Kalp Hızı (Nabız)

Genel Bakış

Kalp hızı, kalbinizin bir dakikada kaç kez attığıdır. Halk arasında buna nabız da denir. Doktorunuz nabzınızı bileğinizden ya da boynunuzdan hissederek veya bir aletle ölçebilir. Dinlenirken yetişkinlerde kalp hızı genellikle dakikada 60 ile 100 atış arasındadır. Düzenli spor yapan kişilerde dinlenme nabzı 60'ın altında olabilir; bu çoğu zaman normaldir. Kalp hızı sabit değildir: merdiven çıkarken, heyecanlanınca ya da ateşiniz çıkınca hızlanır, uyurken yavaşlar. Önemli olan, kalbinizin o anki ihtiyaca uygun hızda atmasıdır.

Kalp hızındaki değişiklikler herkesin başına gelir; merdiven çıkınca, kahve içince veya heyecanlanınca nabzın hızlanması tamamen normaldir. Çarpıntı hissiyle bir sağlık kuruluşuna başvurmak da oldukça yaygındır. Çoğu kişide ciddi bir sorun bulunmaz; neden genellikle stres, kafein, uykusuzluk veya kansızlık gibi düzeltilebilir etkenlerdir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bebeklerde ve çocuklarda kalp hızı doğal olarak daha yüksektir. İleri yaşta ve kalp hastalığı, yüksek tansiyon ya da tiroid hastalığı olan kişilerde ritim değişiklikleri daha sık görülür. Hamilelik, ateşli hastalıklar ve yoğun stres dönemleri de nabzı etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kalbin hızlı, güçlü ya da düzensiz attığını hissetmek (çarpıntı)
• Boyun, göğüs veya boğazda atış hissi
• Halsizlik, çabuk yorulma
• Baş dönmesi veya hafif sersemlik
• Nefes nefese kalma
• Göğüste rahatsızlık hissi
• Huzursuzluk, terleme

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda kalp hızı yetişkinlere göre doğal olarak yüksektir; yeni doğan bir bebekte dakikada 100–160 atış normal olabilir ve bu sayı yaşla birlikte azalır.
• Ağlayan, ateşi olan veya heyecanlanan bir çocukta nabzın hızlanması beklenen bir durumdur.
• Anne babaların dikkat etmesi gereken şey sayıdan çok çocuğun genel hâlidir: emerken ya da beslenirken çabuk yorulma, beslenirken aşırı terleme, dudaklarda morarma, bayılma veya uzun süren çarpıntı hissi varsa bir doktora danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta çarpıntı daha hafif hissedilebilir; bazen tek belirti halsizlik, nefes darlığı, baş dönmesi ya da düşme olabilir.
• Kalp hızını etkileyen ilaçlar ve kalp hastalıkları bu yaş grubunda daha yaygın olduğu için düzenli kontrol önemlidir.
• Yeni başlayan yorgunluk veya hareket kapasitesinde azalma, nabızla ilgili bir sorunun ilk işareti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hareket ve egzersiz, merdiven çıkma gibi günlük eforlar
• Stres, heyecan, kaygı ve korku
• Kafein (kahve, çay, enerji içecekleri), nikotin ve alkol
• Ateş ve enfeksiyonlar
• Sıvı kaybı (ishal, kusma, aşırı terleme)
• Kansızlık (demir eksikliği anemisi)
• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi)
• Kalp ritim bozuklukları (aritmiler)
• Bazı ilaçlar ve soğuk algınlığı ürünleri
• Uyku apnesi ve uykusuzluk
• Elektrolit dengesizlikleri, kan şekeri düşüklüğü
• Hamilelik

