Rahim İçi Zarından Biyopsi (Endometrial Biyopsi)

Genel Bakış

Endometrial biyopsi, rahmin iç yüzeyini kaplayan ince doku tabakasından (buna 'endometriyum' denir) küçük bir doku örneği alınması işlemidir. 'Biyopsi' sadece 'doku örneği alma' anlamına gelir. Alınan örnek laboratuvarda mikroskop altında incelenir; böylece o dokunun normal mi, yoksa iltihap, kalınlaşma veya başka bir değişiklik var mı diye değerlendirilir. Bu işlem bir tedavi değil, tanı koymak için yapılan bir incelemedir. Genellikle muayene odasında, birkaç dakika içinde tamamlanır.

Evet, oldukça sık yapılan bir işlemdir. Özellikle adet düzensizlikleri ve menopoz sonrası kanamaların araştırılmasında jinekoloji pratiğinde rutin olarak başvurulan incelemelerden biridir.

Genellikle üreme çağındaki kadınları ve menopoz dönemindeki kadınları ilgilendirir. Adet düzensizliği, adet arası veya menopoz sonrası kanama, aşırı adet kanaması yaşayanlar; kısırlık (gebe kalamama) araştırması yapılanlar; rahim içi doku kalınlaşması (hiperplazi) veya rahim içi polip gibi durumlar açısından takip edilenler bu işlemle karşılaşabilir. Nadiren ergenlik döneminde aşırı ve düzensiz kanaması olan gençlerde de değerlendirme amacıyla düşünülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzeninin bozulması: süresi, sıklığı veya miktarı değişen kanamalar
• Adet dönemleri arasında kanama veya lekelenme
• Menopozdan sonra (adetler tamamen kesildikten sonra) ortaya çıkan kanama ya da kahverengi lekelenme
• Çok yoğun adet kanaması: pedin kısa sürede dolması, büyük pıhtılar gelmesi
• Kasık veya alt karın bölgesinde ağrı, ilişki sırasında ağrı
• Gebe kalmakta zorlanma (kısırlık) araştırması sırasında fark edilen rahim içi doku değişiklikleri
• Ultrasonda rahim içi zarın beklenenden kalın görünmesi

Çocuklarda belirtiler

• Bu işlem çocuklarda çok nadiren uygulanır; ergenlik dönemindeki gençlerde yalnızca çok ağır, düzensiz veya uzun süren kanamalarda ve altta yatan nedenin araştırılması gerektiğinde doktor değerlendirebilir.
• Gençlerde ağır kanama çoğunlukla hormonal dengesizliğe bağlıdır; yine de mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası her türlü kanama veya lekelenme, miktarı ne olursa olsun mutlaka araştırılmalıdır; bu dönemde endometrial biyopsi sık başvurulan bir incelemedir.
• İlerleyen yaşta kanama ile birlikte halsizlik, kilo kaybı veya alt karın ağrısı varsa doktora başvurmak özellikle önemlidir.
• Doktorunuzun önerdiği jinekolojik kontrolleri aksatmamak, olası değişikliklerin erken fark edilmesini kolaylaştırır.

Nedenler

Ana nedenler

• Endometrial biyopsi bir hastalık değil, bir incelemedir; bu nedenle 'nedenleri' denildiğinde, işlemin hangi durumların araştırılması için yapıldığı anlaşılır.
• Hormonal dengesizlik: östrojen ve progesteron dengesinin bozulması, rahim içi zarın normalden kalın olmasına ve düzensiz kanamalara yol açabilir.
• Rahim içi zarın kalınlaşması (endometrial hiperplazi): iyi huylu olabileceği gibi yakından izlenmesi gereken bir durumdur.
• Rahim içi polip veya iyi huylu miyomlar
• Menopoz sonrası kanamanın nedeninin araştırılması
• Kısırlık değerlendirmesinde rahim içi zarın durumunun incelenmesi
• Rahim içi dokuda iltihap (endometrit) şüphesi
• Rahim içi zar kaynaklı kanser şüphesi — biyopsi bunu dışlamak veya doğrulamak için yapılır

