Özofagoskopi (Yemek Borusu Endoskopisi)

Genel Bakış

Özofagoskopi, yemek borusunun (özofagus) iç yüzeyinin ince, esnek bir tüpün ucundaki küçük kamera yardımıyla görüntülenmesidir. Bu tüpe endoskop denir. İşlem sırasında tüp ağızdan yavaşça ilerletilir; çoğu zaman mide ve onikiparmak bağırsağının ilk bölümü de görülebildiği için işlem 'üst gastrointestinal endoskopi' ya da halk arasında 'gaströskopi' olarak da bilinir. Genellikle kısa süren, çoğunlukla aynı gün taburcu olunan bir incelemedir. Doktorunuz gerekli görürse işlem sırasında küçük doku örnekleri (biyopsi) alabilir; bu işlem ağrı yapmaz çünkü yemek borusunda ağrı hissini ileten sinir uçları çok azdır.

Evet, oldukça sık yapılan bir işlemdir. Sindirim sistemi şikayetleri araştırılırken dünyada en çok başvurulan endoskopik incelemelerin başında gelir. Deneyimli ekipler için rutin ve güvenli kabul edilen bir uygulamadır.

Her yaştan insana uygulanabilir. En sık; uzun süren mide yanması veya reflü şikayeti olanlarda, yutma güçlüğü yaşayanlarda, mide ya da yemek borusu kanaması düşünülen kişilerde ve yemek borusu hastalıkları açısından risk taşıyan yetişkinlerde yapılır. Çocuklarda ise daha çok yabancı cisim yutma, tekrarlayan kusma veya beslenme sorunları araştırılırken başvurulur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yutma güçlüğü: yiyeceklerin takıldığı ya da yavaş geçtiği hissi
• Yutarken ağrı veya göğüste yanma, batma hissi
• Uzun süredir geçmeyen mide yanması, ağza acı su gelmesi (reflü belirtisi)
• Sık sık bulantı, kusma veya kusma isteği
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık
• Kan kusma, kahve telvesi gibi kusmuk ya da katran gibi siyah dışkı
• Ses kısıklığı, sürekli boğaz temizleme ihtiyacı gibi reflüyle ilişkili yakınmalar

Çocuklarda belirtiler

• Oyuncak parçası, madeni para veya pil gibi bir cismi yutma ve sonrasında öksürme ya da tükürük biriktirme
• Beslenme sonrası tekrarlayan fışkırır tarzda kusma
• Yutma sırasında zorlanma, öğürme veya yemeyi reddetme
• Büyüme ve kilo alımının beklenenden yavaş olması
• Açıklanamayan huzursuzluk, göğüs bölgesinde rahatsızlık belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yeni başlayan ve giderek artan yutma güçlüğü
• İlaç yutarken takılma hissi veya göğüste baskı
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Kansızlık (anemi) nedeniyle halsizlik, çabuk yorulma
• Öksürük nöbetleriyle birlikte yemek sonrası boğulma hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH): mide asidinin yemek borusuna kaçması
• Özofajit: yemek borusunun iltihaplanması; asit, bazı ilaçlar veya enfeksiyonlar nedeniyle olabilir
• Yemek borusunda daralma (darlık) veya yara izi dokusu
• Barrett özofagusu: uzun süreli reflünün yol açtığı hücre değişikliği
• Yemek borusu varisleri: genellikle karaciğer hastalığına bağlı genişlemiş damarlar
• Yemek borusu kasılma bozuklukları (hareket bozuklukları)
• Ağız yoluyla yutulmuş yabancı cisimler
• Kostik madde (örneğin temizlik ürünü) içilmesi sonrası oluşan hasar
• Yemek borusu tümörlerinin araştırılması

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı
• Düzenli ve aşırı alkol tüketimi
• Fazla kilo veya obezite
• Uzun yıllar boyunca tedavi edilmemiş reflü şikayeti
• İleri yaş (bazı hastalıklar 50 yaş üzerinde daha sık görülür)
• Çok sıcak içecekleri sık tüketme alışkanlığı
• Ailede yemek borusu veya mide kanseri öyküsü
• Baş-boyun bölgesi kanserleri nedeniyle geçirilmiş tedaviler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutma güçlüğünüz varsa ve giderek artıyorsa
• Kan kusma, kahve telvesi gibi kusmuk veya siyah dışkı fark ettiyseniz
• Açıklanamayan bir kilo kaybınız olduysa
• Göğüs ağrınız şiddetliyse veya nefes almanızı zorlaştırıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalarca süren mide yanması, ekşime veya ağza acı su gelmesi şikayetiniz varsa
• Yemek yerken sık sık takılma hissi yaşıyorsanız
• Sürekli boğaz temizleme, ses kısıklığı veya gece öksürüğü varsa
• Doktorunuz reflü ya da yemek borusu hastalıkları açısından takip önerdiyse
• Ailenizde yemek borusu kanseri öyküsü varsa ve risk değerlendirmesi istiyorsanız

