Stereo-EEG (SEEG) Testi: Nedir, Nasıl Yapılır?

Genel Bakış

SEEG (stereo-EEG), beynin elektrik aktivitesini doğrudan beyin dokusunun içinden kaydeden özel bir incelemedir. Kafatasında açılan çok küçük deliklerden ince, yumuşak kayıt telleri (elektrot) beyin içine yerleştirilir ve bu teller genellikle birkaç gün boyunca beyindeki elektrik dalgalarını izler. Amaç, nöbetlerin beynin tam olarak hangi bölgesinden başladığını netleştirmektir. Bu test, çoğunlukla ilaçlarla yeterince kontrol altına alınamayan epilepsi (halk arasında sara) durumunda, olası bir ameliyatın planlanmasına yardımcı olmak için yapılır. Yani SEEG bir hastalık değil, bir değerlendirme yöntemidir.

Hayır, çok sık yapılan bir test değildir. Yalnızca deneyimli epilepsi merkezlerinde, seçilmiş hastalarda uygulanır. Nöbeti olan kişilerin büyük çoğunluğu için böyle bir incelemeye hiç gerek kalmaz.

Genellikle nöbet önleyici ilaçlara rağmen nöbetleri devam eden, beyin görüntülemesi (MR) sonuçları net olmayan veya ameliyat açısından değerlendirilmesi gereken kişiler için düşünülür. Çocuklarda ve yetişkinlerde, uygun görüldüğünde uygulanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nöbetlerin ilaç tedavisine rağmen sürmesi; nöbetlerin sıklığı veya şiddetinin kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilemesi
• Bilinç kaybı olmadan kısa süreli dalgınlık, donup kalma veya konuşmada duraklama gibi fark edilmesi zor nöbetler
• Kol, bacak veya yüzde istemsiz seğirme, karıncalanma, uyuşma; bazen baş dönmesi veya görme değişiklikleri
• Nöbet öncesinde garip bir koku, tat, mide bulantısı hissi ya da tarif edilmesi zor bir ön belirti (aura) yaşanması
• Nöbet sonrasında yorgunluk, uyku hali, geçici konuşma güçlüğü veya şaşkınlık
• Günlük hayatta iş, okul, araç kullanma ve sosyal ilişkilerde kısıtlanma

Çocuklarda belirtiler

• Bazen nöbet sadece çok kısa bir duraklama, gülme, baş sallama veya aniden irkilme şeklinde görünebilir; bu nedenle gözden kaçabilir
• Okulda dalgınlık, öğrenme güçlüğü ya da ders sırasında kopukluk gibi belirtilerle fark edilebilir
• Gece uykusunda ortaya çıkan nöbetler, uyku bozukluğu ya da yatağı ıslatma ile karışabilir
• Küçük çocuklarda nöbet sonrası huzursuzluk, ağlama veya uzun süre uyuma görülebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ilk kez nöbet geçirme görülebilir; bu durum başka nedenlerle karıştığı için dikkatli değerlendirme gerekir
• Geçici kafa karışıklığı, unutkanlık veya dikkat dağınıklığı nöbetin tek belirtisi olabilir
• Nöbet sonrası düşme, yaralanma veya kısa süreli bilinç bulanıklığı yaşanabilir
• Başka hastalıklar için kullanılan ilaçlar nöbet eşiğini etkileyebileceğinden, doktorun tüm ilaçları bilmesi önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Nöbetlerin ilaç tedavisine rağmen kontrol altına alınamaması (dirençli epilepsi olarak adlandırılır)
• Beyin MR görüntülemesinin normal olması ya da nöbetin kaynağını göstermede yetersiz kalması
• Nöbetin beynin hangi bölgesinden başladığının, saçlı deriden yapılan EEG ile net anlaşılamaması
• Ameliyat ya da diğer ileri tedavilerin planlanması için ayrıntılı bilgi gereksinimi
• Nöbetin, beynin konuşma veya hareket gibi önemli işlevlerine çok yakın bir bölgeden kaynaklandığının düşünülmesi