Risk faktörleri

• Adet düzensizliği veya anormal kanama öyküsü
• Menopoz döneminde olmak ve herhangi bir kanama yaşamak
• Aşırı kilo veya obezite (yağ dokusu hormon dengesini etkileyebilir)
• Polikistik over sendromu (PKOS) gibi hormonal durumlar
• Uzun süre yalnızca östrojen içeren hormon tedavisi kullanmış olmak
• Bazı meme kanseri tedavilerinde kullanılan ve rahim içi zarı etkileyebilen ilaçlar (doktorunuz bu konuda sizi bilgilendirir)
• Diyabet, yüksek tansiyon gibi eşlik eden sağlık sorunları
• Ailede rahim veya bağırsak kanseri öyküsü
• Geç menopoz veya hiç doğum yapmamış olmak (bazı durumlarda risk değerlendirmesinde dikkate alınır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Menopoz sonrası herhangi bir kanama veya lekelenme
• Adet arası kanama veya ilişki sonrası kanama
• Pedinizi bir saat içinde dolduracak kadar yoğun kanama
• Kanama ile birlikte baş dönmesi, halsizlik veya çarpıntı
• Biyopsi sonrası ateş, kötü kokulu akıntı veya artan ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet düzeninizde birkaç ay süren belirgin değişiklik
• Adet sancısında veya kanama miktarında giderek artış
• Gebe kalmak istiyorsanız ve bir yıldır (35 yaş üzerindeyseniz altı aydır) gebe kalamıyorsanız
• Ultrasonda rahim içi zarda kalınlaşma saptanmışsa
• Ailede rahim kanseri öyküsü varsa ve doktorunuzun önerdiği kontrolleri planlamak için

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, gerekirse fizik muayene yapar ve genellikle ultrasonografi ile rahmi ve rahim içi zarı görüntüler. Bu incelemeler sonucunda rahim içi zardan doku örneği alınmasına karar verilirse endometrial biyopsi planlanır. İşlem sırasında spekulum adı verilen küçük bir aletle vajina açılır, rahim ağzı görünür hale getirilir ve ince, esnek bir kanül rahim ağzından geçirilerek rahim içinden küçük bir doku örneği alınır. Örnek daha sonra patoloji laboratuvarında incelenir.

Yapılabilecek testler

• Jinekolojik muayene
• Transvajinal ultrasonografi (vajinal yoldan yapılan ultrason; rahim içi zarın kalınlığı ve görünümü değerlendirilir)
• Endometrial biyopsi (rahim içi zardan doku örneği alınması)
• Histeroskopi (rahim içinin kameralı ince bir aletle doğrudan görüntülenmesi; bazı durumlarda biyopsi bununla birlikte yapılabilir)
• Salin infüzyon sonografi (rahim içine sıvı verilerek yapılan ayrıntılı ultrason incelemesi)
• Kan testleri: hormon düzeyleri, kansızlık (anemi) ve genel sağlık durumunun değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

İşlem genellikle muayene odasında yapılır ve birkaç dakika sürer. Çoğu kişi adet sancısına benzer bir kramp hisseder; bazılarında bu his daha hafif, bazılarında daha belirgin olabilir. Doktorunuz gerekli görürse rahim ağzını hafifçe uyuşturan bir yöntem kullanabilir. İşlemden sonra bir süre dinlenmeniz önerilir; hafif lekelenme veya kramp birkaç gün sürebilir. Sonuçlar genellikle 1–2 hafta içinde hazır olur ve doktorunuz sonucu sizinle birlikte değerlendirir. Sonucu öğrenmek için mutlaka kontrol randevunuza gidin; sonuç normal de olsa bunu doktorunuzla konuşmak önemlidir.

Tedavi

Endometrial biyopsi bir tedavi değil, tanıya yardımcı bir incelemedir. Bu nedenle asıl tedavi, biyopsi sonucuna göre planlanır. Sonuç normal ise genellikle ek bir işlem gerekmez ve şikâyetlerin nedeni ayrıca araştırılır (örneğin hormon dengesizliği). Sonuçta iyi huylu bir kalınlaşma, iltihap veya polip saptanırsa doktorunuz duruma uygun bir izlem ya da tedavi planı önerir. Sonuç yakından izlenmesi gereken bir durumu gösteriyorsa, tedavi seçenekleri kadın doğum uzmanınız tarafından ayrıntılı olarak anlatılır.

Evde kişisel bakım

• İşlemden sonra birkaç gün ped kullanın; doktorunuz aksini söylemedikçe tampon kullanmaktan kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği süre boyunca cinsel ilişkiden ve vajinal duştan uzak durun.
• Hafif kramp için doktorunuza danışarak uygun bir ağrı kesici kullanabilirsiniz.
• İşlem günü ağır egzersiz ve ağır kaldırmadan kaçının, bol bol dinlenin.
• Bol su için ve kanama nedeniyle halsizlik hissediyorsanız demir açısından zengin besinlere (koyu yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, kuru meyveler) ağırlık verin.
• Kanama miktarını ve süresini not etmek, doktorunuza bilgi vermenizi kolaylaştırır.

