Tiroid Kan Testleri

Genel Bakış

Tiroid kan testleri, boynun ön kısmında yer alan ve kelebek şeklinde küçük bir bez olan tiroidin ne kadar iyi çalıştığını gösteren tahlillerdir. Tiroid bezi, vücudun enerji kullanımını, kalp hızını, vücut ısısını ve kilo dengesini etkileyen hormonlar üretir. Bu testler kanınızdaki tiroid hormonlarının miktarına ve tiroidi yöneten beyin kaynaklı TSH adlı sinyalin düzeyine bakar. Amaç, tiroidin az mı yoksa çok mu çalıştığını anlamak ve gerekiyorsa doğru yönü belirlemektir.

Evet, oldukça yaygındır. Tiroid testleri dünyada en sık istenen kan tahlilleri arasındadır. Yorgunluk, kilo değişimi, saç dökülmesi ya da sadece genel sağlık kontrolü için doktora başvuran pek çok kişiye yapılır.

Herkesi etkileyebilir, ancak tiroid sorunları kadınlarda, 40 yaş üzerindeki kişilerde ve ailesinde tiroid hastalığı bulunanlarda daha sık görülür. Ayrıca tip 1 diyabet, çölyak hastalığı gibi bağışıklık sistemi kaynaklı hastalığı olanlarda, gebe kalan kadınlarda ve doğum sonrası dönemde daha sık rastlanır. Tiroid testleri çocuklarda da gerekli olduğunda istenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk, halsizlik ve gün içinde çabuk yorulma
• Açıklanamayan kilo alma veya kilo kaybı
• Çarpıntı, kalp atışlarının hızlanması ya da yavaşlaması
• Üşüme hissi ya da tersine aşırı terleme ve sıcak basması
• Kabızlık veya ishal gibi bağırsak alışkanlıklarında değişme
• Saç dökülmesi, cilt kuruluğu, tırnaklarda kırılma
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, konuşurken kelime bulmada zorlanma
• Ruh hâlinde değişkenlik, isteksizlik ya da huzursuzluk
• Boynun ön kısmında şişlik veya dolgunluk hissi
• Kadınlarda adet düzeninin değişmesi
• Ses kısıklığı veya yutkunurken takılma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Yaşıtlarına göre yavaş büyüme ve boy uzamasının durması
• Okul başarısında düşme, dikkatini toplamakta zorlanma
• Aşırı hareketlilik ya da tersine halsizlik ve uykuya eğilim
• Kilo alımının beklenmedik şekilde hızlanması veya durması
• Kabızlık, kuru cilt, sık üşüme
• Ergenlik belirtilerinin erken ya da geç başlaması
• Boyunda görünen şişlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler çok silik olabilir; sadece halsizlik ve isteksizlik fark edilir
• Unutkanlık ve yavaşlama, yaşlılığa bağlanıp gözden kaçabilir
• Depresif ruh hâli veya kaygı gibi görünen tablolar
• Kalp ritim bozukluğu, nefes darlığı, bacaklarda şişlik
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Kas ağrıları, kramplar ve denge sorunları

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroidi etkilemesi (Hashimoto tiroiditi tiroidin az çalışmasına, Graves hastalığı çok çalışmasına yol açabilir)
• Tiroid bezinde nodül adı verilen küçük yumruların bulunması
• İyot alımının çok az ya da çok fazla olması
• Geçirilmiş tiroid ameliyatı veya tiroidi etkileyen radyoaktif tedavi öyküsü
• Bazı reçeteli ilaçların tiroid hormonlarını etkilemesi (doktorunuz veya eczacınız bu konuda sizi bilgilendirebilir)
• Gebelik ve doğum sonrası dönemde geçici tiroid iltihabı
• Beyindeki hipofiz bezinin tiroidi yöneten sinyali yeterince üretememesi
• Tiroidin geçici iltihaplanması (tiroidit)

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Ailede tiroid hastalığı bulunması
• Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, romatizmal hastalıklar gibi bağışıklık sistemi kaynaklı hastalıklar
• Boyun bölgesine geçmişte radyasyon tedavisi almış olmak
• Gebelik ve doğum sonrası ilk yıl
• Sigara kullanımı (özellikle tiroidin çok çalıştığı durumlarda ve göz tutulumunda)
• İyot açısından çok yetersiz veya aşırı beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almayı veya yutkunmayı zorlaştıran boyun şişliği varsa
• Çarpıntı ile birlikte baş dönmesi, bayılma hissi yaşıyorsanız
• Bilinç değişikliği, yüksek ateş ve şiddetli halsizlik bir aradaysa vakit kaybetmeden 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden yorgunluk, kilo değişimi veya saç dökülmesi varsa
• Ailenizde tiroid hastalığı varsa ve hiç test yaptırmadıysanız
• Gebe kalmayı planlıyorsanız veya hamileyseniz
• Doğum sonrası dönemde halsizlik ve ruh hâli değişiklikleri yaşıyorsanız
• Tiroid ilacı kullanıyorsanız ve doz takibi için kontrol zamanınız geldiyse
• Boynunuzda yeni fark ettiğiniz bir şişlik varsa

