Spirometri (Solunum Fonksiyon Testi)

Genel Bakış

Spirometri, akciğerlerinizin ne kadar iyi çalıştığını ölçen, ağrısız ve kısa süren bir nefes testidir. Adı Latince 'spiro' (nefes) ve 'metri' (ölçüm) kelimelerinden gelir; yani 'nefes ölçümü' demektir. Test sırasında bir ağızlığa sıkıca nefes alıp var gücünüzle verirsiniz. Cihaz, ne kadar hava aldığınızı, ne kadarını ve ne kadar hızlı dışarı verebildiğinizi ölçer. Bu ölçümler, doktorunuzun hava yollarınızda daralma olup olmadığını, akciğerlerinizin yaşınıza göre beklenen düzeyde çalışıp çalışmadığını anlamasına yardımcı olur. Spirometri bir hastalık değil, bir değerlendirme aracıdır; sonuçları tek başına tanı koymaz, doktorunuzun diğer bilgilerle birlikte yorumlaması gerekir.

Evet, çok yaygın bir testtir. Aile hekimliklerinde, göğüs hastalıkları polikliniklerinde ve hastanelerde sıkça yapılır. Nefes darlığı, uzun süren öksürük ya da hırıltı şikâyetiyle başvuran kişilerde ilk istenen testlerden biridir.

Spirometri her yaştan kişiye yapılabilir; ancak kişinin test sırasında verilen komutları anlayıp uygulayabilmesi gerekir. Bu nedenle genellikle yaklaşık 5-6 yaşından büyük çocuklarda ve yetişkinlerde kullanılır. Sigara içenler, mesleği gereği toz veya kimyasal maddeye maruz kalanlar, astım veya alerjisi olanlar, sık nefes yolu enfeksiyonu geçirenler ve ameliyat öncesi akciğer kapasitesi değerlendirilecek kişiler bu testten sıkça yararlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle merdiven çıkarken veya hızlı yürürken zorlanma
• Hırıltılı ya da ıslık sesli nefes alma
• Üç haftadan uzun süren öksürük
• Balgam çıkarma
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Egzersiz sırasında beklenenden çabuk yorulma
• Geceleri veya sabaha karşı artan öksürük ve nefes sıkışması

Çocuklarda belirtiler

• Tekrarlayan hırıltı (vizing) atakları
• Sık sık 'bronşit' veya 'öksürük' tanısı almak
• Koşma, oyun veya spor sırasında öksürük ve nefes darlığı
• Gece öksürüğü nedeniyle sık uyanma
• Nefes alırken kaburgalar arasının içeri çekilmesi veya hızlı nefes alma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eskiden rahat yapılan işlerde (alışveriş, merdiven, yürüyüş) yeni ortaya çıkan zorlanma
• Yürürken konuşmakta veya nefes almakta güçlük
• Uzun süreli sigara öyküsüyle birlikte geçmeyen öksürük
• Sık görülen göğüs enfeksiyonları
• Yorgunluk ve kilo kaybı gibi nefes sorununa eşlik edebilen belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Astım: hava yollarının mikrobik olmayan iltihaplanması ve daralması
• KOAH: genellikle uzun süreli sigara içimine bağlı, ilerleyici nefes yolu daralması
• Uzun süreli veya tekrarlayan bronşit gibi nefes yolu iltihapları
• Meslek gereği toz, duman veya kimyasal madde solumak (örneğin maden, tekstil, boya, tarım işleri)
• Alerjiye bağlı nefes yolu hassasiyeti
• Sigara veya benzeri tütün ürünleri kullanımı
• Akciğer dokusunu etkileyen bazı hastalıklar veya göğüs kafesi şekil bozuklukları
• Ameliyat öncesi akciğer kapasitesinin değerlendirilmesi
• Bazı işe giriş sağlık kontrolleri ve mesleki risk değerlendirmeleri

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Evde veya iş yerinde odun, kömür, tezek dumanı gibi yakıt dumanına uzun süre maruz kalmak
• Ailede astım, alerji veya KOAH öyküsü bulunması
• Çocuklukta geçirilen ağır solunum yolu enfeksiyonları
• Prematüre doğum (erken doğum) öyküsü
• Obezite, çünkü fazla kilo nefes almayı zorlaştırabilir
• Hareketsiz yaşam ve düzenli egzersiz yapmamak
• Mesleki toz ve kimyasallara koruyucu ekipman olmadan maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı günler içinde hızla kötüleşiyorsa
• Kanlı balgam çıkarıyorsanız
• Ateş ve göğüs ağrısıyla birlikte nefes almak zorlaştıysa
• Geceleri nefes sıkışması nedeniyle sık sık uyanıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Üç haftadan uzun süren öksürüğünüz varsa
• Merdiven çıkarken veya hızlı yürürken eskisinden daha çabuk yoruluyorsanız
• Hırıltılı nefes alıyorsanız veya göğsünüzde sıkışma hissediyorsanız
• Sigara içiyorsanız ve nefes şikâyetleriniz başladıysa
• Astım veya KOAH tanınız varsa ve tedavinizin etkisini değerlendirmek istiyorsanız
• Ameliyat öncesi değerlendirme için doktorunuz istediyse

