Mide Boşalma Sintigrafisi (Gastrik Boşalma Testi)

Genel Bakış

Mide boşalma sintigrafisi, midenizin yediğiniz yemeği ne kadar hızlı ince bağırsağa geçirdiğini ölçen, ağrısız bir görüntüleme testidir. Normalde mide kasları yemeği iyice karıştırır ve yavaş yavaş bağırsağa gönderir. Bu geçiş bazı kişilerde beklenenden yavaş olur; buna 'gecikmiş mide boşalması' ya da halk arasında 'mide tembelliği' denir (tıptaki adı gastroparesistir). Test, böyle bir yavaşlık olup olmadığını ve varsa ne kadar belirgin olduğunu ortaya koyar. Test sırasında yemeğin içine çok az miktarda radyoaktif madde konur; bu madde vücuttan kısa sürede atılır ve görüntüleme cihazıyla midenin boşalması izlenir.

Gecikmiş mide boşalması sanıldığı kadar nadir değildir. Özellikle uzun süredir şeker hastalığı (diyabet) olan kişilerde ve mide ameliyatı geçirmiş olanlarda daha sık görülür. Ancak her mide bulantısı, şişkinlik ya da erken doyma hissinin nedeni bu değildir. Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra gerekli görürse bu testi ister.

Test en sık; uzun süredir şeker hastalığı olanlarda, mide veya yemek borusu ameliyatı geçirmiş kişilerde, sürekli bulantı, kusma, çabuk doyma ve karın üst kısmında rahatsızlık yaşayanlarda, bazı sinir sistemi hastalıkları (örneğin Parkinson hastalığı) olanlarda ve açıklanamayan kilo kaybı yaşayanlarda istenir. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık görülür. Çocuklarda da, gerekli görüldüğünde uygun yaş grubunda yapılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yemekten sonra midede uzun süre kalan ağırlık, dolgunluk hissi
• Çok az yemekle bile hemen doymak (erken doyma)
• Bulantı, bazen kusma; bazen birkaç saat önce yenen yemeğin parçalarının kusmukta görülmesi
• Karın üst kısmında şişkinlik ve rahatsızlık
• Mide ekşimesi ve reflü benzeri yakınmalar
• İştahsızlık ve istem dışı kilo kaybı
• Kan şekeri düzeylerinde açıklanamayan dalgalanmalar (özellikle şeker hastalarında)
• Yemekten sonra halsizlik, uyku hali

Çocuklarda belirtiler

• Beslenme sırasında huzursuzluk, emmeyi veya yemeyi reddetme
• Sık sık ve nedeni açıklanamayan kusma
• Çok az yemekle doymuş görünme, uzun süre sofrada oturma
• Kilo alımının yavaşlaması veya büyümenin geride kalması
• Karın ağrısı ve şişkinlik yakınmaları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İştahsızlık ve kilo kaybı; bazen bulantıdan çok bu belirtiler öne çıkar
• Yemekten hemen sonra 'doydum' hissi ve yemeyi bırakma
• Yeterince sıvı alamamaya bağlı halsizlik, baş dönmesi, ağız kuruluğu
• Belirtilerin yaşlılığa veya başka hastalıklara bağlanıp gözden kaçabilmesi
• Kan şekeri ve tansiyon ilaçlarının etkilerinin değişebilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığına (diyabet) bağlı sinir hasarı: Mide kaslarını yöneten sinirlerin uzun süre yüksek kan şekerinden etkilenmesi
• Mide veya yemek borusu ameliyatları sonrası ortaya çıkan değişiklikler
• Bazı ilaçların yan etkisi (özellikle bazı ağrı kesiciler, mide asidini azaltan ilaçlar ve bazı ruh sağlığı ilaçları) — doktorunuz ilaç listesini gözden geçirir
• Parkinson hastalığı gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar
• Tiroid bezinin az çalışması gibi hormonal sorunlar
• Bazı bağ dokusu hastalıkları
• Mide çıkışında darlık veya tıkanıklık
• Geçirilmiş bazı enfeksiyonlar sonrası ortaya çıkan durumlar
• Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunamaması (buna 'nedeni bilinmeyen' gecikmiş mide boşalması denir)

