaç gün süren bulantı-kusma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İşlem sonuçlarınızı görüşmek ve bundan sonraki adımları öğrenmek için kontrol randevunuza gidin
• Kullandığınız ilaçlarla ilgili değişiklikleri yalnızca doktorunuzun önerisiyle yapın
• İşlem sonrası hafif morarma ve hassasiyet birkaç gün sürebilir; geçmezse kontrole gidin
• Tansiyon, şeker ve kolesterol takiplerinizi düzenli olarak sürdürün

Tanı

Beyin anjiyografisi bir tanı aracıdır; yani hastalığı değil, damarların durumunu gösterir. Doktorunuz önce muayene eder, yakınmalarınızı ve öykünüzü dinler, ardından daha basit görüntüleme yöntemlerine başvurur. Anjiyografi genellikle bu incelemeler yeterli bilgi vermediğinde ya da tedavi planlanması için ayrıntılı görüntü gerektiğinde istenir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (konuşma, görme, güç, reflekslerin değerlendirilmesi)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) görüntüleme
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (CTA) veya manyetik rezonans anjiyografi (MRA) gibi damarları gösteren görüntülemeler
• Boyun Doppler ultrasonu (boyun damarlarındaki daralmaları gösterir)
• Kan testleri: böbrek işlevleri, kan sayımı ve pıhtılaşma değerleri
• Kontrast madde alerjisi ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

İşlem genellikle anjiyografi odasında yapılır. Rahat bir şekilde sırt üstü yatarsınız; kasık ya da el bileğinizdeki bölge uyuşturulur. Bu sırada hafif bir yanma hissedebilirsiniz, ancak işlemin kendisi genellikle ağrılı değildir. İnce bir kateter yerleştirilip boyun damarlarına ilerletilir ve kontrast madde verilir. Kontrast madde verildiğinde zaman zaman yüzde sıcaklık dalgası, hafif baş dönmesi veya metalik tat hissedilebilir; bunlar kısa sürelidir ve ekibe söylenmelidir. Görüntüler alınır, kateter çıkarılır ve giriş yerine baskı uygulanarak kapatılır. İşlem çoğunlukla 30-60 dakika sürer; öncesi ve sonrasındaki hazırlık ve gözlem süresiyle birlikte birkaç saat hastanede kalmanız beklenir. İşlem sonrası bir süre düz yatmanız ve bol sıvı almanız istenebilir. Aynı gün araç kullanmamanız ve yanınızda bir yakınınızın bulunması önerilir.

Tedavi

Beyin anjiyografisinin kendisi bir tedavi değildir; elde edilen bilgiler tedavinin nasıl planlanacağını belirler. Sonuçlar normal çıkarsa ek bir işlem gerekmez. Bir sorun saptanırsa doktorunuz sizi ilgili uzmanlarla birlikte değerlendirir ve seçenekleri sizinle konuşur.

Evde kişisel bakım

• İşlemden sonraki gün dinlenin; ağır kaldırmayın ve ıkınmaya neden olan hareketlerden kaçının
• Doktorunuzun önerdiği şekilde bol su için; bu, kontrast maddenin vücuttan atılmasına yardımcı olur
• Giriş yerindeki bandı doktorunuzun söylediği süre kadar kuru tutun
• İşlem günü araç kullanmayın, dikkat gerektiren işlerden kaçının
• Giriş yerini günlük olarak kontrol edin; şişlik, kızarıklık veya akıntı olursa sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

Tedavi, anjiyografide görülen duruma göre değişir. Bazı damar bozuklukları damar içinden yapılan girişimlerle (örneğin balonlaşmanın kapatılması, damar genişletici destek yerleştirilmesi veya damar yumağının kapatılması) tedavi edilebilir. Bazı durumlarda ise tansiyonun düzenlenmesi, kanın pıhtılaşmasını etkileyen ilaçlar veya damar sağlığını koruyan tedaviler gerekebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna, ilaçların adına ve dozuna yalnızca sizi takip eden hekim karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, değiştirmeyin veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anjiyografide kanama riski taşıyan bir balonlaşma, damar yumağı ya da ciddi daralma saptanırsa cerrahi veya damar içi girişimsel tedavi gündeme gelebilir. Bu karar; lezyonun yeri, büyüklüğü, genel sağlık durumunuz ve kişisel riskleriniz değerlendirilerek, ilgili uzmanlarla birlikte ve sizin de görüşünüz alınarak verilir.

Bu durumla yaşamak

İşlemden sonraki birkaç gün içinde günlük yaşamınıza dönmeniz genellikle mümkündür. Giriş yerinde hafif bir hassasiyet veya morarma olabilir; bu çoğu zaman kısa sürede geriler. Kontrol randevularınızı aksatmayın ve sonuçlarınızı mutlaka doktorunuzla değerlendirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürün ve takip edin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Düzenli ve ölçülü fiziksel aktiviteyi alışkanlık haline getirin
• Uyku düzeninize ve stresten uzak durmaya özen gösterin
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve kan testlerini ihmal etmeyin

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını koruyan bir beslenme düzeni genel olarak sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklıdır; tuz ve işlenmiş gıdalar sınırlı tutulur. Haftada çoğu gün orta tempolu yürüyüş gibi hareketler önerilir. İşlemden sonraki ilk günlerde ağır egzersizden kaçının; ne zaman ve ne kadar egzersiz yapacağınızı doktorunuza sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir işlem öncesinde ve sonrasında endişe, gerginlik ya da sonuçları beklerken huzursuzluk yaşamak çok anlaşılır bir durumdur. Duygularınızı bir yakınınızla veya sağlık ekibinizle paylaşmak rahatlatıcı olabilir. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Kendinizi çaresiz ya da çok kötü hissediyorsanız, güvendiğiniz birine ulaşın ve acil yardım için 112'yi arayın.

Önleme

Beyin anjiyografisi bir inceleme olduğu için doğrudan 'önlenmesi' söz konusu değildir. Ancak bu incelemeye ihtiyaç duyulmasına yol açan damar hastalıklarının riskini azaltmak büyük ölçüde mümkündür: tansiyonun kontrol altında tutulması, sigara kullanılmaması, şeker ve kolesterolün düzenli takibi, sağlıklı beslenme ve düzenli hareket en önemli adımlardır.

Tarama programları

Aile hekiminizde yaptırabileceğiniz tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol kontrolleri damar sağlığınız hakkında erken bilgi verir. Ailede beyin damar hastalığı ya da anevrizma öyküsü varsa bunu doktorunuza bildirin; gerekli görülürse ek değerlendirme planlanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İşlemin kendisine bağlı riskler nadirdir ancak vardır: giriş yerinde morarma veya kanama, kontrast maddeye alerjik reaksiyon, böbrek işlevlerinde geçici etkilenme ve çok seyrek olarak inme.
• Asıl risk, anjiyografiyle araştırılan altta yatan durumun değerlendirilmeden bırakılmasıdır: örneğin fark edilmeyen bir balonlaşma yırtılabilir ya da daralmış bir damar tekrar tıkanabilir.
• Bu nedenle doktorunuzun önerdiği incelemeleri ve kontrolleri ertelememek önemlidir.

Uzun vadeli görünüm

Beyin anjiyografisi, doğru bilgiye ulaşmak için güvenilir bir yöntemdir ve çoğu kişi işlemi sorunsuz atlatır. Sonuçlar ne olursa olsun, bugün beyin damar hastalıklarını değerlendirmek ve tedavi etmek için pek çok etkili seçenek bulunuyor. Düzenli takip, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve ekibinizle açık iletişim, sürecin en güçlü parçalarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.