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kalp hastalığı, yüksek tansiyon veya kalp yetmezliği öyküsü
• Tiroid hastalıkları
• Kansızlık
• Aşırı kafein, alkol veya sigara kullanımı
• Yoğun stres, kaygı bozukluğu, panik atak
• Uyku sorunları ve uyku apnesi
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
• Ailede ritim bozukluğu öyküsü
• Kalp hızını etkileyebilen bazı ilaçları kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
• Dinlenirken bile süren nefes darlığı
• Nabzın çok yüksek ya da çok düşük olmasıyla birlikte fenalaşma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra da olsa tekrarlayan çarpıntı hissi
• Nabızda düzensizlik fark etmek
• Açıklanamayan yorgunluk, halsizlik veya egzersizde beklenenden çabuk yorulma
• Yeni bir ilaca başladıktan sonra nabızda belirgin değişim
• Ailede ritim bozukluğu öyküsü varsa genel bir kontrol

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: çarpıntı ne zaman başlıyor, ne kadar sürüyor, neyle tetikleniyor, yanında başka belirti var mı? Sonra nabzınızı ölçer, kalbinizi dinler ve tansiyonunuza bakar. Gerekirse birkaç basit test isteyebilir. Çoğu zaman tanı için tek bir test yeterli olmaz; birkaç bilgi bir araya gelerek neden bulunur. Pek çok kişide ciddi bir sorun çıkmaz; neden stres, kafein veya uykusuzluk gibi günlük etkenler olabilir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel kaydını gösteren, birkaç dakikalık ağrısız test
• Holter: 24 saat boyunca takılan taşınabilir ritim kayıt cihazı
• Olay kaydedici veya daha uzun süreli ritim izleme
• Kan tahlilleri: kansızlık, tiroid hormonları ve elektrolitlerin değerlendirilmesi
• Ekokardiyografi: kalbin ultrasonla görüntülenmesi
• Efor (stres) testi: egzersiz sırasında kalbin izlenmesi
• Evde tansiyon ve nabız takibi, ölçüm günlüğü tutulması
• Gerekirse uyku apnesi açısından değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrısızdır. Çarpıntınız muayene sırasında olmasa bile doktorunuz anlattıklarınızdan çok şey anlayabilir; bu yüzden şikayetin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve nelerle birlikte olduğunu not etmeniz çok yardımcı olur. Bazı testlerin sonucu aynı gün, bazıları birkaç gün içinde çıkar. Sonuçlar normal gelse bile şikayetleriniz sürüyorsa bunu mutlaka doktorunuzla paylaşın.

Tedavi

Tedavi tamamen nedene bağlıdır. Çoğu zaman kalp hızındaki değişiklikler tehlikeli değildir ve yaşam düzenlemeleri yeterli olur. Bir neden bulunursa (kansızlık, tiroid fazlalığı, sıvı kaybı, uyku apnesi gibi) o neden tedavi edilir ve nabız genellikle kendiliğinden düzene girer.

Evde kişisel bakım

• Kafein ve enerji içeceklerini azaltın; ne kadarının sizi etkilediğini fark edin
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Yeterince su için; özellikle sıcak havada ve egzersiz sırasında buna dikkat edin
• Düzenli uyuyun, uyku saatlerinizi mümkün olduğunca sabit tutun
• Stres için yavaş nefes egzersizleri, kısa yürüyüşler ve gevşeme çalışmaları deneyin
• Nabzınızı benzer koşullarda ölçüp kısa notlar alın (örneğin sabah dinlenirken)
• Yeni bir ilaç veya bitkisel ürün kullanmadan önce eczacınıza ya da doktorunuza danışın
• Ateş, ishal veya kusma olduğunda sıvı kaybına karşı daha dikkatli olun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle altta yatan nedeni tedavi eder. Bazı durumlarda kalp hızını veya ritmi düzenleyen ilaçlar reçete edilebilir; ancak ilacın türü, dozu ve kullanım şekli yalnızca sizin doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Tedavi planı; şikayetlerin sıklığına, süresine, eşlik eden hastalıklara ve kullandığınız diğer ilaçlara göre kişiye özel yapılır. İlaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin. Kontrollerde nabzınızın nasıl seyrettiğini paylaşmanız tedavinin ayarlanmasına yardımcı olur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadir durumlarda, ritim bozukluğu ilaçlarla kontrol altına alınamazsa doktorunuz kalbin elektriksel sistemine yönelik girişimsel işlemleri (örneğin kateter yoluyla yapılan ablasyon) ya da kalp ritmini düzenleyen cihazları (kalp pili gibi) önerebilir. Bu kararlar; şikayetlerin ciddiyetine, ritim bozukluğunun türüne ve genel sağlık durumunuza göre bir kalp uzmanıyla birlikte verilir. Böyle bir öneri alırsanız faydaları ve riskleri ayrıntılı olarak konuşun.

