DLCO Testi: Akciğerlerin Oksijen Geçiş Gücü

Genel Bakış

DLCO (karbon monoksit difüzyon kapasitesi), akciğerlerinizin havadaki oksijeni alıp kana ne kadar iyi geçirdiğini ölçen bir solunum testidir. Kısaca akciğerlerinizdeki 'gaz alışverişinin' ne kadar verimli olduğunu gösterir. Test sırasında ağzınıza tek kullanımlık bir ağızlık alır, derin bir nefes çeker ve birkaç saniye tutarsınız; cihaz verdiğiniz nefeste bulunan çok küçük miktardaki test gazını ölçer. İşlem ağrısız ve kısadır. DLCO tek başına bir hastalık tanısı koymaz; doktorunuzun diğer bulgu ve testlerle birlikte değerlendirdiği bir bilgi parçasıdır.

Evet, oldukça yaygın bir testtir. Solunum fonksiyon testlerinin (nefes testlerinin) rutin bir parçasıdır ve dünyada her yıl milyonlarca kez uygulanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eforla (merdiven çıkarken, yürürken) ortaya çıkan nefes darlığı
• Birkaç haftadan uzun süren inatçı öksürük
• Hırıltı veya göğüste sıkışma hissi
• Kolay yorulma, eskiden rahat yapılan işlerde zorlanma
• Parmak uçlarında veya dudaklarda morarma (ciltte mavi-mor renk değişimi)
• Derin nefes almada zorlanma ve kuru, kısık sesli öksürük
• Bazı akciğer hastalıklarında açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken yaşıtlarına göre çabuk nefes nefese kalma
• Tekrarlayan veya uzun süren öksürük
• Büyüme ve kilo alımının yavaşlaması
• Nefes alırken göğüs kafesinde çekilme görünümü
• Not: Çocuklarda DLCO testi ancak çocuk ağızlığı doğru kullanıp nefesini tutabiliyorsa anlamlı sonuç verir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Merdiven çıkma, alışveriş taşıma gibi günlük işlerde belirgin zorlanma
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Yaşla birlikte DLCO değeri bir miktar düşebilir; bu beklenen bir durumdur ve doktor bunu hesaba katar.
• Kalp yetmezliği ve kansızlık gibi yaşla sık görülen durumlar sonucu etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Amfizem ve KOAH gibi hava yollarının kalıcı olarak genişlediği hastalıklar (DLCO genellikle düşer)
• Akciğer sertleşmesi (fibrozis) ve interstisyel akciğer hastalıkları; akciğer dokusunun kalınlaşması
• Astım (DLCO çoğu zaman normaldir; bu ayrımda doktora yardımcı olur)
• Kalp yetmezliği veya akciğerde sıvı birikmesi
• Kansızlık (anemi); kanda oksijen taşıyan hemoglobin azaldığı için DLCO düşük çıkabilir
• Sigara kullanımı
• Akciğer damarlarında pıhtı (pulmoner emboli)
• Akciğerin bir bölümünün alınmış olması (geçirilmiş ameliyat)
• Aşırı şişmanlık veya göğüs kafesi şekil bozuklukları
• Yüksek rakamda bulunma, test sırasında nefesi yanlış tutma gibi geçici etkenler

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Toz, asbest, silika ve kimyasal duman gibi mesleki maruziyet
• Küf, kuş ve tarım tozlarına bağlı akciğer hastalıkları (çiftçi akciğeri gibi)
• Romatizmal hastalıklar (romatoid artrit, skleroderma gibi)
• Kemoterapi veya göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü
• Ailede akciğer sertleşmesi (fibrozis) öyküsü
• Kalp hastalığı veya kronik kansızlık
• Prematüre doğum ya da çocuklukta geçirilmiş ağır akciğer hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son günlerde belirgin şekilde arttıysa
• Öksürükle birlikte kan geliyorsa
• Ateş, titreme ve nefes darlığı bir aradaysa
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ani nefes darlığı varsa hemen 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen öksürüğünüz varsa
• Eskiden rahat yaptığınız işlerde nefesiniz kesiliyorsa
• Hırıltı ve göğüste sıkışma tekrar ediyorsa
• Sigara içiyorsanız veya bırakmayı düşünüyorsanız, aile hekiminizle konuşun
• Tozlu bir işte çalışıyorsanız ve sağlık taraması yaptırmak istiyorsanız