Tanı

Spirometri, nefes şikâyetlerinin nedenini anlamak için kullanılan temel testlerden biridir. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi, sigara öykünüzü, mesleğinizi ve aile geçmişinizi dinler, ardından sizi muayene eder. Spirometri sonucu, akciğerlerinizin beklenen değerlere göre nasıl çalıştığını gösterir; ancak tek başına tanı koymaz. Doktorunuz sonucu muayene bulguları ve gerekirse diğer testlerle birlikte yorumlar.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: oturur pozisyonda, burun kıskaçla kapatılarak bir ağızlıktan derin nefes alıp güçlü şekilde verme
• Bronkodilatör (nefes açıcı) sonrası spirometri: ilaç verilmeden önce ve verildikten yaklaşık 15 dakika sonra yapılan ölçüm
• Pik akım ölçümü: evde kullanılan küçük bir cihazla nefes verme hızının izlenmesi
• Nabız oksimetresi: parmağa takılan cihazla kandaki oksijen düzeyinin tahmini
• Göğüs röntgeni veya gerektiğinde akciğer tomografisi
• Alerji testleri
• Kan sayımı ve gerektiğinde diğer kan tetkikleri
• Gerektiğinde egzersiz sırasında veya soluk verirken yapılan ek ölçümler

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesinde doktorunuza veya hemşireye kullandığınız tüm ilaçları, özellikle nefes yoluyla kullandıklarınızı söyleyin; bazı ilaçların testten önce belirli bir süre kullanılmaması istenebilir. Genellikle testten önceki 24 saat sigara içmemeniz, testten 2 saat önce ağır yemek yememeniz ve testten 30 dakika önce ağır egzersiz yapmamanız önerilir. Rahat, dar olmayan kıyafetler giyin. İşlem sırasında oturursunuz, burnunuz yumuşak bir kıskaçla kapatılır ve tek kullanımlık bir ağızlık verilir. Sizden derin bir nefes alıp olabildiğince hızlı ve uzun süre nefes vermeniz istenir; bu genellikle en az üç kez tekrarlanır. Bazı kişiler işlem sonrasında hafif baş dönmesi veya yorgunluk hissedebilir; birkaç dakika dinlenmek yeterlidir. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün doktorunuzla değerlendirilir.

Tedavi

Spirometri bir tedavi değil, tedaviyi yönlendiren bir değerlendirmedir. Sonuç, nefes şikâyetlerinizin nedenine göre doktorunuzun size uygun bir plan yapmasına yardımcı olur. Plan; nefes yoluyla kullanılan tedaviler, alerjenlerden ve sigaradan uzak durma, düzenli egzersiz, gerektiğinde aşılama ve düzenli takip gibi adımları içerebilir. Spirometri ayrıca mevcut bir tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemek için de tekrarlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Test gününe hazırlıklı gidin: sigara içmeyin, ağır yemek yemeyin, rahat kıyafet giyin.
• Kullandığınız tüm ilaçların listesini yanınızda bulundurun.
• Test sırasında yönergeleri dikkatle dinleyin ve elinizden gelenin en iyisini yapın; sonuç bu çabaya bağlıdır.
• Sonuçlarınızı ve doktorunuzun önerilerini not alın, anlamadığınız noktaları sorun.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, akciğer sağlığınız için en etkili adımlardan biridir.
• Evde reçete edilen nefes açıcı cihazları doktorunuzun anlattığı şekilde kullanın ve düzenli bakımını yapın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı tamamen test sonucunuza ve altta yatan duruma bağlıdır. Astım veya KOAH gibi durumlarda doktorunuz nefes yollarını açan ve iltihabı azaltan ilaçları, çoğunlukla soluk alma (inhaler) yoluyla önerebilir. Bunlar reçeteli tedavilerdir ve doz ile kullanım şekli kişiye göre belirlenir; bu nedenle ilaç adı veya dozu konusunda mutlaka doktorunuza ve eczacınıza danışın. Gerektiğinde nefes fizyoterapisi, pulmoner rehabilitasyon (akciğer rehabilitasyonu, yani nefes ve egzersiz eğitimi programı), oksijen desteği veya enfeksiyonlara yönelik tedaviler de planlanabilir. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Spirometri bazen ameliyat öncesi akciğer kapasitesini değerlendirmek için de istenir. Ameliyat kararı, çok sayıda etkenin birlikte değerlendirildiği ayrı bir süreçtir ve yalnızca test sonucuna dayanmaz.