Tanı

Tanı süreci genellikle doktorunuzun şikâyetlerinizi dinlemesi ve boynunuzu elle muayene etmesiyle başlar. Ardından tiroid kan testleri istenir. Sonuçlar ve muayene bulguları bir arada değerlendirilir; gerekirse tiroid ultrasonu gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Test sonuçlarının referans aralıkları laboratuvandan laboratuva değişebilir, bu yüzden değerleri kendi laboratuvarınızın aralığına göre okumak önemlidir.

Yapılabilecek testler

• TSH: Tiroidi yöneten beyin sinyali; tiroidin çalışma hızı hakkında ilk fikir verir
• Serbest T4 (sT4): Tiroidin ürettiği asıl hormonun kandaki serbest miktarı
• Serbest T3 (sT3): Vücudun aktif olarak kullandığı tiroid hormonu
• Tiroid antikorları (anti-TPO, anti-tiroglobulin, TRAb): Bağışıklık sisteminin tiroidi hedef alıp almadığını gösterir
• Tiroid ultrasonu: Bezde nodül, büyüme veya yapısal değişiklik olup olmadığını gösterir
• Gerekirse sintigrafi veya ince iğne biyopsisi: Nodüllerin niteliğini anlamak için kullanılır
• Ek tetkikler: Kolesterol, hemogram ve diğer hormon testleri doktorunuz gerekli görürse istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Kan alımı birkaç dakika sürer ve genellikle hafif bir batma dışında rahatsızlık vermez. Çoğu tiroid testi için aç karnına gelmeniz gerekmez; ancak doktorunuz aynı gün başka tahliller de istediyse açlık isteyebilir, bunu önceden sorun. Tiroid ilacı veya başka düzenli ilaçlar kullanıyorsanız kan vermeden önce bunu mutlaka belirtin; bazı ilaçlar sonucu etkileyebilir. Sonuçlar genellikle aynı gün ya da birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz sizinle birlikte yorumlar.

Tedavi

Tedavi, test sonucunun ne gösterdiğine ve şikâyetlerinize göre planlanır. Tiroid az çalışıyorsa eksik hormonu yerine koymaya yönelik bir yaklaşım izlenir; çok çalışıyorsa hormon üretimini dengeleyen yöntemler değerlendirilir. Bazı durumlarda ise sadece düzenli takip yeterlidir. Karar her zaman sizin durumunuza özel verilir ve düzenli kontrollerle izlenir.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte düzenli almak, unutuyorsanız telefonunuza hatırlatıcı kurmak
• Kontrollerinizi aksatmamak; test sonuçlarınızı bir dosyada veya telefonda saklamak
• Doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları, takviyeleri ve bitkisel ürünleri söylemek
• Yeterli ve dengeli beslenmek; iyot içeriği yüksek takviyeleri doktorunuza sormadan kullanmamak
• Düzenli hafif-orta tempolu hareket etmek ve iyi uyumak
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek istemek
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, yürüyüş veya size iyi gelen bir uğraş edinmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tiroid az çalışıyorsa, eksik olan tiroid hormonunu yerine koyan bir tedavi başlatabilir; bu tedavi genellikle uzun süreli, bazen ömür boyu düzenli kullanım gerektirir ve doz aralıklı kan testleriyle ayarlanır. Tiroid çok çalışıyorsa hormon üretimini azaltmaya yönelik ilaçlar, kalp hızını ve titremeyi rahatlatan destekleyici ilaçlar veya tiroid bezini sakinleştiren radyoaktif tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu; yaşınız, şikâyetleriniz, diğer hastalıklarınız ve gebelik planınız gibi pek çok etkene göre doktorunuz tarafından belirlenir. İlaç adı ve doz bilgisi yalnızca doktorunuzun size özel reçetesiyle belirlenmelidir; komşu tavsiyesiyle ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat herkes için gerekli değildir. Boyunda büyüyen ve nefes ya da yutkunma gücüğü yaratan guatr, şüpheli görünen nodüller veya bazı tiroid kanseri durumlarında cerrahi değerlendirilebilir. Ameliyat kararı, ultrason ve gerekirse biyopsi sonuçlarıyla birlikte uzman hekimlerce verilir.

