Göz Muayenesi

Genel Bakış

Göz muayenesi, gözlerinizin ve görmenizin genel sağlığını kontrol etmek için yapılan bir dizi basit testtir. Muayenede genellikle ne kadar iyi gördüğünüz ölçülür, göz içi basıncı kontrol edilir ve gözün iç kısmına, yani retinaya (gözün arkasındaki ışığa duyarlı tabaka) bakılır. Bu kontroller ağrısız ve kısa sürer. Amaç, görmeyi bozan sorunları erken yakalamak ve göz hastalıklarını henüz belirti vermeden fark etmektir.

Evet, çok yaygındır. Milyonlarca insan her yıl göz muayenesinden geçer. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde yenidoğan ve okul çağı çocuklarında göz taramaları yapılır; yetişkinlerde de belirli aralıklarla kontrol önerilir.

Göz muayenesi herkesi ilgilendirir; bebeklerden yaşlılara kadar her yaşta yapılabilir. Gözlük veya lens kullananlar, şeker hastalığı ya da yüksek tansiyonu olanlar, ailesinde göz hastalığı bulunanlar, uzun süre ekran karşısında çalışanlar ve 40 yaş üzerindeki kişiler için düzenli kontrol özellikle önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık görme veya uzaktaki ya da yakındaki yazıları netleştirememe
• Göz yorgunluğu, ekran karşısında gözlerin ağrıması veya sulanması
• Sık baş ağrısı, özellikle okuma veya bilgisayar kullanımı sonrası
• Işığa karşı hassasiyet (ışıktan rahatsız olma)
• Gece görüşünün zayıflaması, akşamları araba kullanırken zorlanma
• Gözlerde kuruluk, kaşıntı veya batma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Gözlerini kısarak ya da şaşı bakarak televizyona veya tahtaya bakma
• Kitabı ya da ekranı çok yakına getirme
• Bir gözünü kapatma veya başını yana eğerek bakma
• Okulda tahtayı okuyamama, ders başarısının düşmesi
• Sık göz ovuşturma, baş ağrısı, çabuk yorulma
• Gözlerde kayma (şaşılık) veya bebeğin gözüyle takip etmemesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yakın mesafeyi net görememek (gazete, telefon okurken zorlanma)
• Gece araba kullanırken farlardan rahatsız olma, ışık etrafında halkalar görme
• Kontrastın azalması: renklerin soluk görünmesi
• Göz önünde uçuşan noktalar veya sinekler gibi şekiller
• Görme alanının kenarlarında boşluk fark etme
• Gözlerde sürekli kuruluk ve batma

Nedenler

Ana nedenler

• Kırma kusurları: miyopi (uzağı görememe), hipermetropi (yakını görememe), astigmatizma (görüntünün bulanıklaşması) ve yaşla gelen yakın görme zorluğu (presbiyopi)
• Katarakt: göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi, yavaş yavaş bulanık görmeye yol açması
• Glokom: göz içi basıncının yükselmesiyle görme sinirinin zarar görmesi; çoğu zaman belirti vermez
• Şeker hastalığına bağlı retina tutulumu (diyabetik retinopati)
• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu: merkezi görmeyi etkileyen retina hastalığı
• Göz kuruluğu, alerji ve konjonktivit gibi yüzey sorunları
• Göz tembelliği (ambliyopi) ve şaşılık, özellikle çocuklarda

Risk faktörleri

• Ailede gözlük kullanımı, glokom veya retina hastalığı öyküsü
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyon
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Uzun yıllar yüksek numaralı miyopi (uzağı görememe) ile yaşamak
• Uzun süre ekran karşısında çalışmak, gün ışığında yeterince zaman geçirmemek
• Kontakt lens kullanımı ve lens bakım kurallarına uymamak
• Sigara kullanımı
• Bazı ilaçları uzun süre kullanmak (örneğin kortizon içeren ilaçlar); bu konuyu doktorunuzla konuşun
• Göz travması ya da göze yabancı cisim kaçması öyküsü
• Erken doğum öyküsü (çocuklarda göz kontrolü açısından önemlidir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görmede ani azalma, perde inmesi veya aniden ortaya çıkan çift görme
• Göze kimyasal madde kaçması ya da gözün yaralanması — derhal 112'yi arayın veya acil servise gidin
• Şiddetli göz ağrısı, bulantı ve ışığa aşırı hassasiyet birlikteliği
• Ani ışık çakmaları ve uçuşan noktaların hızla artması
• Kontakt lens kullanırken gelişen ağrı, kızarıklık veya görme bulanıklığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gözlük veya lens numaranızın değiştiğini düşünüyorsanız
• Sık baş ağrısı, göz yorgunluğu veya okurken zorlanma yaşıyorsanız
• Şeker hastalığınız veya yüksek tansiyonunuz varsa (doktorunuzun önerdiği aralıklarla)
• Ailenizde glokom, katarakt veya retina hastalığı varsa
• 40 yaşına geldiyseniz, şikâyetiniz olmasa bile ilk kapsamlı göz kontrolünüz için
• Çocuğunuzun gözlerini kısarak baktığını, yakına eğildiğini veya bir gözünü kapattığını fark ettiyseniz
• Uzun süre ekran karşısında çalışıyorsanız, belirli aralıklarla kontrol için