Bu durumla yaşamak

Kalp hızınızla yaşarken en çok işe yarayan şey onu tanımaktır. Nabzınızı benzer saatlerde ölçüp kısa notlar almak hem size hem doktorunuza çok şey anlatır. Çarpıntı geldiğinde telaşlanmak nabzı daha da hızlandırabilir; sakin bir yere oturup yavaş ve derin nefes almak çoğu zaman rahatlatıcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü orta tempolu hareket edin; yeni bir programa başlarken yavaş ilerleyin
• Düzenli uyku saatleri belirleyin
• Kafein, alkol ve nikotin tüketimini sınırlayın
• Kilonuzu ve tansiyonunuzu takip edin
• Stres yönetimi ve nefes çalışmalarına zaman ayırın
• Kontrollerinizi aksatmayın ve doktorunuzun önerdiği tedavi planına uyun

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı olabilir; aşırı tuzdan ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak yararlıdır. Egzersiz kalp için çok değerlidir ve düzenli hareket zamanla dinlenme nabzını düşürebilir. Egzersiz sırasında nabzın yükselmesi normaldir. Ancak hareket hâlindeyken göğüs ağrısı, aşırı nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılacak gibi olma yaşarsanız durun ve bir sağlık kuruluşuna başvurun. Bilinen bir kalp hastalığınız varsa egzersiz programınızı doktorunuzla birlikte planlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çarpıntı ile kaygı birbirini besleyebilir: kaygı nabzı hızlandırır, hızlı nabız kaygıyı artırır. Bu kısır döngü çok yaygındır ve utanılacak bir şey değildir. Nabzı sürekli kontrol etme isteği de kaygıyı artırabilir; ölçümleri günde birkaç kezle sınırlamak iyi gelebilir. Kaygı, panik veya korku günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; konuşmak ve uygun destek almak gerçekten işe yarar. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşüncesi varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın ve güvendiğiniz birine haber verin.

Önleme

Her ritim sorunu önlenemez; bazıları genetik ya da yaşa bağlıdır. Yine de kalbinizi koruyan alışkanlıklar nabzınızın daha düzenli olmasına ve genel kalp sağlığınızın güçlenmesine yardımcı olur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrollerinizi aksatmayın; aile hekiminizle düzenli olarak görüşün. Ailede ritim bozukluğu öyküsü varsa bunu doktorunuza söyleyin; gerekli görülürse ek değerlendirme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan neden tedavi edilmezse (örneğin kansızlık veya tiroid fazlalığı) yorgunluk ve halsizlik sürebilir
• Bazı ritim bozuklukları tedavi edilmezse inme riskini artırabilir
• Sık bayılmalar düşme ve yaralanma riskini beraberinde getirebilir
• Kontrolsüz hızlı ritimler kalbin yorulmasına yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: kalp hızındaki değişikliklerin büyük çoğunluğu ciddi değildir ve basit yaşam düzenlemeleriyle ya da altta yatan nedenin tedavisiyle düzelir. Ritim bozukluğu saptanan kişilerde de günümüzde tedavi seçenekleri oldukça geniştir. Düzenli kontroller ve doktorunuzla açık iletişim, çoğu kişinin normal ve aktif bir yaşam sürmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.