Vücut Pletismografisi: Akciğer Hacim Ölçüm Testi

Genel Bakış

Vücut pletismografisi, akciğerlerin ne kadar hava tutabildiğini ve hava yollarının ne kadar rahat çalıştığını ölçen bir solunum fonksiyon testidir. Kişi, içi cam gibi görülebilen küçük bir kabinin içine oturur, burnuna yumuşak bir kıskaç takılır ve ağzına verilen bir ağızlıkla nefes alıp verir. Test sırasında kabinin kapağı kısa süreliğine kapanır ve kişiden birkaç saniye boyunca kısa, yüzeysel nefesler alması istenir. Bu sırada cihaz, göğüs kafesinin hareketinden yola çıkarak akciğerdeki hava miktarını hesaplar. Test ağrısızdır, iğne yapılmaz, ilaç verilmez ve röntgen ışını kullanılmaz. Sonuçlar; akciğerin toplam hacmini, normal nefes vermeden sonra akciğerde kalan hava miktarını (buna rezidüel hacim denir) ve hava yollarının gösterdiği direnci ortaya koyar. Bu bilgiler, basit nefes testiyle (spirometri) görülemeyen ayrıntıları gösterdiği için doktorlara tanı koymada yardımcı olur.

Solunum fonksiyon testleri Türkiye'de ve dünyada çok yaygın yapılan incelemelerdir. Vücut pletismografisi, özellikle akciğer hacimlerinin ayrıntılı ölçülmesi gerektiğinde tercih edilen, tanıdık ve güvenilir bir yöntemdir. Pek çok göğüs hastalıkları polikliniğinde ve hastanede bulunur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Günlük işleri yaparken ya da merdiven çıkarken çabuk yorulma, nefes nefese kalma
• Uzun süren ya da tekrar eden öksürük
• Hırıltılı ya da ıslık sesli nefes alma
• Balgam çıkarma
• Göğüste sıkışma veya dolgunluk hissi
• Nefes alırken zorlanma, derin nefes alamama hissi
• Gece öksürüğü ya da sabah kalkınca öksürme ve balgam gelmesi
• Sigara içme öyküsü olan kişilerde nefes yakınmalarının başlaması

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken ya da koşarken akranlarına göre çok daha çabuk yorulma
• Tekrarlayan hırıltı, ıslık sesli nefes alma
• Sık sık ve uzun süren öksürük atakları
• Gece öksürüğü nedeniyle uyanma
• Büyüme ve kilo alımının beklenenden yavaş olması (uzun süreli solunum sorunlarında görülebilir)
• Sık tekrarlayan göğüs enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eskiden rahat yapılan işlerde (alışveriş, ev işi, yürüyüş) belirgin zorlanma
• Nefes darlığının yavaş yavaş artması ve yaşlılığa bağlanması
• Tekrarlayan göğüs enfeksiyonları, zatürre geçirme öyküsü
• Yürürken dinlenme ihtiyacının artması
• Göğüs kafesinin şeklinde değişiklik ya da omurga eğriliği
• Nefes darlığı nedeniyle günlük hayattan çekilme, eve kapanma

Nedenler

Ana nedenler

• Vücut pletismografisi bir hastalık değil, bir ölçüm testidir. Bu testin istenmesine yol açan asıl neden, altta yatan bir solunum sorununu aydınlatma ihtiyacıdır.
• Astım: hava yollarının zaman zaman daralması ve iltihaplanması
• KOAH (kronik tıkayıcı akciğer hastalığı): çoğunlukla sigaraya bağlı, akciğerde hava hapsinin geliştiği durum
• Akciğer sertleşmesi (interstisyel akciğer hastalıkları): akciğer dokusunun esnekliğini kaybetmesi
• Kistik fibrozis ya da bronşektazi gibi hava yollarında kalıcı genişleme ve balgam birikmesiyle seyreden hastalıklar
• Göğüs kafesi şekil bozuklukları, omurga eğriliği, obezite gibi akciğerin genişlemesini mekanik olarak kısıtlayan durumlar
• Kas ve sinir hastalıkları: nefes kaslarının güçsüzleşmesi
• Bazı ameliyatlar öncesinde akciğer kapasitesinin değerlendirilmesi

