Kalp Bilgisayarlı Tomografisi (Kalp BT)

Genel Bakış

Kalp bilgisayarlı tomografisi (kalp BT), kalbinizin ve kalbi besleyen damarların (koroner arterler) ayrıntılı, üç boyutlu görüntülerini oluşturan bir görüntüleme testidir. Bilgisayarlı tomografi, vücudun içini farklı açılardan görüntüleyen bir tür röntgen cihazıdır; bilgisayar bu görüntüleri birleştirerek kalbinizin ince kesitlerini oluşturur. Bazı incelemelerde damarları daha net görmek için damar yoluyla bir boyar madde (kontrast madde) verilir; buna koroner BT anjiyografi denir. Bu bir hastalık değil, kalbinizin durumunu anlamaya yarayan bir incelemedir.

Evet, giderek yaygınlaşan bir incelemedir. Özellikle göğüs ağrısı olan kişilerde kalp damar hastalığı şüphesini değerlendirmek için son yıllarda sıkça kullanılmaktadır.

Her yaştan kişiye yapılabilir, ancak en sık orta yaş ve üzeri yetişkinlere uygulanır. Doktorunuz sizin şikayetlerinizi ve kalp damar hastalığı riskinizi değerlendirdikten sonra bu testi önerebilir. Hamilelik veya hamilelik şüphesi varsa mutlaka önceden belirtmelisiniz.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma veya ağrı; özellikle eforla (merdiven çıkma, hızlı yürüme) gelen ve dinlenince hafifleyen ağrı
• Nefes darlığı veya çabuk yorulma
• Çarpıntı (kalbin hızlı veya düzensiz atması hissi)
• Boyun, çene, omuz veya kola yayılan ağrı
• Mide ekşimesine benzeyen, eforla artan göğüs rahatsızlığı
• Baş dönmesi veya halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp BT bir hastalık değil, bir inceleme yöntemidir; bu nedenle bir 'nedeni' yoktur. Yapılma nedenleri şunlardır:
• Göğüs ağrısının kalpten mi yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığını anlamak
• Kalbi besleyen damarlarda daralma veya tıkanıklık şüphesini değerlendirmek
• Kalp kapakları, kalp kası ve kalbin genel yapısını incelemek
• Doğuştan gelen kalp yapı bozukluklarını değerlendirmek
• Kalp ameliyatı veya girişimi öncesi planlama yapmak
• Daha önce takılan stent (damar içine yerleştirilen tel kafes) veya bypass damarlarının durumunu kontrol etmek
• Kalp zarı (perikard) hastalıklarını araştırmak

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam
• İleri yaş ve erkek cinsiyet
• Yoğun stres ve düzensiz uyku
• Böbrek hastalığı, kontrast maddeye alerji veya hamilelik gibi durumlar testin yapılış biçimini etkiler; bu yüzden önceden doktorunuza söylenmelidir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrınız yeni başladıysa, sıklaştıysa veya dinlenmekle geçmiyorsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kontrast madde verildikten sonra döküntü, kaşıntı, nefes darlığı veya yüzde şişme olursa hemen sağlık ekibine haber verin.
• İşlem sonrası belirgin halsizlik, idrar miktarında azalma veya ateş olursa vakit kaybetmeden doktorunuza başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuz kalp BT istediyse, randevunuzu planlayın ve öncesinde verilen hazırlık önerilerine uyun.
• Ailenizde kalp hastalığı, yüksek tansiyon, kolesterol veya şeker hastalığı varsa bunu aile hekiminizle paylaşın.
• Kalp BT sonucunuzu mutlaka testi isteyen doktorla birlikte değerlendirin; raporu tek başınıza yorumlamaya çalışmayın.
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri değerlerinizi düzenli olarak kontrol ettirin.

Tanı

Kalp BT hem bir sorunu saptamak hem de bir şüphenin olmadığını göstermek için kullanılır. Testten önce doktorunuz sizi muayene eder, şikayetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler; gerekirse kan tahlilleri ve kalp elektrosu (EKG) ister. Bu değerlendirmelerden sonra kalp BT planlanır. Görüntüleri bir radyoloji uzmanı inceler ve raporlar; sonucu size asıl doktorunuz açıklar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tıbbi öykü
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydı
• Kan tahlilleri: kan sayımı, böbrek fonksiyonları, kolesterol ve kan şekeri
• Kalp BT (gerektiğinde kontrast maddeli koroner BT anjiyografi)
• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonla görüntülenmesi) veya efor testi; doktorunuz gerekli görürse
• Bazı durumlarda kalp kateterizasyonu (anjiyografi)

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesinde genellikle böbrek fonksiyonlarınız ve kontrast maddeye alerjiniz olup olmadığı kontrol edilir. Kalp hızınız yüksekse doktorunuz gerekli görürse kalp hızını yavaşlatıcı bir ilaç verebilir; bu nedenle testten önce kahve, çay, enerji içecekleri gibi uyarıcılardan kaçınmanız istenebilir. İşlem sırasında üzerinizdeki metal eşyaları çıkarmanız ve rahat bir kıyafet giymeniz istenir. Cihazın yatağına sırtüstü uzanırsınız, kolunuzdan damar yolu açılır ve cihaz vücudunuzun etrafında dönerken kısa sürelerle nefesinizi tutmanız söylenir. Kontrast madde verildiğinde vücutta hafif bir sıcaklık hissi olabilir; bu normaldir ve kısa sürede geçer. İşlem ağrısız ve kısa sürer; sonrasında kontrast maddenin atılmasına yardımcı olmak için bol su içmeniz önerilir. Testin riskleri çok düşüktür; yine de radyasyon ve kontrast maddeye bağlı olası durumlar doktorunuz tarafından sizinle konuşulur.

