Sistoskopi: Mesanenin İçine Bakış

Genel Bakış

Sistoskopi, doktorun mesanenin (idrar torbasının) ve idrar yolunun içini kendi gözüyle görebilmesini sağlayan kısa bir işlemdir. İşlemde sistoskop denilen, ucunda minik bir kamera bulunan ince ve esnek bir boru kullanılır. Bu boru idrar deliğinden nazikçe içeri ilerletilir ve mesanenin iç yüzeyi ekranda büyütülerek izlenir. İşlem çoğu zaman 10-30 dakika sürer ve genellikle günübirlik yapılır; yani aynı gün evinize dönebilirsiniz. Bazen sadece bakmak için, bazen de küçük bir doku örneği almak ya da küçük bir taş veya et parçasını temizlemek için yapılır. Sistoskopi bir hastalık değil, bir inceleme ve bazen de tedavi yöntemidir.

Evet, oldukça sık yapılan bir işlemdir. İdrar yolları (üroloji) uzmanlarının en sık kullandığı inceleme yöntemlerinden biridir. Özellikle idrarda kan görülmesi, sık tekrarlayan idrar yolu iltihapları veya idrar yapma şikâyetlerinin nedenini bulmak için yaygın olarak başvurulur.

Sistoskopi her yaştan kişiye yapılabilir, ancak en çok orta yaş ve üzeri yetişkinlerde kullanılır. İdrarda kan görülen, sık idrara çıkan, idrar yaparken yanma veya zorlanma yaşayan, tekrarlayan idrar yolu iltihabı olan kişilerde ve mesane ile ilgili bir sorun takip edilen hastalarda tercih edilir. Erkeklerde prostat (idrar yolunu çevreleyen bez) büyümesi nedeniyle, kadınlarda ise idrar kaçırma veya mesane ağrısı araştırılırken de gündeme gelebilir. Çocuklarda daha seyrek yapılır ve genellikle uyutularak gerçekleştirilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrarda kan görülmesi (idrar pembe, kırmızı veya kola renginde olabilir)
• İdrar yaparken yanma, sızlama veya ağrı hissi
• Çok sık idrara çıkma veya ani ve zor tutulabilen idrar hissi
• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma ya da idrarın ince bir şekilde akması
• Kasık, alt karın veya bel bölgesinde sürekli ya da aralıklı ağrı
• Tekrarlayan idrar yolu iltihapları (sık sık enfeksiyon geçirme)
• Ultrason veya başka bir görüntülemede mesanede şüpheli bir görünüm saptanması
• İdrar kaçırma veya idrarı tam boşaltamama hissi

Çocuklarda belirtiler

• Tekrarlayan idrar yolu iltihapları
• İdrarda kan görülmesi
• İdrar yaparken ağrı veya zorlanma
• Böbrekten mesaneye idrarın geri kaçtığı bilinen durumların değerlendirilmesi
• İdrar kaçırma veya tuvalet alışkanlığında beklenmeyen sorunlar
• Çocuklarda işlem genellikle uyutularak yapılır; çocuğun korkmaması için önceden sade bir dille anlatmak çok işe yarar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İdrar yapamama veya idrarın tam boşalmaması hissi
• Sık idrara çıkma ve gece sık uyanma
• İdrarda kan görülmesi
• Tekrarlayan idrar yolu iltihapları
• Prostat büyümesine bağlı idrar akışında zayıflama
• Kalp, tansiyon veya şeker hastalığı gibi ek rahatsızlıklar varsa işlem öncesi doktorun bunları bilmesi önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Sistoskopi bir hastalığın nedeni değil, nedenini bulma yöntemidir. Yapılma sebepleri şunlardır:
• İdrarda görülen kanın kaynağını bulmak
• Tekrarlayan veya geçmeyen idrar yolu iltihaplarının nedenini araştırmak
• Mesane içindeki taş, polip (küçük doku büyümesi) veya yara izlerini görmek
• Mesane kanseri şüphesinde doku örneği almak ve hastalığın takibini yapmak
• İdrar yolundaki daralmaları (darlık) değerlendirmek ve bazen genişletmek
• İdrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesane ağrısı gibi şikâyetlerin sebebini anlamak
• Takılan idrar sondası veya stent gibi malzemelerin yerini kontrol etmek