Tanı

DLCO bir tanı değil, akciğer fonksiyonunu ölçen bir testtir. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, muayene eder ve gerekirse solunum fonksiyon testleri ister. DLCO genellikle spirometri (nefes verme gücü testi) ile aynı oturumda yapılır ve sonuç diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: nefes alma-verme hızı ve hacimlerini ölçer
• DLCO: akciğerlerin gaz geçiş kapasitesini ölçer
• Akciğer grafisi
• Bilgisayarlı tomografi (gerektiğinde yüksek çözünürlüklü)
• Tam kan sayımı (özellikle hemoglobin ve kansızlık için)
• Kan gazı veya parmaktan oksijen ölçümü
• 6 dakika yürüme testi ya da egzersiz testi
• Gerekirse alerji ve romatoloji testleri

Randevunuzda neler beklenir

İşlem sırasında burnunuza bir klips takılır ve ağzınıza tek kullanımlık bir ağızlık verilir. Sakin bir odada otururken önce normal nefes alıp vermeniz, ardından derin bir nefes çekip yaklaşık 10 saniye tutmanız istenir. Bu birkaç kez tekrarlanır, arada dinlenirsiniz. Toplam süre genellikle 15-30 dakikadır. Test öncesinde kullandığınız ilaçları, özellikle nefes açıcı spreyleri doktorunuza sorun; testten önce sigara içmemek, ağır yemek yememek ve aşırı efor sarf etmemek önerilir. Sonuç genellikle aynı gün ya da birkaç gün içinde doktorunuzla birlikte değerlendirilir.