Risk faktörleri

• Geçirilmiş kafa travması, beyin iltihabı (enfeksiyon) veya inme öyküsü
• Beyinde yapısal bir farklılık ya da iyi huylu kitle varlığı
• Ailede epilepsi öyküsü veya bazı kalıtsal durumlar
• Çocuklukta yüksek ateşle geçirilen nöbetlerin öyküsü
• Erken doğum, doğum sırasında oksijensiz kalma gibi doğumla ilgili etkenler
• Beyin gelişimini etkileyen bazı genetik veya metabolik durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nöbetlerin sıklaşması, uzaması veya daha önce görülmeyen bir şekilde ortaya çıkması
• Nöbet sırasında yaralanma, düşme veya kafa çarpması
• SEEG işleminden sonra ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği veya bilinç değişikliği
• İşlem bölgesinde akıntı, kızarıklık, şişlik veya iltihap belirtisi
• Kayıt tellerinde veya kablolarda hasar fark edilmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Nöbetlerin sayısını, süresini ve nasıl göründüğünü düzenli olarak not edip doktorunuzla paylaşmak
• İlaçlarınızı düzenli kullanmanıza rağmen nöbetlerin sürmesi
• Nöbetler nedeniyle okul, iş veya günlük yaşamda zorlanma
• SEEG değerlendirmesi sonrası sonuçları ve tedavi seçeneklerini konuşmak için kontrol randevusu
• Uyku, ruh hâli veya hafıza ile ilgili yeni ortaya çıkan değişiklikler

Tanı

SEEG bir tanı testidir; bir hastalığı 'teşhis etmekten' çok, bilinen epilepsinin kaynağını ayrıntılı olarak bulmaya yarar. Doktorunuz önce öykünüzü dinler, nöbetlerinizi anlatan yakınlarınızın gözlemlerini sorar ve önceki tetkik sonuçlarınızı inceler. Bu bilgiler ışığında SEEG'in sizin için uygun olup olmadığına, bir epilepsi merkezindeki uzman ekip karar verir.

Yapılabilecek testler

• Nöbet öyküsünün ve gözlemlerin ayrıntılı olarak alınması
• Saçlı deriden yapılan EEG ve gerektiğinde birkaç gün süren video-EEG izlemi
• Epilepsiye yönelik özel çekimlerle beyin MR görüntülemesi
• Gerektiğinde PET veya SPECT gibi ek görüntüleme yöntemleri
• Bellek, dikkat ve dil işlevlerini değerlendiren nöropsikolojik testler
• SEEG: ince elektrotların beyin içine yerleştirilmesi ve birkaç gün süren kayıt
• Kayıt sırasında beyin bölgelerinin işlevlerini haritalamak için yapılan hafif elektriksel uyarılar (işlev haritalama)

Randevunuzda neler beklenir

İşlem genellikle genel anestezi altında, planlı bir şekilde yapılır. Elektrotlar yerleştirildikten sonra başınızda bir sargı ve kayıt kabloları bulunur; bu süre boyunca genellikle özel bir odada, ekibin gözetimi altında kalırsınız. Kayıt sırasında nöbet geçirmeniz beklenir, çünkü asıl bilgi o anlarda elde edilir. Hafif baş ağrısı, yorgunluk veya biraz rahatsızlık hissi olabilir; ekibiniz bu konuda size yardımcı olur. Kayıt tamamlandığında elektrotlar çıkarılır ve birkaç gün gözlem altında tutulabilirsiniz. Sonuçlar birkaç hafta içinde ekip tarafından değerlendirilir ve sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Tedavi

SEEG kendisi bir tedavi değildir; tedavinin yönünü belirleyen bir değerlendirmedir. Elde edilen bilgiler, nöbetleri azaltmaya yönelik seçeneklerin (ilaç tedavisi, ameliyat, bazı özel beslenme yaklaşımları veya sinir uyarımı yöntemleri) sizin için ne kadar uygun olduğunu anlamaya yardımcı olur. Kararlar her zaman sizin ve ailenizin katılımıyla, uzman ekip tarafından birlikte alınır.