Tanı

Özofagoskopi hem bir tanı yöntemi hem de değerlendirme aracıdır. Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, muayene eder ve gerekirse bazı testler ister. Özofagoskopi kararı; şikayetlerin süresi, yaşınız ve risk faktörleriniz değerlendirilerek verilir. İşlem sırasında yemek borusunun iç yüzeyi ekranda izlenir, şüpheli görünen bölgelerden küçük doku örnekleri alınabilir. Bu örnekler laboratuvarda incelenerek iltihap, hücre değişikliği veya başka bir neden olup olmadığı anlaşılır.

Yapılabilecek testler

• Üst gastrointestinal endoskopi (özofagoskopi): esas inceleme yöntemi
• Biyopsi: işlem sırasında alınan küçük doku örneklerinin patolojik incelemesi
• Baryumlu yutma grafisi: yemek borusunun şeklinin ve geçişinin görüntülenmesi
• Yemek borusu basınç ve hareket incelemesi (manometri)
• Asit ölçümü (pH izleme): reflünün miktarını değerlendirmek için
• Kan testleri: kansızlık veya beslenme durumunun değerlendirilmesi
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi veya diğer görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

İşlemden önce genellikle 6-8 saat bir şey yiyip içmemeniz istenir; kesin süreyi size doktorunuz söyler. Düzenli kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları, mutlaka önceden bildirin. Çoğu merkezde boğazı hafifçe uyuşturan bir sprey uygulanır; isteğe bağlı olarak hafif bir sakinleştirici verilebilir. İşlem sırasında tüpün geçişi kısa süreli bir baskı hissi verebilir, ancak genellikle ağrı olmaz. Sonrasında boğazda hafif bir uyuşma, şişkinlik veya gaz hissi olabilir; birkaç saat içinde geçer. Sakinleştirici verildiyse o gün araç kullanmamanız ve yanınızda bir refakatçi olması önerilir.

Tedavi

Özofagoskopi kendi başına bir tedavi değil, çoğunlukla bir değerlendirme ve bazen de müdahale aracıdır. İşlem sonucunda bulunan nedene göre bir tedavi planı hazırlanır. Bazı durumlarda işlem sırasında tedavi de yapılabilir: daralmış bir bölgenin genişletilmesi, kanayan bir damarın durdurulması, yabancı bir cismin çıkarılması veya küçük poliplerin alınması gibi. Tedavinin ayrıntılarını her zaman sizin durumunuza göre doktorunuz belirler.

Evde kişisel bakım

• İşlemden önce önerilen açlık süresine mutlaka uyun; bu, işlemin güvenliği için önemlidir.
• Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri doktorunuza eksiksiz bildirin.
• İşlemden sonra boğazınız uyuşuksa, önce su ile başlayıp yavaş yavaş yumuşak gıdalara geçin; sıcak ve sert yiyeceklerden bir süre kaçının.
• Sakinleştirici verildiyse o gün dinlenin, araç kullanmayın ve önemli kararlar almayın.
• Şikayetlerinizi ve işlem sonucunu not edin; kontrole giderken yanınızda bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Tedavi tamamen altta yatan nedene göre şekillenir. Reflü söz konusuysa yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi ve mide asidini azaltmaya yönelik tedaviler önerilebilir. İltihaplanma varsa nedeni ortadan kaldırmaya yönelik yaklaşımlar uygulanır; bazı enfeksiyonlarda buna yönelik tedavi gerekebilir. Yemek borusu hareket bozukluklarında kasılmaları rahatlatmaya yönelik seçenekler değerlendirilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, olası yan etkiler ve takip planıyla birlikte doktorunuz karar verir. İlaçların adı, dozu ve süresi kişiye göre değiştiği için bu konuyu mutlaka sağlık profesyonelinizle görüşün.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi ya da girişimsel işlemler yalnızca belirli durumlarda gündeme gelir: yemek borusundaki bir darlığın genişletilmesi, kanamanın endoskopik yöntemlerle durdurulamaması, yemek borusunun kapatılması gereken bir delik olması, reflü için başka tedavilerin yeterli olmadığı seçilmiş olgular veya tümör saptanması gibi. Bu kararlar; yaşınız, genel sağlık durumunuz ve hastalığın özelliği birlikte değerlendirilerek, uzman bir ekiple ve sizinle konuşularak alınır.