Tedavi

DLCO sonucu tek başına bir tedavi gerektirmez; asıl önemli olan bu sonucu açıklayan altta yatan nedendir. Tedavi planı bu nedene göre, sizi takip eden hekim ve gerektiğinde göğüs hastalıkları uzmanı tarafından düzenlenir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakın; akciğer sağlığı için yapabileceğiniz en etkili adım budur. Aile hekiminizden destek isteyin.
• Doktorunuzun reçete ettiği ilaçları düzenli kullanın, kendi başınıza kesmeyin veya değiştirmeyin.
• Toz, duman, kimyasal buhar ve çok soğuk havadan korunun; gerekirse maske kullanın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı doktorunuzla birlikte planlayın.
• Önerilen nefes egzersizlerini ve yürüyüş programını sürdürün.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın; eski test sonuçlarınızı saklayın, karşılaştırma için işe yarar.
• Ateş, balgam renginde değişim veya artan nefes darlığı gibi kötüleşmelerde erken davranın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi tamamen altta yatan duruma bağlıdır. Hava yolu daralması olan hastalıklarda nefes yollarını genişleten spreyler ve iltihabı baskılayan tedaviler; akciğer sertleşmesinde hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik bazı ilaçlar; kalp yetmezliğinde kalp tedavisi; kansızlıkta nedenin düzeltilmesi; kan oksijeni düşükse evde oksijen desteği ve pulmoner rehabilitasyon (nefes ve egzersiz eğitimi) kullanılabilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar verebilir; ilaç adı ve doz konusunda mutlaka hekiminize ve eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekli değildir. Ancak ileri akciğer hastalıklarında akciğer nakli veya bazı amfizem hastalarında akciğer hacmini azaltan ameliyatlar seçenek olabilir. Ayrıca DLCO, başka bir nedenle planlanan ameliyatlarda risk değerlendirmesinde kullanılır. Bu kararlar uzman ekipler tarafından ayrıntılı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatı kolaylaştırmak için işlerinizi parçalara bölün ve aralarda dinlenin. Merdiven çıkarken yavaşlayın, ağır bir şey taşırken nefesinizi düzenleyin. Evde hava kalitesini koruyun: sigara dumanı, rutubet ve kimyasal spreylerden uzak durun. Şikâyetlerinizi kısa bir günlüğe yazmak (ne zaman zorlandığınız, ne kadar yürüyebildiğiniz) doktorunuza çok yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Tempolu yürüyüş gibi hafif-orta egzersizleri alışkanlık haline getirin.
• Nefes egzersizlerini ve dudak büzerek nefes verme tekniğini öğrenin (hemşire veya fizyoterapist gösterebilir).
• Sağlıklı kiloda kalın; fazla kilo nefes almayı zorlaştırır.
• Ellerinizi sık yıkayın, kalabalık ve havasız ortamlarda dikkatli olun.
• Yeterli uyuyun ve kendinize dinlenme molaları tanıyın.
• İş yerinde toz ve kimyasala karşı koruyucu önlemlere uyun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenin: protein (yumurta, baklagil, et, süt ürünleri) ile sebze ve meyveye ağırlık verin, çok tuzlu ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Öğünleri küçük ve sık tutmak, nefes darlığı olan kişilerde yemek yemeyi kolaylaştırır. Egzersizde acele etmeyin: günde 10-20 dakikalık yürüyüşle başlayıp kademeli artırın; konuşamayacak kadar nefessiz kalırsanız durup dinlenin. Size özel bir plan için hekiminize veya pulmoner rehabilitasyon ekibine danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes darlığı ve test sonucunu beklemek kaygı yaratabilir; bu çok normaldir. Kaygı arttığında nefes daha da sıkışabilir; bu kısır döngüyü kırmak için yavaş ve derin nefes çalışmaları, güvendiğiniz biriyle konuşmak ve gerekiyorsa profesyonel destek almak işe yarar. Kendinizi iki haftadan uzun süre umutsuz, çaresiz veya sürekli endişeli hissediyorsanız mutlaka bir hekime ya da ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize zarar verme düşüncesi veya ruhsal bir kriz yaşarsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

DLCO bir test olduğu için 'önlenmesi' söz konusu değildir; ancak testin ölçtüğü akciğer hasarını önlemek çoğu zaman mümkündür. Sigara içmemek veya bırakmak, tozlu ve dumanlı işlerde koruyucu ekipman kullanmak, evde rutubet ve kimyasal dumandan uzak durmak, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılanmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde grip (influenza) aşısı her yıl, zatürre (pnömokok) aşısı ise hekiminizin uygun gördüğü durumlarda yapılır. Yaşınıza ve sağlık durumunuza göre diğer önerilen aşıları aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Akciğer sağlığı taraması herkes için standart değildir. Ancak uzun süre sigara içmiş kişilerde, mesleki toz maruziyeti olanlarda veya ailede akciğer sertleşmesi öyküsü bulunanlarda doktorunuz solunum fonksiyon testi ve gerekirse görüntüleme önerebilir. Tarama kararı kişiye özeldir; aile hekiminizle konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan hastalık ilerlerse nefes darlığı artabilir ve günlük aktiviteler kısıtlanabilir.
• Kan oksijen düzeyi düşebilir; bu kalbe ek yük getirir.
• Akciğer sertleşmesi gibi durumlarda zamanla kalıcı hasar gelişebilir.
• Tekrarlayan enfeksiyonlar ve hastaneye yatış ihtiyacı artabilir.
• Kaygı, uyku sorunları ve sosyal hayattan uzaklaşma görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

DLCO sonucu tek başına bir kader değildir. Pek çok kişide neden basit ve tedavi edilebilirdir (örneğin kansızlık, kalp yetmezliği veya astım). Bazı kişilerde ise hastalık yavaş seyreder; düzenli takip, doğru tedavi, sigarayı bırakma ve egzersizle yaşam kalitesi belirgin biçimde korunur. Erken değerlendirme ve düzenli kontroller en güçlü avantajınızdır; umut her zaman vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.