Evde kişisel bakım

• İşlem öncesi ve sonrası ekibin verdiği talimatları dikkatle izleyin; aklınıza takılan her şeyi sorun
• Kayıt telleri yerindeyken başınızı ıslatmamaya, banyo yapmamaya ve sargıya dokunmamaya özen gösterin
• Kayıt süresince bol bol dinlenin, düzenli uyumaya çalışın; uyku düzeni nöbetlerin kaydedilmesine yardımcı olabilir
• Nöbetlerinizi, saatini ve nasıl başladığını not edin ya da bir yakınınızdan not almasını isteyin
• İlaçlarınızı doktorunuzun söylediği şekilde kullanın; kendi başınıza doz veya ilaç değiştirmeyin
• Evde iyileşme döneminde ağır işlerden, spor ve araç kullanmaktan doktorunuz izin verene kadar kaçının

Tıbbi tedaviler

Epilepsi tedavisi genellikle nöbet önleyici ilaçlarla başlar; bu ilaçlar nöbetlerin sıklığını ve şiddetini azaltmayı amaçlar ve ancak doktorunuzun değerlendirmesiyle düzenlenir. İlaçlarla yeterli kontrol sağlanamadığında, uygun görülen kişilerde ameliyat, özel bir beslenme yaklaşımı (doktor ve diyetisyen gözetiminde uygulanan ketojenik diyet gibi) veya sinir uyarımı yöntemleri (örneğin boyun bölgesindeki bir sinirin uyarılması ya da beyin içine yerleştirilen bazı cihazlar) gündeme gelebilir. Hangi yolun size uygun olduğu; nöbetlerin tipi, kaynağın yeri ve genel sağlık durumunuz değerlendirilerek belirlenir. Bu seçenekleri doktorunuzla ayrıntılı konuşmak en doğrusudur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

SEEG sonuçları nöbet odağını net olarak gösterirse, ameliyat bazı kişiler için iyi bir seçenek olabilir. Ameliyatta amaç, nöbetlerin başladığı bölgeyi çıkarmak veya o bölgenin beynin diğer kısımlarıyla bağlantısını kesmektir. Odak, konuşma ya da hareket gibi önemli işlevleri yöneten bir bölgeye çok yakınsa, ekip riskleri ve yararları dikkatle tartar; bazen daha sınırlı bir girişim ya da farklı bir tedavi yolu tercih edilir. Ameliyat kararı, tüm değerlendirmeler tamamlandıktan sonra sizinle birlikte alınır.