Tanı

Göz muayenesi, göz hekimi (oftalmolog) veya aile hekiminiz tarafından yapılabilir. Önce şikâyetleriniz ve geçmişiniz dinlenir; ardından bir dizi basit test uygulanır. Bu testler görmenizin ne kadar keskin olduğunu, gözlerinizin ışığı nasıl kırdığını, göz içi basıncını ve gözün iç yapılarının sağlıklı olup olmadığını gösterir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi: uzakta ve yakında bulunan harf veya şekilleri okuma (eşel testi)
• Refraksiyon ölçümü: gözlük numaranızın belirlenmesi, gerekirse otomatik cihazla
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): göze kısa süreli hava üflenmesi veya hafif bir temasla yapılır
• Biyomikroskop muayenesi: göz kapağı, kornea ve gözün ön kısmının büyütülerek incelenmesi
• Göz dibi (fundus) muayenesi: gözbebeği büyütüldükten sonra retinanın ve görme sinirinin incelenmesi
• Görme alanı testi: kenarlarda görmenin değerlendirilmesi, özellikle glokom şüphesinde
• Retina görüntüleme: gözün arkasının fotoğrafı veya kesitsel görüntüsü (örneğin şeker hastalığı takibinde)
• Renk görme ve şaşılık değerlendirmesi, özellikle çocuklarda

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında bir cihaza çenenizi yerleştirmeniz ve belirli noktalara bakmanız istenebilir. Gözbebeğini büyüten damla kullanılırsa gözleriniz birkaç saat ışığa hassas ve görüşünüz bulanık olabilir; bu yüzden o gün araba kullanmamanız ve yanınızda güneş gözlüğü bulundurmanız iyi olur. Sonuçlar genellikle aynı randevuda konuşulur ve gerekirse kontrol aralığı planlanır.

Tedavi

Göz muayenesinin kendisi bir tedavi değildir; gözlerinizin durumunu anlamanızı sağlayan bir kontroldür. Muayene sonrasında bir sorun bulunursa, tedavi planı sorunun türüne göre belirlenir. Pek çok durumda basit önlemler, gözlük kullanımı veya düzenli takip yeterli olur.

Evde kişisel bakım

• Ekran karşısında 20-20-20 kuralını deneyin: her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre (20 feet) uzaklıktaki bir noktaya bakın
• Güneşli günlerde UV korumalı güneş gözlüğü kullanın
• Kontakt lens kullanıyorsanız temizlik ve kullanım süresi kurallarına uyun, lensle uyumayın
• Gözlerinizi ovuşturmayın; kaşıntı için doktorunuza danışın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı planlayın; bu, göz sağlığı dahil birçok açıdan faydalıdır
• Göz kuruluğu için doktorunuzun uygun göreceği nemlendirici damlaları kullanın
• Evde ve işte iyi aydınlatma sağlayın, ekran parlaklığını ortama uyarlayın
• Gözlük numaranız değiştiyse yeni gözlüğünüzü düzenli kullanın