Risk faktörleri

• Uzun süredir devam eden ve iyi kontrol edilemeyen şeker hastalığı
• Daha önce mide, yemek borusu veya safra kesesi ameliyatı geçirmiş olmak
• Düzenli kullanılan ilaçların bazıları
• Yeme bozuklukları veya çok düzensiz beslenme alışkanlıkları
• Tiroid hastalıkları
• Sinir sistemini etkileyen kronik hastalıklar
• Yoğun stres ve kaygı (belirtileri ağırlaştırabilir, tek başına nedeni olduğu söylenemez)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusmukta kan, kahve telvesi görünümü veya siyah dışkı fark ettiyseniz hemen 112'yi arayın. Tereddütteyseniz bile en yakın acil servise başvurun.
• Hiçbir şey yiyip içemiyorsanız, ağız kuruluğu ve az idrara çıkma varsa aynı gün içinde bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Karın ağrısı şiddetliyse, karnınız sertleşmişse, ateşle birlikteyse beklemeyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren bulantı, şişkinlik, erken doyma ya da karın üst kısmında rahatsızlık varsa
• İstemeden kilo kaybediyorsanız
• Yemek sonrası belirtiler günlük yaşamınızı, işinizi veya okulunuzu etkiliyorsa
• Şeker hastalığınız varsa ve kan şekeri değerleriniz açıklanamayan şekilde dalgalanıyorsa
• Kullandığınız ilaçlardan şüpheleniyorsanız asla kendi başınıza bırakmayın; önce doktorunuza veya eczacınıza danışın

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi ayrıntılı olarak dinler, kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz ameliyatları sorar. Ardından sizi muayene eder ve gerekirse kan tahlilleri, karın ultrasonografisi veya mide içini görmek için endoskopi (kamera ile mide incelemesi) isteyebilir. Bu incelemelerle başka nedenler dışlandıktan sonra, mide boşalmasının gerçekten yavaş olup olmadığını anlamak için mide boşalma sintigrafisi planlanır. Tanı, tek bir testle değil, belirtileriniz ve tüm sonuçların bir arada değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Mide boşalma sintigrafisi: Bu testin kendisi. Özel bir öğün yedikten sonra belirli aralıklarla görüntü alınır.
• Nefes (soluk) testi: Nefesinizdeki bazı maddelerin ölçülmesiyle mide boşalması hakkında bilgi verebilir.
• Kan tahlilleri: Şeker, tiroid hormonları, vitamin ve mineral düzeyleri değerlendirilir.
• Üst gastrointestinal endoskopi (gastroskopi): Mide ve yemek borusunun içi ince bir kamera ile görüntülenir; ülser veya tıkanıklık gibi nedenler araştırılır.
• Karın ultrasonografisi: Safra kesesi ve diğer karın organları değerlendirilir.
• Mide hareketlerini ölçen özel testler: Daha nadir kullanılır, genellikle uzman merkezlerde yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Testten önce genellikle 6–8 saat bir şey yememeniz istenir; su içmek konusunda mutlaka size verilen talimata uyun. Bazı ilaçların birkaç gün önceden bırakılması gerekebilir; bunu ancak doktorunuz söylerse yapın, kendi başınıza ilaç bırakmayın. Test günü size çok az radyoaktif madde karıştırılmış hafif bir öğün verilir (genellikle yumurta veya muhallebi gibi). Ardından bir sedyede ya da rahat bir sandalyede uzanarak beklersiniz ve belirli aralıklarla (örneğin 1, 2, 3 ve 4. saatlerde) karnınızın üst kısmından görüntü alınır. İşlem ağrısız ve iğnesizdir; bu süre boyunca uyuyabilir, telefonla ilgilenebilir veya kitap okuyabilirsiniz. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde doktorunuza ulaşır ve sizinle birlikte değerlendirilir.

Tedavi

Tedavi, testin sonucuna ve belirtilerin şiddetine göre planlanır. Öncelikle altta yatan neden varsa o ele alınır: örneğin kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesi veya soruna yol açabilecek bir ilacın doktor gözetiminde değiştirilmesi. Ardından beslenme düzenlemeleri, gerektiğinde mide hareketlerini destekleyen veya bulantıyı azaltan ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri birlikte kullanılır. Çoğu kişi bu yaklaşımlarla belirgin şekilde rahatlar.