Bu durumla yaşamak

SEEG değerlendirmesi kısa bir dönemdir; asıl önemli olan, sonrasında nöbetlerle birlikte günlük yaşamı güvenli ve dengeli biçimde sürdürebilmektir. Nöbetleri tanımak, tetikleyicileri fark etmek ve çevrenizdeki kişilere nöbet sırasında ne yapmaları gerektiğini anlatmak, kendinizi daha güvende hissetmenize yardımcı olur. Nöbet günlüğü tutmak, doktor kontrollerinde çok işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku; yetersiz uyku nöbetleri tetikleyebilir
• Alkol ve uyarıcı maddelerden uzak durmak
• Stresi yönetmek; gevşeme, nefes egzersizleri veya sevdiğiniz uğraşlar yardımcı olabilir
• Yüzme, bisiklet, yüksek yerlerde çalışma gibi etkinliklerde gerekli önlemleri almak ve yalnız yapmamak
• Araç kullanma ve iş güvenliği konusunda doktorunuzun önerilerine uymak
• Nöbet geçirdiğinizde yanınızda olanlara bilgi verecek basit bir acil durum notu taşımak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli, orta düzeyde hareket genel sağlığınızı destekler. Özel bir beslenme tedavisi (örneğin ketojenik diyet) yalnızca doktor ve diyetisyen gözetiminde uygulanmalıdır; kendi başınıza başlanmamalıdır. Egzersiz çoğu kişi için yararlıdır; ancak yüzme, tırmanma veya kafa darbesi riski taşıyan sporlarda önlem almak ve doktorunuza danışmak önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nöbetler ve uzun süren tetkikler kaygı, kızgınlık, umutsuzluk veya sosyal ortamlardan çekilme gibi duyguları beraberinde getirebilir. Bu duygular çok yaygındır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı güvendiğiniz kişilerle ve sağlık ekibinizle paylaşmak, gerekirse ruh sağlığı desteği istemek güçlü bir adımdır. Türkiye'de 112 Acil Çağrı Hattı acil durumlar içindir; ruhsal kriz anlarında ise en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilir veya bir yakınınızdan sizi yalnız bırakmamasını isteyebilirsiniz. Kendinize zarar verme düşüncesi olursa bunu asla ertelemeyin ve hemen yardım isteyin.

Önleme

SEEG'i gerektiren durumun (dirençli epilepsi) her zaman önlenmesi mümkün değildir; ancak bazı riskler azaltılabilir. Kafa travmalarından korunmak (trafikte emniyet kemeri, motosiklet ve bisiklette kask kullanmak), beyin enfeksiyonlarına karşı genel korunma önlemlerine uymak ve kronik hastalıkların düzenli takibi bu açıdan önemlidir. Nöbeti olan bir kişide ise nöbetleri tetikleyen etkenlerden kaçınmak, ilaçları düzenli kullanmak ve kontrolleri aksatmamak en etkili yoldur.

Aşılar

SEEG ile doğrudan ilişkili bir aşı yoktur. Bununla birlikte, beyin zarı iltihabı gibi bazı enfeksiyonların önlenmesi genel sağlık açısından yararlıdır. Hangi aşıların size veya çocuğunuza uygun olduğunu Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda aile hekiminiz veya eczacınızla konuşabilirsiniz.

Tarama programları

SEEG bir tarama testi değildir; yalnızca belirli hastalarda, uzman değerlendirmesi sonrası uygulanır. Nöbet geçiren bir yakınınız varsa ya da çocuğunuzda dalgınlık, öğrenme güçlüğü gibi tekrarlayan belirtiler fark ederseniz, bir sağlık kuruluşuna başvurup değerlendirme istemek en doğru adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nöbetlerin sürmesi; düşme, yaralanma ve kafa çarpması riskinin artması
• Uzun süren veya üst üste gelen nöbetler (acil müdahale gerektiren bir durum)
• Bellek, dikkat ve öğrenme üzerinde zamanla olumsuz etkiler
• Okul, iş ve sosyal yaşamda kısıtlanma, özgüven kaybı
• Kaygı ve depresyon gibi ruhsal zorlukların eşlik etmesi
• Nadir görülen, ancak ciddi olabilen ani beklenmeyen durumlar; bu nedenle düzenli takip çok önemlidir

Uzun vadeli görünüm

SEEG, doğru kişilerde yapıldığında tedavi yolunu netleştiren değerli bir adımdır. Birçok kişi bu değerlendirme sayesinde nöbetlerini azaltan ya da tamamen kontrol altına alan tedavilere ulaşabilir; bazılarında ameliyat sonrası nöbetsiz uzun yıllar mümkün olur. Herkesin yolu farklıdır ve sonuçlar kişiye göre değişir; ancak umut verici seçeneklerin bulunduğunu bilmek önemlidir. Ekibinizle açık iletişim kurmak, sorularınızı sormak ve kontrolleri aksatmamak bu süreçte en büyük destekçiniz olacaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.