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı tamamen muayene bulgularına bağlıdır. Kırma kusurlarında gözlük veya kontakt lens ile görme düzeltilir. Çocuklarda göz tembelliği varsa, sağlam gözün kapatılması gibi göz egzersiz temelli yöntemler uygulanabilir. Göz kuruluğu, alerji veya iltihap gibi durumlarda doktorunuz uygun damla veya ilaç tedavisini planlar; bu ilaçlar mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Glokom gibi göz içi basıncıyla ilgili durumlarda düzenli damla kullanımı ve sık takip gerekebilir. Şeker hastalığı gibi sistemik hastalıklarda ise kan şekeri ve tansiyon kontrolü göz sağlığının ayrılmaz parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda cerrahi gerekebilir: katarakt nedeniyle görme belirgin şekilde azaldığında, bazı glokom türlerinde basınç ilaçlarla kontrol altına alınamadığında veya retina ayrılması gibi acil durumlarda. Gözlükten kurtulmak isteyen bazı kişiler için lazer veya lens yerleştirme gibi yöntemler de seçenek olabilir; uygunluk, göz hekiminin değerlendirmesiyle belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Göz muayenesi sonrası hayatınız çoğu zaman aynı şekilde devam eder. Yalnızca gözlük numaranız değişmişse birkaç gün baş dönmesi veya yorgunluk hissedebilirsiniz; bu genellikle birkaç gün içinde geçer. Düzenli kontrol randevularınızı takviminize eklemek, göz sağlığınızı ihmal etmemenin en kolay yoludur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Açık havada, doğal ışıkta zaman geçirin; özellikle çocuklar için günde en az bir saat dışarıda oyun oynamak faydalıdır
• Ekran süresini dengeleyin, uzun çalışma saatlerinde kısa molalar verin
• Sigara kullanmıyorsanız başlamayın, kullanıyorsanız bırakma konusunda destek alın
• Gözünüze kaçabilecek riskli işlerde (matkap, kaynak, bahçe işleri) koruyucu gözlük takın
• Yeterli ve kaliteli uyku, göz yorgunluğunu azaltır
• Kan şekeri ve tansiyonunuzu düzenli kontrol ettirin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme göz sağlığını destekler. Sebze ve meyve, özellikle yeşil yapraklı sebzeler, havuç, turuncu ve kırmızı meyveler, balık gibi omega-3 kaynakları ve yeterli su tüketimi faydalıdır. Düzenli yürüyüş gibi orta düzeyde egzersiz kan dolaşımını ve tansiyonu olumlu etkiler; bu da göz sağlığına yansır. Ancak takviye ürünler kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme değişiklikleri kaygı yaratabilir; 'ya kalıcı olursa' düşüncesi doğaldır. Unutmayın ki birçok göz sorunu erken dönemde iyi yönetilir. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir sağlık uzmanıyla konuşmak ve destek istemek önemlidir. Ruhsal olarak zorlandığınızı düşünüyorsanız, bulunduğunuz yerdeki ruh sağlığı hizmetlerine veya acil durumlarda 112'ye başvurabilirsiniz.

Önleme

Her göz sorunu tamamen önlenemese de, düzenli göz muayenesi ve bazı basit alışkanlıklar birçok sorunun erken fark edilmesini veya ilerlemesinin yavaşlamasını sağlar. Gözünüzü travmadan korumak, sigara içmemek, kan şekeri ve tansiyonu kontrol altında tutmak ve ekran molaları vermek alabileceğiniz en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda yenidoğan döneminde ve okul çağında göz taramaları yapılır. Genel öneri olarak, gözlük kullanmayan ve şikâyeti olmayan yetişkinlerin 40 yaşından sonra ilk kapsamlı göz muayenesinden geçmesi ve sonrasında hekimin önerdiği aralıklarla (genellikle 1-2 yılda bir) kontrol ettirmesi önerilir. Şeker hastalığı olan kişilerin yılda en az bir kez retina kontrolünden geçmesi, ailesinde glokom bulunanların ise daha erken ve daha sık kontrole gitmesi önemlidir. Kendi durumunuza uygun tarama aralığını mutlaka doktorunuza sorun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Erken fark edilmeyen glokom, zamanla geri dönüşü olmayan görme kaybına yol açabilir
• Çocuklarda fark edilmeyen göz tembelliği kalıcı görme zayıflığına neden olabilir
• Kontrolsüz şeker hastalığında retina hasarı ilerleyebilir
• Katarakt yıllar içinde günlük işleri ve araba kullanmayı zorlaştırabilir
• Gözlük numarası değiştiği fark edilmezse baş ağrısı ve yorgunluk sürebilir

Uzun vadeli görünüm

Göz sağlığında erken fark etmek çoğu zaman çok şey değiştirir. Bulunan sorunların büyük bölümü gözlükle, damla tedavisiyle veya küçük girişimlerle yönetilebilir. Düzenli kontrollerinizi aksatmamanız, görmenizi uzun yıllar korumanın en umut verici yoludur. Endişelerinizi göz hekiminizle açıkça paylaşmanız, size özel bir yol haritası çizilmesini kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.