Evde kişisel bakım

• Az ve sık yiyin: Günde 3 büyük öğün yerine 5–6 küçük öğün daha iyi tolere edilir.
• Yavaş yiyin ve iyice çiğneyin; lokmalar arasında çatalı bırakmak yardımcı olur.
• Yağlı ve çok lifli (özellikle çiğ sebze, kepekli tahıl) besinleri dönem dönem azaltın; yağ midede daha uzun kalır.
• Yemekten sonra en az 1–2 saat uzanmayın, dik oturun veya hafifçe yürüyün.
• Yemeklerle birlikte çok fazla sıvı içmeyin; sıvıyı öğün aralarına yayın.
• Yeterli sıvı aldığınızdan emin olun; küçük yudumlarla sık sık için.
• Şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi düzenli ölçün ve doktorunuzun önerdiği aralıkta tutmaya çalışın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; bu konuda destek isteyin.
• Belirtilerinizi ve ne yediğinizi kısa bir günlüğe yazmak, doktorunuza çok yardımcı olur.
• Sıkı kıyafetler ve yemekten hemen sonra eğilmek şikâyetleri artırabilir; bunlardan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle varsa altta yatan nedeni tedavi eder. Bunun yanında mide kaslarının hareketini destekleyen, bulantıyı azaltan veya mide asidini dengeleyen ilaçlar önerilebilir. Hangi ilacın size uygun olduğu; diğer hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar ve belirtilerinizin şiddetine göre doktorunuz tarafından belirlenir. Bu nedenle ilaç adı, dozu veya kullanım süresi konusunda mutlaka doktorunuza ve eczacınıza danışın; internetten veya çevrenizden duyduğunuz önerilerle ilaç kullanmayın. Beslenme yetersizliği gelişen kişilerde diyetisyen desteği, vitamin ve mineral takviyesi gerekebilir. Belirtiler çok şiddetliyse ve ağızdan yeterli beslenme sağlanamıyorsa, doktorunuz geçici olarak farklı beslenme yollarını (örneğin özel beslenme ürünleri veya tüp yoluyla beslenme) değerlendirebilir. Bu kararlar her zaman kişiye özeldir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi seçenekler oldukça nadir durumlarda ve yalnızca diğer tüm yöntemler yeterli olmadığında gündeme gelir. Örneğin mide çıkışında gerçek bir darlık varsa, bazı kişilerde mide kaslarının çalışmasını destekleyen özel cihazlar (mide pili) veya mide çıkışına yönelik girişimler düşünülebilir. Bu yöntemler uzman merkezlerde, ayrıntılı değerlendirme sonrası ve sizinle birlikte karar verilerek uygulanır. Çoğu hastada cerrahiye hiç gerek kalmaz.