Tedavi

Kalp BT bir tedavi değildir; elde edilen bilgiler tedavi planının nasıl kurulacağını belirler. Sonuç normal çıkarsa genellikle ek bir işlem gerekmez ve doktorunuz risk faktörlerinizi azaltmaya yönelik önerilerde bulunur. Bir sorun saptanırsa, size en uygun yol doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Test öncesi doktorunuzun ve görüntüleme merkezinin verdiği hazırlık önerilerine harfiyen uyun.
• İşlem sonrası bol su içmek kontrast maddenin vücuttan atılmasına yardımcı olur.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; kullanmıyorsanız başlamayın.
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri takiplerinizi düzenli yaptırın.
• Haftada çoğu gün orta tempolu hareket edin; yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.
• Uyku düzeninize ve stres yönetimine dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Kalp BT sonucunda bir sorun saptanırsa tedavi, sorunun türüne ve ciddiyetine göre planlanır. Genel yaklaşım; yaşam tarzı değişiklikleri, kan basıncı, kolesterol ve kan şekeri kontrolüne yönelik ilaç tedavileri ve düzenli takiptir. Gerektiğinde damarları değerlendiren ileri incelemeler veya girişimler gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, hangi ilaçların ve dozların kullanılacağına yalnızca sizi muayene eden doktorunuz karar verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat yalnızca belirli durumlarda gündeme gelir. Örneğin kalbi besleyen damarlarda ciddi daralma saptanırsa ve diğer seçenekler yeterli olmazsa, doktorunuz damarı açmaya yönelik girişimler veya bypass ameliyatı gibi seçenekleri sizinle konuşabilir. Bu karar; yaşınız, genel sağlık durumunuz, şikayetleriniz ve diğer hastalıklarınız birlikte değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Kalp BT sonrası günlük yaşamınız genellikle aynı şekilde devam eder; çoğu kişi aynı gün normal düzenine dönebilir. Sonuç açıklandığında doktorunuzun önerilerini not alın ve kontrollerinizi aksatmayın. Kalp sağlığı uzun vadeli bir süreçtir; küçük ve düzenli adımlar en büyük farkı yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Düzenli ve yeterli uyku
• Stresle baş etmek için size iyi gelen yöntemler geliştirmek
• Alkol kullanımını sınırlamak
• Düzenli sağlık kontrollerine gitmek
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanmak ve kendi başınıza bırakmamak

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni; sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil, zeytinyağı, balık ve sert kabuklu yemişlere ağırlık verir; aşırı tuz, şeker ve işlenmiş gıdaları sınırlar. Haftada çoğu gün en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi bir hareket hedefleyin. Nefes nefese kaldığınız veya göğüs ağrınız olduğu durumlarda durup dinlenin; yeni veya yoğun bir egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ile ilgili bir test öncesi ve sonrası endişe, tedirginlik ve uyku sorunları çok yaygındır ve anlaşılabilir bir durumdur. Bu duyguları doktorunuzla paylaşmak, sorularınızı sormak ve güvendiğiniz kişilerle konuşmak çoğu zaman rahatlatıcı olur. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak çok değerlidir. Kendinize veya bir yakınınıza zarar verme düşüncesi gibi acil bir durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Kalp BT'nin kendisi bir hastalık olmadığı için 'önlenmesi' söz konusu değildir. Ancak bu incelemeye ihtiyaç duyulmasına yol açan kalp damar hastalıkları büyük ölçüde önlenebilir. Sigarayı bırakmak, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak, şeker hastalığını düzenli takip etmek, sağlıklı beslenmek ve düzenli hareket etmek kalp sağlığınızı korumanın en etkili yollarıdır.

Aşılar

Kalp BT ile doğrudan ilgili bir aşı yoktur. Bununla birlikte, kalp hastalığı olan kişilerde grip (influenza) ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebildiği için aşılar konusunda doktorunuza danışmanız faydalı olur. Hangi aşının size ve zamanlamasına uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Tarama programları

Kalp BT bir tarama testi değildir; belirli şikayetler veya risk durumları olduğunda istenir. Bunun yerine tansiyon, kolesterol ve kan şekeri gibi değerlerinizin düzenli olarak kontrol edilmesi önerilir. Kalp hastalığı açısından risk taşıyorsanız, hangi testlerin ne sıklıkla yapılacağını doktorunuz veya aile hekiminiz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp BT yapılmaması kendi başına bir zarar doğurmaz; ancak altta yatan bir kalp damar sorunu fark edilmezse göğüs ağrısının nedeni belirsiz kalabilir.
• Kalbi besleyen damarlardaki daralma ilerlerse kalp krizi riski artabilir.
• Zamanında fark edilmeyen kalp yetersizliği veya ritim bozuklukları yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
• Kalp zarı iltihabı gibi durumlar tedavi edilmediğinde daha ağır seyredebilir.

Uzun vadeli görünüm

Kalp BT, kalbinizin durumunu net biçimde ortaya koyarak doğru yolda ilerlemenizi sağlar. Sonuç normal çıkarsa içiniz rahat olsun; bir sorun saptanırsa da bugün kalp sağlığını korumak için pek çok etkili seçenek bulunuyor. Düzenli kontroller, yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun önerilerine uymak, çoğu kişide olumlu sonuçlar verir. Bu süreçte yalnız değilsiniz; sağlık ekibiniz yanınızda.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.