Risk faktörleri

• Sigara içmek ya da uzun yıllar sigara dumanına maruz kalmak
• Meslek gereği toz, buhar, kimyasal madde ya da organik partikül solumak (madencilik, inşaat, tekstil, tarım gibi işler)
• Ailede akciğer hastalığı ya da alerji öyküsü bulunması
• Çocuklukta geçirilmiş ağır solunum yolu enfeksiyonları
• Fazla kilo ve obezite
• Hava kirliliği ve ev içi duman (soba, odun, tezek yakımı) maruziyeti
• Bazı ilaç tedavileri veya romatizmal hastalıkların akciğeri etkilemesi (doktorunuz bunu değerlendirir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son günlerde belirgin şekilde arttıysa
• Öksürükle birlikte ateş, göğüs ağrısı ya da balgamda kan varsa
• Dudaklarınızda ya da parmak uçlarınızda morarma fark ettiyseniz (bu durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın)
• Nefes darlığı nedeniyle geceleri uyuyamıyor, yatakta doğrulmak zorunda kalıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadan uzun süren öksürük ya da balgam varsa
• Merdiven çıkarken, yürürken ya da ev işlerinde eskisine göre çabuk yoruluyorsanız
• Hırıltılı nefes alıyor ve bunu sık yaşıyorsanız
• Sigara içiyorsanız ve nefes yakınmalarınız başladıysa
• Astım ya da KOAH tanınız varsa ve kontrol muayeneniz geldiyse
• Doktorunuz bir ameliyat öncesi akciğer değerlendirmesi istediyse
• Mesleğiniz gereği tozlu bir ortamda çalışıyorsanız ve nefesle ilgili yakınmalarınız varsa

Tanı

Tanı, tek bir testin sonucuna bakılarak değil, bir bütün olarak konur. Doktorunuz önce sizi dinler, nefes yakınmalarınızı, sigara öykünüzü ve mesleğinizi sorar, ardından muayene eder. Gerekirse vücut pletismografisi istenir. Bu test, akciğerinizin toplam hacmini ve nefes verme sonrası içeride kalan hava miktarını ölçer. Sonuçlar, yaşınıza, boyunuza, kilonuza ve cinsiyetinize göre beklenen değerlerle karşılaştırılır. Bazen sonucun daha net yorumlanabilmesi için nefes açıcı bir ilaç öncesi ve sonrası ölçüm yapılabilir. Tüm bu bilgiler doktorunuzun sizin durumunuza uygun değerlendirme yapmasını sağlar.

Yapılabilecek testler

• Vücut pletismografisi: kabin içinde yapılan, akciğer hacimlerini ve hava yolu direncini ölçen test
• Spirometri: derin nefes alıp güçlü şekilde üflemenin istendiği basit nefes testi
• Difüzyon testi: akciğerden kana oksijen geçişinin ne kadar iyi olduğunu gösteren ölçüm
• Nefes açıcı ilaç öncesi ve sonrası ölçüm: hava yollarının büzüşmeye (kasılma) ne kadar yatkın olduğunu anlamaya yardımcı olur
• Göğüs röntgeni veya akciğer tomografisi: akciğer dokusunun görüntülenmesi
• Kan gazı testi: kandan oksijen ve karbondioksit düzeylerinin bakılması
• Egzersiz sırasında yapılan testler ya da yürüme testi: günlük hayattaki kapasitenin değerlendirilmesi
• Alerji testleri: bazı kişilerde altta yatan alerjik nedenin araştırılması

Randevunuzda neler beklenir

Teste giderken rahat, bol kıyafetler giymeniz önerilir; dar korseler, sıkı kemerler ve takılar çıkarılır. İşlem sırasında görevli size adım adım ne yapacağınızı anlatır. Kabinin içinde otururken burnunuza yumuşak bir kıskaç takılır ve ağızlık ağzınıza yerleştirilir. Birkaç saniye kısa ve yüzeysel nefesler almanız istenir; bu sırada kabinin kapağı kısa bir süre kapalı kalır. Ardından derin nefes alıp güçlü şekilde üflemeniz istenebilir. Test boyunca yanınızda bir sağlık görevlisi bulunur ve istediğiniz an durabilirsiniz. Kapalı yer korkunuz varsa ya da test sırasında baş dönmesi, sıkışma hissi yaşarsanız bunu mutlaka görevliye söyleyin; test buna göre düzenlenir. İşlem sonrasında genellikle hemen günlük hayatınıza dönebilirsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuzla birlikte değerlendirilir.