Bu durumla yaşamak

Gecikmiş mide boşalması olan çoğu kişi, beslenme düzenini değiştirerek ve belirtilerini tanıyarak oldukça rahat bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan, kendi vücudunuzu tanımak: hangi yiyeceklerin, hangi öğün büyüklüğünün ve hangi zamanlamanın size iyi geldiğini fark etmek. Bazı günler daha iyi, bazı günler daha zor geçebilir; bu dalgalanmalar normaldir. Düzenli doktor kontrolleri ve gerektiğinde diyetisyen desteği ile süreç yönetilebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğün saatlerinizi mümkün olduğunca düzenli tutun; uzun açlıklardan kaçının.
• Yemek yerken acele etmeyin, sakin bir ortamda ve oturarak yiyin.
• Hafif tempolu yürüyüşler sindirimi destekleyebilir; yemekten hemen sonra yoğun egzersiz yapmayın.
• Yeterli uyku ve stresten uzak durmak belirtileri hafifletebilir.
• Alkol ve gazlı içecekler bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir; deneyerek kendiniz için karar verin.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın; yeni bir ilaç veya takviye başlamadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza sorun.
• Seyahat ederken yanınıza kolay sindirilen atıştırmalıklar alın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede genel yaklaşım; az miktarda, sık ve mümkünse yağı daha düşük öğünler yemektir. İyi çiğnenmiş, yumuşak kıvamlı besinler genellikle daha iyi tolere edilir. Protein ihtiyacınızı karşılamak önemlidir; yumurta, yoğurt, yumuşak et veya balık, baklagil püreleri gibi seçenekler yardımcı olabilir. Kızartmalar, ağır soslar ve çok yağlı tatlılar çoğu kişide şikâyetleri artırır. Posa (lif) sağlıklıdır ama çiğ ve çok kaba lifli besinler zorluk yaratabilir; pişmiş sebze ve meyve püreleri daha kolay sindirilir. Egzersize gelince: yemek sonrası kısa ve hafif yürüyüşler sindirime yardımcı olabilir. Ağır egzersizi öğünden en az birkaç saat sonraya bırakmak daha rahat ettirir. Kişiye özel bir beslenme planı için mutlaka bir diyetisyene veya doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli bulantı, yemekle ilgili kaygı ve sosyal ortamlarda 'bir şey yiyememe' hali yorucu olabilir. Yemek davetlerinden kaçınmak, sürekli belirti izlemek ve kilo kaybı endişesi zamanla kaygıya ya da moral bozukluğuna yol açabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve konuşulmaya değerdir. Belirtiler ruh halinizi belirgin şekilde etkiliyorsa, uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa, kendinizi umutsuz hissediyorsanız bir sağlık uzmanından destek isteyin. Böyle bir destek istemek güçsüzlük değil, tedavinin önemli bir parçasıdır. Türkiye'de 112 acil hattı hayati tehlike durumları içindir; ruhsal kriz anlarında da acil yardım isteyebileceğinizi unutmayın. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Gecikmiş mide boşalmasını her durumda tamamen önlemek mümkün değildir; ancak bazı nedenler için risk azaltılabilir. Şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi önerilen aralıkta tutmak, sinir hasarı riskini azaltmaya yardımcı olur. Ameliyat sonrası dönemde beslenme önerilerine uymak iyileşmeyi kolaylaştırır. Düzenli kullandığınız ilaçların sindirim üzerindeki olası etkilerini doktorunuzla gözden geçirmek de faydalıdır. Yine de bu önlemler her zaman gecikmiş mide boşalmasını engellemez; bu sizin suçunuz değildir.

Aşılar

Bu test veya gecikmiş mide boşalması için özel bir aşı önerisi yoktur. Genel sağlığınız için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun aşıları (örneğin mevsimsel grip aşısı) doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Tarama programları

Gecikmiş mide boşalması için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Test, yalnızca belirtileri olan kişilerde doktor değerlendirmesi sonrası istenir. Şeker hastalığınız varsa düzenli sağlık kontrollerinizi aksatmamak, sindirimle ilgili sorunların erken fark edilmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yetersiz beslenme ve vitamin–mineral eksiklikleri
• İstem dışı kilo kaybı ve kas kaybı
• Sıvı kaybı (dehidratasyon) ve buna bağlı halsizlik, baş dönmesi
• Kan şekerinin düzensizleşmesi; şeker hastalarında hem çok yüksek hem çok düşük değerler görülebilmesi
• Midede sindirilmemiş yemek kalıntılarının birikmesi (bezoar denilen topaklanmalar)
• Yemek borusunda tahriş ve reflü yakınmalarının artması
• Sosyal yaşamın, iş ve okul performansının olumsuz etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

Gecikmiş mide boşalması çoğu kişide tamamen geçmese de, doğru beslenme düzeni ve doktorunuzun önerdiği tedavilerle belirtiler belirgin şekilde azaltılabilir ve günlük yaşam büyük ölçüde normale dönebilir. Birçok kişi birkaç ay içinde kendini çok daha iyi hisseder. Zor günler olabilir; ama bu durum yönetilebilir bir durumdur ve yalnız değilsiniz. Düzenli takip, belirtilerinizi paylaşmak ve gerektiğinde tedaviyi birlikte güncellemek en önemli adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.