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak (mesane ile ilgili sorunlarda önemli bir etkendir)
• Boyar madde, kauçuk ve bazı kimyasallarla çalışılan işlerde koruyucu ekipman kullanmamak
• Yeterince su içmemek ve uzun süre idrarı tutmak
• Sık idrar yolu iltihabı geçirmek
• İleri yaş ve erkeklerde prostat büyümesi
• Şeker hastalığı gibi bağışıklığı etkileyen durumlar
• Daha önce mesane veya idrar yolu ile ilgili tedavi görmüş olmak
• Ailede mesane ile ilgili hastalık öyküsü bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarınızda kan görüyorsanız ve bu birkaç gün içinde geçmiyorsa
• Hiç idrar yapamıyorsanız veya idrarınızı tam boşaltamadığınızı hissediyorsanız
• Ateş, titreme ve yan ağrısı birlikte varsa
• İdrar yaparken dayanılmayacak kadar ağrı duyuyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık idrara çıkıyor, ani sıkışma hissediyor veya gece sık uyanıyorsanız
• İdrar akışınız zayıfladıysa veya başlamakta zorlanıyorsanız
• Tekrarlayan idrar yolu iltihapları yaşıyorsanız
• Kasık veya alt karın ağrınız sürüyorsa
• Ultrason gibi bir incelemede mesaneyle ilgili şüpheli bir bulgu saptandıysa
• Doktorunuz mesane ile ilgili bir takip önerdiyse

Tanı

Sistoskopi hem bir tanı yöntemi hem de bazen tedavinin bir parçasıdır. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, muayene eder ve idrar tahlili ister. Gerekirse ultrason veya başka görüntüleme yöntemleriyle mesaneyi değerlendirir. Sistoskopiye karar verilirse işlem genellikle hastanede veya bir üroloji polikliniğinde yapılır. İşlemden önce idrar yolu iltihabınız varsa önce onun tedavi edilmesi istenebilir; çünkü iltihap varken yapılan işlem rahatsızlığı artırabilir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili ve idrar kültürü (iltihap olup olmadığını gösterir)
• Ultrasonografi: mesane ve böbreklerin görüntülenmesi
• Sistoskopi: mesanenin içinin kamera ile doğrudan görülmesi
• Doku örneği (biyopsi): şüpheli bir bölgeden küçük parça alınması
• İdrar akış hızı ölçümü (üroflowmetri): idrarın ne hızla çıktığını gösterir
• İşlem öncesi kan tahlilleri ve gerekirse akciğer filmi
• Doktorunuzun gerekli görmesi hâlinde bilgisayarlı tomografi gibi ek görüntülemeler

Randevunuzda neler beklenir

İşlem öncesinde idrarınızı yapmanız istenebilir. Genellikle sırt üstü yatarak veya jinekolojik muayene pozisyonuna benzer bir şekilde uzanırsınız. İdrar yolunun girişi uyuşturucu bir jel ile uyuşturulur; bu, hafif bir serinlik ve karıncalanma hissi verebilir. Ardından ince boru nazikçe içeri ilerletilir. Çoğu kişi bunu hafif bir baskı olarak tarif eder. Mesane görüntülenirken su verilebilir; bu sırada idrar yapma isteği hissedebilirsiniz, bu normaldir. Küçük bir doku örneği alınacaksa genellikle acı duyulmaz. İşlem bittiğinde bir süre dinlenir, ardından evinize gidebilirsiniz. Sonuçlar bazen aynı gün, doku örneği alındıysa daha sonraki bir randevuda açıklanır.

Tedavi

Sistoskopinin kendisi bir tedavi değil, çoğu zaman tanıya götüren bir adımdır. Ancak işlem sırasında bazı sorunlar aynı seansta çözülebilir: küçük bir taş kırılıp alınabilir, küçük bir et parçası (polip) temizlenebilir, daralmış bir bölge genişletilebilir veya doku örneği alınabilir. Asıl tedavi planı, sistoskopide görülenlere ve varsa doku örneğinin sonucuna göre doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• İşlemden sonraki ilk günlerde bol su içmek, idrarı seyreltip yanmayı azaltır
• İlk 24 saat boyunca ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı egzersizlerden kaçının
• Alt karın bölgesine ılık (sıcak olmayan) bir havlu koymak rahatlatıcı olabilir
• İdrar yaparken yanma olursa, idrarınızı çok uzun süre tutmamaya çalışın
• İlk günlerde alkol ve çok fazla kafeinden uzak durmak mesaneyi daha az tahriş eder
• Doktorunuzun verdiği bilgi notlarındaki önerilere ve kontrol randevusuna uyun
• İdrarınızda pıhtı veya artan kan görürseniz ya da ateşiniz çıkarsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