Tıbbi tedaviler

Biyopsi sonucuna göre doktorunuz farklı yaklaşımlar önerebilir. Hormonal dengesizliğe bağlı kalınlaşmalarda hormonal düzenlemeye yönelik tedaviler, iltihap saptanırsa uygun tedavi, rahim içi polip gibi durumlarda ise küçük girişimsel işlemler gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğu; yaşınız, sonuçlarınız, doğurganlık isteğiniz ve genel sağlık durumunuza göre doktorunuz tarafından belirlenir. İlaç adı, doz veya marka önerisi burada verilmez; tüm tedavi kararları sizin doktorunuzla birlikte alınmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Biyopsi sonucunda rahim içi polip, miyom veya daha ileri bir değişiklik saptanırsa; ya da kanama tedaviye yanıt vermezse, histeroskopi (rahim içinin kameralı aletle görüntülenmesi) veya daha kapsamlı bir girişim planlanabilir. Cerrahi gerekip gerekmediği ve hangi yöntemin seçileceği; sonucun niteliğine, yaşınıza ve doğurganlık isteğinize göre kadın doğum uzmanınız tarafından değerlendirilir. Bu konuyu doktorunuzla ayrıntılı olarak konuşmanız en doğrusudur.

Bu durumla yaşamak

Endometrial biyopsi sonrası günlük yaşam çoğu kişi için hızla normale döner. Birkaç gün sürebilen hafif lekelenme ve kramp olağandır; ancak kanama artarsa veya ateş çıkarsa mutlaka doktorunuza başvurun. Sonuç randevunuzu takviminize not edin; sonucu birlikte değerlendirmek, belirsizlik hissini azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durmaya çalışmak, iyileşme sürecini rahatlatır.
• Kanama dönemlerinde demir açısından zengin besinler tüketmek halsizliği azaltabilir.
• Düzenli hafif yürüyüşler genel iyi hâli destekler; işlem günü ağır egzersizi erteleyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; sigara hormonal dengeyi ve damar sağlığını olumsuz etkiler.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmak, hormonal kaynaklı rahim içi değişiklikler açısından da faydalıdır.

Diyet ve egzersiz

Kanama nedeniyle kansızlık gelişebileceğinden demir açısından zengin besinler (koyu yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, kuru meyveler, yumurta) ve C vitamini ile birlikte tüketim faydalıdır. İşlemden sonraki ilk gün ağır egzersizden kaçının; ertesi günden itibaren kendinizi iyi hissediyorsanız hafif tempolu yürüyüşlere dönebilirsiniz. Beslenme ve egzersizle ilgili size özel öneriler için doktorunuza veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Rahimle ilgili bir inceleme ve sonuç beklemek doğal olarak kaygı yaratabilir. Bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uyumanızı zorlaştırıyorsa bir sağlık uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Türkiye'de ruh sağlığı desteği için aile hekiminize başvurabilir, hastanelerin ruh sağlığı polikliniklerinden randevu alabilirsiniz. Kendinizi iyi hissetmediğiniz veya kriz yaşadığınız bir anda 112'yi arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

Endometrial biyopsi bir hastalık olmadığı için doğrudan 'önlenmesi' söz konusu değildir. Ancak biyopsiye yol açabilecek durumların bir kısmı için risk azaltıcı adımlar atılabilir: sağlıklı kiloyu korumak, düzenli jinekolojik kontrolleri aksatmamak, adet düzenindeki değişiklikleri erken bildirmek ve kullanılan hormon tedavilerini doktor önerisiyle sürdürmek bunlar arasında sayılabilir.

Aşılar

Endometrial biyopsi ile doğrudan ilişkili bir aşı bulunmamaktadır. Genel jinekolojik sağlık için rahim ağzı kanserine karşı aşı ve diğer koruyucu sağlık uygulamaları hakkında bilgi almak isterseniz aile hekiminize veya kadın doğum polikliniğine danışabilirsiniz.

Tarama programları

Rahim içi zar kaynaklı sorunlar için tek başına tarama amaçlı biyopsi önerilmez; biyopsi genellikle bir şikâyet veya ultrason bulgusu sonrasında yapılır. Menopoz sonrası herhangi bir kanamanın vakit kaybetmeden değerlendirilmesi en önemli erken farkındalık adımıdır. Genel kanser taramaları ve kişiye uygun kontrol sıklığı için T.C. Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerileri ve aile hekiminizin yönlendirmesi esas alınmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Biyopsi yapılmadığında anormal kanamanın nedeni belirsiz kalır ve uygun tedavi gecikebilir.
• Rahim içi zarın kalınlaşması (hiperplazi) gibi durumlar izlenmezse ilerleyebilir.
• Nadiren altta yatan ciddi bir durumun fark edilmesi gecikebilir.
• Uzun süren kanama kansızlığa yol açabilir; bu da halsizlik, çarpıntı ve günlük yaşamda zorlanma yaratabilir.

Uzun vadeli görünüm

Endometrial biyopsi kısa süreli, genellikle iyi tolere edilen bir incelemedir. Sonuçların çoğu iyi huylu nedenleri gösterir ve uygun takip veya tedaviyle şikâyetler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. İyi huylu bir sonuç alındığında rahatlamak için bir neden vardır; yakından izlenmesi gereken bir sonuç alındığında ise erken farkındalık, tedavi seçeneklerinin çoğu zaman daha etkili olmasını sağlar. Süreci doktorunuzla açıkça konuşmak ve kontrollerinizi aksatmamak en güçlü adımınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.