Tedavi

Vücut pletismografisi bir tedavi değil, tanıya yardımcı bir testtir; bu nedenle testin kendisi için bir tedavi söz konusu değildir. Testin asıl değeri, çıkan sonuçlara göre doktorunuzun size en uygun bakım planını oluşturabilmesidir. Örneğin hava hapsinin (akciğerde havanın takılıp kalması) belirgin olduğu durumlarda tedavi yaklaşımı farklılaşabilir; akciğer hacimleri normal çıktığında ise gereksiz tedavilerden kaçınılabilir. Yani test, doğru tedavinin ilk adımıdır.

Evde kişisel bakım

• Testten önce doktorunuzun önerdiği hazırlık kurallarına uyun; bazı solunum ilaçlarının testten önce kullanılmaması istenebilir, bunu mutlaka doktorunuza veya eczacınıza sorun.
• Testten önceki saatlerde ağır yemek yemekten kaçının; rahat nefes almayı kolaylaştırır.
• Sigara içiyorsanız test öncesi bırakmanız gereken süreyi doktorunuza sorun; genellikle bir süre içmemeniz istenir.
• Teste giderken bol ve rahat kıyafetler giyin, yanınızda kullandığınız tüm ilaçların listesini bulundurun.
• Test sırasında yapılan nefes alıştırmalarını acele etmeden, görevlinin gösterdiği gibi yapmaya çalışın; doğru yapılan bir test daha güvenilir sonuç verir.
• Sonuçlarınızı not alın ve bir sonraki kontrolünüzde soracağınız soruları önceden yazın.

Tıbbi tedaviler

Test sonucunuza göre doktorunuz bir tedavi planı önerebilir. Bu plan genellikle şunları içerebilir: nefes yollarını rahatlatan ve iltihabı azaltan ilaç tedavileri (ilacın türü ve dozu yalnızca doktorunuz tarafından belirlenir), nefes egzersizleri ve fizyoterapi, sigarayı bırakma desteği, alerjen veya tahriş edici maddelerden korunma, gerektiğinde oksijen desteği ve düzenli takip. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu; yaşınız, yakınmalarınız ve test sonuçlarınız birlikte değerlendirilerek belirlenir. İlaçlarınızla ilgili tüm soruları eczacınıza veya doktorunuza yöneltebilirsiniz; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Vücut pletismografisi bir ameliyat değildir ve bu testin kendisiyle ilgili cerrahi bir işlem yoktur. Ancak bazı durumlarda, örneğin akciğer ya da karın bölgesinden bir ameliyat planlanıyorsa, ameliyat öncesi akciğer kapasitenizi değerlendirmek için bu test istenebilir. Böyle bir durumda ameliyat kararı ve zamanlaması, test sonuçlarınızı da değerlendiren uzman hekimler tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Nefesle ilgili bir sorunla yaşıyorsanız günlük hayatınızı kolaylaştırmanın yolları vardır. İşleri parçalara bölmek, arada dinlenmek, merdivenleri yavaş çıkmak ve nefesinizi tutmadan konuşmak gibi küçük düzenlemeler bile fark yaratır. Evinizin havasını temiz tutmak, sigara dumanından ve kimyasal kokulardan uzak durmak, yakınmalarınızı ve kullandığınız ilaçları not etmek takip sürecini kolaylaştırır. Kontrol randevularınızı aksatmamak, hastalığınızın seyrini erken fark etmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak, akciğer sağlığınız için yapabileceğiniz en etkili adımdır; tek başınıza zorlanıyorsanız profesyonel destek isteyin.
• Evde ve iş yerinde temiz hava sağlayın; soba dumanı, sprey, boya ve güçlü kimyasal kokulardan uzak durun.
• Düzenli ve ılıman egzersiz yapın; yürüyüş gibi aktiviteler nefes kapasitenizi korumanıza yardımcı olur.
• Bol sıvı tüketmek balgamın daha kolay çıkmasına yardımcı olabilir.
• Grip ve benzeri solunum yolu enfeksiyonlarına karşı dikkatli olun; kalabalık, kapalı ortamlarda el hijyenine özen gösterin.
• Uyku düzeninizi koruyun; yorgunluk nefes yakınmalarını daha belirgin hissettirebilir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve sağlıklı kiloda kalmak, nefes kaslarınıza binen yükü azaltır. Fazla kilo, özellikle karın bölgesindeki yağ, diyaframın (nefes almamızı sağlayan ana kas) rahat hareket etmesini zorlaştırabilir. Öğünlerinizi küçük ve sık tutmak, çok dolu mideyle nefes almayı zorlaştırmamak açısından işe yarar. Egzersiz konusunda aceleci olmayın: yürüyüş, hafif tempolu bisiklet veya su içinde yapılan hareketler çoğu kişi için uygundur, ancak hangi egzersizin sizin için güvenli olduğunu doktorunuza sorun. Egzersiz sırasında konuşabilecek kadar rahat nefes alabiliyor olmanız iyi bir ölçüttür. Nefes darlığı artarsa durup dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes darlığı ve sürekli öksürük yorucu olabilir; kaygı, huzursuzluk, uyku sorunları ve moral bozukluğu bu durumda oldukça anlaşılır tepkilerdir. Test öncesinde ya da sonrasında endişe duymanız da normaldir. Kaygınızı paylaşmak, güvendiğiniz biriyle konuşmak ve doktorunuza sorularınızı sormak çoğu zaman rahatlatıcı olur. Eğer bu duygular günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanılmaz bir sıkışmışlık hissi yaşarsanız vakit kaybetmeden acil yardım isteyin; Türkiye'de acil durumlarda 112'yi arayabilirsiniz. Yalnız değilsiniz ve destek almak güçlü bir adımdır.

