Kalp Kateterizasyonu (Anjiyo): Nedir, Nasıl Yapılır?

Genel Bakış

Kalp kateterizasyonu, halk arasında sıklıkla 'anjiyo' olarak bilinen bir inceleme ve tedavi yöntemidir. İşlemde genellikle bilekten ya da kasıktan ince, esnek bir tüp (kateter) bir damarın içine yerleştirilir ve damar boyunca kalbe kadar ilerletilir. Bu tüp sayesinde doktorlar kalbin damarlarını görüntüleyebilir, darlık olup olmadığını görebilir ve gerekiyorsa aynı seansta tedavi de uygulayabilir. Açık kalp ameliyatı değildir; göğüs kafesi açılmaz, işlem damar içinden yapılır.

Evet, çok yaygındır. Türkiye'de ve dünyada her yıl milyonlarca kişiye kalp kateterizasyonu yapılır. Kalp damar hastalıklarının değerlendirilmesinde en sık kullanılan, iyi bilinen yöntemlerden biridir.

Genellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi şikâyetleri olan ve kalp damar hastalığından şüphelenilen yetişkinlerde yapılır. Kalp krizi geçiren kişilerde, kalp kapak hastalığı ya da kalp yetmezliği olanlarda ve bazı doğumsal kalp sorunları bulunan çocuklarda da kullanılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi
• Eforla gelen veya dinlenmekle geçen nefes darlığı
• Çabuk yorulma, halsizlik
• Çarpıntı hissi
• Baş dönmesi
• Mide yanmasına benzeyen, eforla artan rahatsızlık
• Bacaklarda şişlik
• Yapılan testlerde (EKG, efor testi gibi) anormallik saptanması

Çocuklarda belirtiler

• Beslenirken çabuk yorulma, emerken terleme
• Kilo alımının yavaş olması, büyüme geriliği
• Dudaklarda veya tırnak yataklarında morarma
• Hızlı nefes alma
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Göğüs ağrısı yerine nefes darlığı veya halsizlik ön planda olabilir
• Mide rahatsızlığı gibi silik şikâyetler görülebilir
• Ani bilinç bulanıklığı, dengesizlik veya düşme
• Şikâyetler hafif olduğu için fark edilmesi gecikebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp kateterizasyonu bir hastalık değil, bir inceleme ve tedavi yöntemidir. Yapılmasının arkasında genellikle şu durumlar vardır:
• Kalp damarlarında daralma şüphesi (koroner arter hastalığı)
• Kalp krizi geçiriyor olmak ya da daha önce geçirmiş olmak
• Kalp kapak hastalıkları
• Kalp yetmezliği
• Doğumsal (yapısal) kalp hastalıkları
• Bazı ritim bozukluklarının araştırılması
• Kalp kası hastalıkları, örneğin kalp kasının kalınlaşması

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Yüksek kolesterol
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam
• Dengesiz beslenme, aşırı tuz ve işlenmiş gıda tüketimi
• Yoğun stres ve yetersiz uyku
• Kronik böbrek hastalığı gibi eşlik eden sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı yeni başladıysa, sıklaştıysa veya dinlenirken de geliyorsa
• Merdiven çıkma, yürüme gibi günlük işlerde belirgin şekilde zorlanmaya başladıysanız
• Çarpıntı, nefes darlığı veya baygınlık hissi varsa
• İşlem sonrası giriş yerinde kanama, şişlik, kızarıklık ya da ateş olduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa bunu aile hekiminizle paylaşmak için
• Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerinizi düzenli kontrol ettirmek için
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını planlamak için
• İşlem sonrası ilaç düzeni ve yaşam tarzı konusunda bilgi almak için

Tanı

Kalp kateterizasyonuna karar vermeden önce doktor şikâyetlerinizi dinler, sizi muayene eder ve bazı testler ister. Bu testler işlemin gerekli olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Kateterizasyonun kendisi ise en kesin bilgiyi verir: damarların görüntüsü alınır, darlıkların yeri ve derecesi ölçülür, kalbin içindeki basınçlar değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektrik sinyallerinin kaydı
• Kan testleri, örneğin kalp kasında hasar olup olmadığını gösteren testler
• Ekokardiyografi: kalbin ultrasonla görüntülenmesi
• Efor testi veya eforla yapılan görüntüleme testleri
• Koroner bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi
• Kalp kateterizasyonu ve koroner anjiyografi
• Gerekirse 24 saatlik ritim izleme (Holter)

Randevunuzda neler beklenir

İşlem genellikle hastanede, anjiyografi laboratuvarı denilen özel bir odada yapılır. Çoğu zaman işlemden önce belirli bir süre aç kalmanız istenir. Bileğinizdeki ya da kasığınızdaki giriş noktası uyuşturulur; bu sırada kısa süreli bir yanma hissedebilirsiniz. İşlem boyunca uyanık kalırsınız, rahatlamanız için hafif bir sakinleştirici verilebilir. Kateter ilerlerken sıcaklık veya baskı hissetmek normaldir. İşlem çoğu zaman 30-60 dakika sürer. Sonrasında giriş yerine baskı uygulanır ve bir süre düz yatmanız istenir. Çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur ve sonuçlar genellikle işlem sırasında veya hemen sonrasında doktoruyla paylaşılır.