Bu durumla yaşamak

Tiroid sorunlarıyla yaşamak çoğu kişi için gayet mümkündür. Düzenli ilaç kullanımı, belirli aralıklarla yapılan kan testleri ve iyi bir iletişimle günlük hayatınız büyük ölçüde olağan akışında devam eder. Kendinizi bir günde çok yorgun veya çok gergin hissettiğinizde bunu not almak, kontrolde doktorunuza anlatmanızı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli uyku ve düzenli bir günlük rutin oluşturmak
• Öğün atlamamak, işlenmiş gıdalardan çok taze sebze ve meyveye yer açmak
• Hareketi hayatın parçası hâline getirmek; gücünüz ölçüsünde yürüyüş ve hafif egzersiz
• Alkol ve sigara konusunda sağlık çalışanınızdan destek istemek
• Tiroid ilacı kullanıyorsanız besin ve takviyelerle etkileşim olup olmadığını eczacınıza sormak
• Kendinizi iyi hissetmediğiniz dönemleri kısa notlar hâlinde kaydetmek

Diyet ve egzersiz

Özel bir 'tiroid diyeti' çoğu kişi için gerekli değildir; dengeli ve çeşitli beslenmek en sağlıklısıdır. İyotlu tuz kullanımı ve iyot takviyeleri konusunda kafanız karışıksa mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın; fazlası da azı da sorun yaratabilir. Egzersiz konusunda acele etmeyin: yorgunken kısa yürüyüşlerle başlayın, kendinizi iyi hissettikçe süreyi artırın. Kalp çarpıntısı veya nefes darlığı olursa egzersizi bırakıp sağlık kuruluşuna başvurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hormonlarındaki değişiklikler ruh hâlini etkileyebilir; kaygı, isteksizlik, sinirlilik veya konsantrasyon güçlüğü yaşamanız sizin zayıflığınız değildir. Bu duyguları doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin, çünkü tedavi planının parçası olabilir. Kendinizi uzun süre üzgün veya umutsuz hissediyorsanız ruh sağlığı desteği almayı düşünün. Eğer kendinize zarar verme düşünceleri taşıyorsanız, lütfen vakit kaybetmeden en yakın acil sağlık hizmetine başvurun veya 112'yi arayın; yalnız değilsiniz ve yardım almak mümkündür.

Önleme

Tiroid hastalıklarının çoğu tamamen önlenemez, çünkü bağışıklık sistemi ve genetik etkenler önemli rol oynar. Yine de iyot alımını dengede tutmak, sigaradan uzak durmak ve düzenli sağlık kontrollerini aksatmamak riski azaltmaya yardımcı olabilir. Ailede tiroid hastalığı varsa bunu doktorunuza söylemeniz, erken fark edilme şansını artırır.

Aşılar

Tiroid hastalıklarına karşı koruyan bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimine uymanız ve mevsimsel grip gibi önerilen aşılar konusunda sağlık çalışanınıza danışmanız faydalıdır.

Tarama programları

Ülkemizde herkes için rutin tiroid taraması önerilmez. Bununla birlikte, tiroid hastalığı belirtileri olan kişilerde, ailesinde tiroid hastalığı bulunanlarda, gebe kalanlarda ve doğum sonrası dönemdeki kadınlarda, ayrıca tip 1 diyabet gibi bağışıklık sistemi hastalığı olanlarda tiroid testleri istenebilir. Taramanın size uygun olup olmadığını aile hekiminize danışabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın güncel rehberleri bu konuda yol göstericidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tiroid az çalışıyorsa: sürekli yorgunluk, kilo artışı, yüksek kolesterol, kabızlık, cilt kuruluğu ve ruh hâli düşüklüğü
• Tiroid az çalışıyorsa: kalp ve damar sorunları riskinin artması, gebe kalmada güçlük
• Tiroid az çalışıyorsa: çok nadir olarak, tedavi edilmediğinde bilinç bulanıklığı ve yüksek ateşle seyreden acil bir tablo gelişebilir
• Tiroid çok çalışıyorsa: çarpıntı, kalp ritim bozuklukları, kilo kaybı, kas güçsüzlüğü ve huzursuzluk
• Tiroid çok çalışıyorsa: kemik erimesi riskinin artması, gözlerde batma ve şişlik gibi sorunlar
• Tiroid çok çalışıyorsa: çok nadir olarak, stres veya enfeksiyonla tetiklenen ve acil müdahale gerektiren tiroid fırtınası

Uzun vadeli görünüm

Tiroid hastalıklarının büyük çoğunluğu iyi yönetilebilir. Düzenli kontroller, doğru planlanan tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla çoğu kişi günlük hayatına rahatça devam eder. Test sonuçlarınız beklediğiniz gibi değilse bile bu bir son değil, yeni bir yol planı demektir; doktorunuzla birlikte atacağınız adımlar çoğu zaman durumu dengeye getirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.