Bu durumla yaşamak

Nefes ile ilgili bir durumla yaşıyorsanız, günlük hayatı kolaylaştırmak mümkündür. İşleri acele etmeden, molalar vererek yapmak, nefesinizi zorlayan ortamlardan (tozlu, dumanlı, çok soğuk veya çok sıcak yerler) uzak durmak ve şikâyetlerinizi bir günlüğe not etmek yararlı olur. Spirometri sonuçlarınızı saklayın; takip randevularında doktorunuza karşılaştırma imkânı sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve benzeri tütün ürünlerini bırakmak; gerekiyorsa profesyonel destek almak
• Evde ve iş yerinde temiz hava sağlamak, soba ve ocak dumanından korunmak
• Düzenli ve tempolu yürüyüş gibi nefesi açan aktiviteleri alışkanlık haline getirmek
• Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat etmek
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve test tekrarlarını aksatmamak
• Yeterli uyku ve stresten uzak durma gibi genel sağlık alışkanlıkları edinmek

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenmek, sağlıklı kiloyu korumak nefes almayı kolaylaştırır; aşırı kilo göğüs kafesine baskı yaparak nefes darlığını artırabilir. Egzersiz konusunda doktorunuza danışarak başlayın; genellikle yürüyüş, yüzme veya sabit bisiklet gibi tempolu ama sürdürülebilir aktiviteler önerilir. Egzersiz sırasında konuşabilecek kadar nefesiniz olması iyi bir göstergedir. Ağır yemeklerden hemen sonra egzersiz yapmaktan kaçının ve nefesinizi zorlayan hava koşullarında dikkatli olun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren nefes şikâyetleri kaygı, endişe ve bazen depresif duygulara yol açabilir. Nefes darlığı yaşamak korkutucu olabilir; bu duygular çok yaygındır ve yalnız değilsiniz. Kaygı bazen nefes darlığını daha da belirgin hissettirebilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin; gerekirse profesyonel ruhsal destek almak da tedavinin bir parçası olabilir. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşüncesi taşıyorsanız hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Spirometri bir test olduğu için 'önlenmesi' söz konusu değildir; ancak testin gösterdiği akciğer sorunlarının birçoğundan korunmak mümkündür. Sigara içmemek veya bırakmak, dumanlı ve tozlu ortamlardan uzak durmak, iş yerinde koruyucu maske kullanmak ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı dikkatli olmak akciğer sağlığını korur.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları gibi solunum yolu enfeksiyonlarından koruyan aşılar, özellikle astım, KOAH gibi durumları olan kişilerde ve ileri yaştaki yetişkinlerde önerilebilir. Hangi aşının size ve zamanlamasına uygun olduğunu Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerileri doğrultusunda aile hekiminize veya eczacınıza danışın.

Tarama programları

Uzun süre sigara içen kişilerde veya mesleki olarak toz ve kimyasala maruz kalanlarda, şikâyet olmasa bile spirometri ile akciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesi önerilebilir. Kimin, hangi sıklıkla test yaptırması gerektiğine doktorunuz karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nefes yolu daralması ilerlerse günlük işler ve merdiven çıkmak giderek zorlaşabilir
• Sık geçirilen göğüs enfeksiyonları akciğerlere kalıcı zarar verebilir
• Tedavi edilmeyen astım atakları acil müdahale gerektirebilir
• Uyku kalitesi bozulabilir ve gündüz yorgunluğu artabilir
• Zamanla hareket etmekten kaçınma, kasların zayıflamasına ve kondisyon kaybına yol açabilir
• Kaygı ve depresif duygular eşlik edebilir

Uzun vadeli görünüm

Spirometri sonucunuz ne olursa olsun, atılabilecek somut adımlar vardır. Akciğerle ilgili birçok durum, doğru değerlendirme ve düzenli takip ile iyi yönetilebilir; birçok kişi şikâyetlerini kontrol altına alarak aktif bir yaşam sürdürebilir. Erken fark etmek ve doktorunuzun önerilerini sürdürmek en önemli etkenlerdir. Endişelerinizi doktorunuzla konuşmak, belirsizlikleri azaltır ve size uygun yolu birlikte çizmenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.