Tedavi

Kalp kateterizasyonu hem 'bakmak' hem de 'düzeltmek' için kullanılabilir. Yalnızca görüntüleme yapıldıysa buna tanısal kateterizasyon denir. Aynı seansta daralmış bir damar balonla genişletilip stent (damarı açık tutan küçük tel kafes) yerleştirildiyse buna girişimsel, yani tedavi edici işlem denir. Hangi yolun size uygun olduğu, damarlarınızın durumuna göre doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• İşlemden önce kaç saat aç kalacağınızı öğrenin ve bu talimata uyun.
• Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri doktorunuza söyleyin; bazılarının işlem öncesinde ayarlanması gerekebilir.
• Alerjilerinizi, özellikle ilaç ve kontrast madde alerjisini mutlaka belirtin.
• İşlemden sonra giriş yerini kuru ve temiz tutun; doktorunuz izin verene kadar banyo yapmayın.
• İlk 24-48 saat ağır kaldırmayın, zorlayıcı egzersizden kaçının.
• Bol sıvı içmek kontrast maddenin vücuttan atılmasına yardımcı olur; kalp veya böbrek hastalığınız varsa miktarı doktorunuza sorun.
• İşlemden sonra ne zaman araç kullanabileceğinizi doktorunuza sorun.
• Kontrol randevunuzu aksatmayın ve şikâyetlerinizde değişiklik olursa haber verin.

Tıbbi tedaviler

Kateterizasyon sırasında veya sonrasında uygulanan tedavi, damarlarınızın ve kalbinizin durumuna göre değişir. Daralmış damarlar balonla genişletilebilir ya da damarın açık kalmasını sağlayan bir stent yerleştirilebilir. Kanın pıhtılaşmasını azaltan, tansiyonu ve kolesterolü düzenleyen ilaçlar doktorunuz tarafından düzenlenebilir; hangi ilacın size uygun olduğu ve ne kadar süre kullanılacağı kişiye göre belirlenir. İlaçlarınızı yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın; kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damarlarda yaygın ya da çok sayıda darlık varsa veya damar yapısı balon ve stent için uygun değilse, by-pass (koroner arter baypas) ameliyatı gündeme gelebilir. Bazı kalp kapak sorunlarında da kapak ameliyatı gerekebilir. Bu karar, kalp ekibi ile kalp damar cerrahisinin birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu kişi birkaç gün içinde günlük işlerine döner. İlk günlerde giriş yerinde hassasiyet ve morarma olabilir; bu genellikle kısa sürede geçer. İşlem sonrası önerilen ilaçları düzenli kullanmak, kontrollere gitmek ve yaşam tarzı değişikliklerini sürdürmek uzun vadeli sonucu en çok etkileyen etkenlerdir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak; bunun için destek isteyin
• Tansiyon, şeker ve kolesterol değerlerini hedef aralıkta tutmak
• Her gün düzenli hareket etmek
• Sağlıklı bir kiloyu korumak
• Yeterli ve kaliteli uyumak
• Stresle başa çıkma yolları geliştirmek
• Alkolden kaçınmak ya da çok ölçülü tüketmek

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığı için Akdeniz tipi beslenme sık önerilir: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, zeytinyağı, baklagiller ve balık; tuz, işlenmiş gıdalar, şarküteri ürünleri ve şekerli içeceklerde ölçülü olmak. Egzersiz için genellikle haftanın çoğu günü 30 dakika yürüyüş gibi orta tempolu hareketler önerilir. İşlemden sonra egzersize ne zaman ve ne kadar başlayacağınızı mutlaka doktorunuza sorun; hareket sırasında göğüs ağrısı ya da nefes darlığı olursa durup dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp işlemleri kaygı yaratabilir; işlem öncesi uykusuzluk, sonrasında 'ya bir şey olursa' korkusu sık görülür. Bu duygular normaldir ve konuşuldukça hafifler. Kaygı günlük hayatınızı etkiliyor, keyif aldığınız şeylerden uzaklaştırıyor ya da uzun süre devam ediyorsa sağlık ekibinize bunu söyleyin; destek istemek zayıflık değil, tedavinin bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissederseniz veya kendinize zarar vermeyi düşünürseniz hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Kalp kateterizasyonu bir hastalık olmadığı için doğrudan 'önlenemez'; ancak bu işleme ihtiyaç duyulmasının en sık nedeni olan kalp damar hastalığı büyük ölçüde önlenebilir. Sigarayı bırakmak, tansiyon, şeker ve kolesterolü kontrol altında tutmak, düzenli hareket etmek ve sağlıklı beslenmek riski belirgin şekilde azaltır.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya kardiyoloji doktorunuza sorabilir, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini takip edebilirsiniz.

Tarama programları

Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerinin düzenli ölçülmesi, kalp damar hastalığını erken yakalamanın en kolay yoludur. Bu kontrolleri aile hekiminizde yaptırabilirsiniz. Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa bunu mutlaka doktorunuza söyleyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan kalp damar hastalığı değerlendirilmez ve tedavi edilmezse kalp krizi riski artar.
• Kalp kası zayıflayabilir ve zamanla kalp yetmezliği gelişebilir.
• Ritim bozuklukları ortaya çıkabilir.
• Günlük yaşam kalitesi düşer; merdiven çıkmak gibi basit işler zorlaşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Kalp kateterizasyonu genellikle güvenli ve iyi bilinen bir işlemdir; ciddi sorunlar nadirdir. En sık görülen yan etkiler giriş yerinde morarma ve hassasiyettir. Kanama, enfeksiyon, damar hasarı veya kontrast maddeye bağlı reaksiyon gibi durumlar seyrek görülür ve sağlık ekibi tarafından yönetilebilir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu kişi uzun yıllar aktif bir yaşam sürdürebilir. Sizin durumunuza özgü görünümü öğrenmek için mutlaka doktorunuzla konuşun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.