Önleme

Vücut pletismografisi bir test olduğu için 'önlenmesi' söz konusu değildir. Ancak bu testin istenmesine yol açan akciğer sorunlarının bir kısmı önlenebilir. Sigara içmemek veya bırakmak, tozlu ve dumanlı ortamlarda maske ve uygun koruyucu ekipman kullanmak, ev ve iş yeri havasını temiz tutmak, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı önlem almak akciğer sağlığınızı korumanın en önemli yollarıdır. Sağlık Bakanlığı'nın sigara bırakma konusundaki önerileri ve aile hekimliği hizmetleri bu konuda size destek olabilir.

Aşılar

Solunum yolu enfeksiyonları akciğer hastalığı olan kişilerde daha ağır seyredebildiği için doktorunuz grip ve zatürre gibi hastalıklara karşı aşılanmanızı önerebilir. Hangi aşının ve ne zaman yapılacağının size uygun olup olmadığını mutlaka doktorunuza veya aile hekiminize sorun; aşı önerileri kişisel sağlık durumunuza göre değişir.

Tarama programları

Akciğer sağlığı için yapılan kontroller, sorunları erken dönemde fark etmeyi sağlar. Sigara öykünüz varsa, mesleki olarak toz veya kimyasala maruz kalıyorsanız ya da ailenizde akciğer hastalığı bulunuyorsa, hangi aralıklarla kontrol yaptırmanız gerektiğini aile hekiminize danışabilirsiniz. Astım veya KOAH gibi bir tanınız varsa, solunum fonksiyon testlerinin hangi sıklıkta tekrarlanacağına doktorunuz karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan solunum sorunu fark edilmezse zamanla ilerleyebilir ve günlük hayatı kısıtlayabilir.
• Akciğerde hava hapsi (nefes verme sonrası havanın takılı kalması) artabilir ve nefes darlığı belirginleşebilir.
• Tekrarlayan göğüs enfeksiyonları ve zatürre riski artabilir.
• Egzersiz kapasitesi düşebilir, kişi zamanla daha hareketsiz hale gelebilir.
• Uyku kalitesi bozulabilir, gündüz yorgunluğu artabilir.
• Geç kalınan değerlendirme, tedavi seçeneklerini kısıtlayabilir; erken tanı her zaman daha fazla seçenek sunar.

Uzun vadeli görünüm

Vücut pletismografisi, akciğerleriniz hakkında net bilgi veren güvenilir bir testtir ve doğru yönlendirmenin ilk adımıdır. Akciğerle ilgili pek çok sorun, erken fark edildiğinde ve düzenli takip edildiğinde iyi yönetilebilir. Çoğu kişi uygun bakım, sigarayı bırakma ve düzenli egzersizle yakınmalarını kontrol altına alıp aktif bir yaşam sürdürebilir. Sonuçlarınız ne olursa olsun, atacağınız adımlar ve alacağınız destek bu süreci daha iyiye doğru değiştirebilir. Umut her zaman vardır; önemli olan süreci bir sağlık uzmanıyla birlikte yürütmektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.