Bu durumla yaşamak

Özofagoskopi sonrası hayat çoğu kişi için birkaç saat içinde normale döner. Asıl dikkat edilmesi gereken şey, işlemin neden yapıldığına bağlı olarak şikayetlerin yönetilmesidir. Sonuçları ve önerileri not etmek, kontrolleri aksatmamak ve şikayetlerde değişiklik olduğunda bunu sağlık profesyoneline iletmek süreci kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, yemek borusu sağlığı için en değerli adımlardan biridir.
• Alkol tüketimini sınırlandırın.
• Yemeklerden sonra hemen yatmayın; en az 2-3 saat bekleyin.
• Yatmadan önce ağır ve yağlı yemeklerden kaçının.
• Yatağınızın baş tarafını hafifçe yükseltmek gece reflüsünü azaltabilir.
• Sıkı kemer ve dar kıyafetler yerine rahat giysiler tercih edin.

Diyet ve egzersiz

Öğünlerinizi küçük tutmak ve yavaş yemek yemek, hem reflü hem de yutma güçlüğü açısından yardımcı olur. Aşırı sıcak, çok baharatlı, çok yağlı ve asitli yiyecek-içecekler bazı kişilerde şikayetleri artırabilir; hangi besinlerin size dokunduğunu bir günlük tutarak fark edebilirsiniz. Kilo fazlalığı varsa, sağlıklı bir şekilde kilo vermek karın basıncını azaltarak reflüyü hafifletebilir. Düzenli ve orta tempolu hareket (yürüyüş gibi) genel sağlığınızı destekler. Egzersize başlamadan önce, özellikle kalp veya başka bir kronik hastalığınız varsa doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yutma güçlüğü ya da endoskopi gibi bir işlem beklemek kaygı yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı bazen yutma hissini daha da belirgin hale getirebilir. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle konuşmak, işlem öncesi ve sonrası süreci belirgin biçimde kolaylaştırır. Kendinizi uzun süre huzursuz, umutsuz ya da günlük işlerinizi yapamayacak kadar kötü hissediyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Acil bir ruhsal kriz durumunda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir veya en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

İşlemin kendisi önlenemez; çünkü o bir incelemedir. Ancak özofagoskopiye yol açan birçok durum, yaşam alışkanlıklarıyla azaltılabilir. Sigara içmemek, alkolü sınırlamak, sağlıklı kiloyu korumak ve reflü şikayetlerini ertelemeden değerlendirmek, yemek borusu sağlığını korumanın en etkili yolları arasındadır. Çok sıcak içecekleri ılıtarak tüketmek de önerilir.

Aşılar

Özofagoskopi ile doğrudan ilişkili bir aşı yoktur. Genel sağlığınızı korumak ve kronik hastalıkların seyrini iyileştirmek için aile hekiminizin önerdiği rutin aşıları (örneğin mevsimsel grip aşısı) yaşınıza ve sağlık durumunuza göre değerlendirebilirsiniz.

Tarama programları

Rutin tarama herkes için önerilmez. Uzun yıllardır süren reflü şikayeti, Barrett özofagusu tanısı, ailede yemek borusu kanseri öyküsü veya bazı kalıtsal riskler söz konusuysa, hangi aralıkla ve nasıl izleneceğinize dair kişisel bir plan yapılabilir. Bu kararı Sağlık Bakanlığı'nın güncel tarama önerileri ve sizin kişisel risk durumunuz çerçevesinde doktorunuzla birlikte vermelisiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan reflü veya iltihap ilerlerse yemek borusunda kalıcı hasar gelişebilir
• Zamanla daralma oluşabilir ve yutma güçlüğü belirgin hale gelebilir
• Kanama veya kansızlık ortaya çıkabilir
• Bazı hücre değişiklikleri (Barrett özofagusu gibi) uzun vadede daha yakın izlem gerektirebilir
• Nadir durumlarda yemek borusunda ciddi hastalıklar geç fark edilebilir; erken değerlendirme bu yüzden önemlidir
• İşlemin kendisine bağlı riskler çok nadirdir; en sık görülenler hafif boğaz ağrısı ve şişkinliktir. Kanama veya delinme gibi ciddi durumlar ender görülür ve ekip tarafından yakından izlenir.

Uzun vadeli görünüm

Genel olarak özofagoskopi güvenli ve iyi tolere edilen bir işlemdir; çoğu kişi aynı gün normal hayatına döner. Önemli olan, işlem sonucunda ortaya çıkan nedene uygun şekilde devam etmektir. Reflü ve iltihap gibi yaygın nedenler çoğu zaman iyi yönetilebilir; düzenli takip ve yaşam alışkanlıklarındaki küçük değişiklikler uzun vadede belirgin fark yaratır. Şikayetlerinizle ilgili endişeniz varsa, bunu ertelemek yerine sağlık profesyonelinizle paylaşmanız en doğru adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.