İşlem sonrası hafif yanma ve sık idrara çıkma birkaç gün sürebilir; bu genellikle kendiliğinden geçer. Doktorunuz, idrar yolunda iltihap varsa uygun ilaç tedavisi önerebilir; hangi ilacın ve ne kadar süre kullanılacağına mutlaka hekiminiz karar verir. Ağrı için de yalnızca doktorunuzun veya eczacınızın önerdiği yöntemleri kullanın, kendi başınıza ilaç başlamayın. İşlemde saptanan duruma göre (örneğin mesane taşı, darlık veya mesane iç yüzeyinde bir değişiklik) tedavi yaklaşımı kişiye özel olarak planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sistoskopi sırasında mesanede büyük bir taş, geniş bir doku büyümesi veya ciddi bir darlık saptanırsa, bunun için ayrı bir ameliyat veya kapalı girişim gerekebilir. Bu karar; bulgunun büyüklüğüne, yerine, kişinin genel sağlığına ve doku örneğinin sonucuna göre verilir. Böyle bir durumda doktorunuz seçenekleri ve riskleri sizinle ayrıntılı olarak konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Sistoskopi sonrası günlük hayat çoğu kişide neredeyse hiç değişmez. İlk birkaç gün hafif yanma, sık idrara çıkma veya idrarda pembelik olabilir; bunlar genellikle kısa sürede geriler. İşlemden sonraki gün işinize dönebilirsiniz, ancak işiniz ağır fiziksel güç gerektiriyorsa doktorunuza danışmanız iyi olur. Şikâyetleriniz sürerse veya yeni bir belirti ortaya çıkarsa, bunu not alıp kontrol randevunuzda paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gün içinde yeterli miktarda su içmeyi alışkanlık hâline getirin
• İdrarı uzun süre tutmamaya özen gösterin
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, mesane sağlığı için en değerli adımlardan biridir
• Kimyasallarla çalışıyorsanız koruyucu eldiven ve maske kullanın
• Kabızlığı önlemek için lifli besinlere ağırlık verin; ıkınma mesane üzerinde baskı oluşturabilir
• Düzenli kontrol randevularınızı aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Özel bir perhiz gerekmez; dengeli beslenmek ve yeterli su içmek en önemlisidir. İlk günlerde çay, kahve, asitli içecekler ve baharatlı yiyecekler mesaneyi biraz daha tahriş edebileceği için bunları bir süre azaltmayı deneyebilirsiniz. İşlemden sonraki 24 saat ağır egzersizden kaçının; sonrasında yürüyüş gibi hafif hareketler hem dolaşımı hem de ruh hâlini olumlu etkiler. Egzersize dönüş zamanınızı doktorunuza sorabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir işlem öncesinde gerginlik, merak veya endişe duymak çok doğaldır; pek çok kişi benzer duygular yaşar. İşlemin nasıl yapıldığını önceden öğrenmek çoğu kişiyi rahatlatır; sorularınızı not alıp doktorunuza sormaktan çekinmeyin. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir sağlık profesyonelinden destek istemek güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım adımıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya güvende olmadığınızı düşünüyorsanız, en yakın sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir durumda 112'yi arayın.

Önleme

Sistoskopinin kendisini önlemek diye bir şey söz konusu değildir; çünkü bu bir inceleme yöntemidir. Ancak sistoskopiye yol açan sorunların bir kısmını azaltmak mümkündür: sigara içmemek veya bırakmak, yeterince su içmek, idrar yolu iltihaplarını ertelemeyip tedavi ettirmek, kimyasallarla çalışırken koruyucu ekipman kullanmak ve şikâyetleri erken dönemde doktora bildirmek bu konuda en değerli adımlardır. Sağlık Bakanlığı'nın sağlıklı yaşam önerileri de bu konuda yol gösterici olabilir.

Tarama programları

Türkiye'de mesane kanseri için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama programı yoktur. Bunun yerine, idrarda kan görülmesi gibi belirtiler ortaya çıktığında doktora başvurmak en önemli erken tanı yoludur. Sigara içenler, kimyasallarla çalışanlar veya daha önce mesane ile ilgili tedavi görmüş kişiler, hangi aralıkla kontrol yaptırmaları gerektiğini doktorlarıyla konuşmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sistoskopi yapılmadığında asıl risk, altta yatan sorunun fark edilmeden ilerlemesidir.
• İdrarda kanın kaynağının bulunamaması ve önemli bir hastalığın gecikmeli fark edilmesi
• Tekrarlayan idrar yolu iltihaplarının sürmesi ve böbreklere kadar yayılabilmesi
• Mesane taşlarının büyümesi ve idrar akışını tıkaması
• İdrar yolundaki darlıkların artması ve idrar yapmanın zorlaşması
• Mesane kaslarının uzun süre zorlanmaya bağlı yorulması

Uzun vadeli görünüm

Genel olarak sistoskopi güvenli ve iyi tolere edilen bir işlemdir; ciddi sorunlar seyrektir. İşlem sonrası hafif yanma, sık idrara çıkma veya birkaç gün süren pembemsi idrar en sık görülen ve genellikle kendiliğinden geçen durumlardır. Çoğu kişi birkaç gün içinde tamamen normal hisseder. Elde edilen bilgiler sayesinde doktorunuz size en uygun yolu çizebilir; erken ve doğru değerlendirme çoğu zaman tedaviyi kolaylaştırır ve sonucu olumlu yönde değiştirir. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşmak, süreci daha rahat geçirmenize yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.