Mencegah Kesan Sampingan Kemoterapi

Gambaran keseluruhan

Kemoterapi ialah rawatan kanser menggunakan ubat-ubatan khas untuk membunuh sel-sel kanser. Kesan sampingan ialah tindak balas badan terhadap rawatan ini, seperti loya, keletihan, atau keguguran rambut. Berita baiknya, banyak kesan sampingan boleh dicegah atau dikurangkan dengan bantuan pasukan perubatan anda.

Ya, kesan sampingan selepas kemoterapi sangat biasa. Hampir semua pesakit akan mengalami sekurang-kurangnya satu kesan sampingan, tetapi tahap keterukannya berbeza-beza.

Ia memberi kesan kepada sesiapa sahaja yang menjalani kemoterapi, termasuk lelaki, wanita, dan kanak-kanak. Usia, jenis kanser, ubat kemoterapi, dan kesihatan keseluruhan mempengaruhi jenis dan keterukan kesan sampingan.

Gejala

Gejala biasa

• Keletihan atau rasa letih yang berpanjangan
• Loya dan muntah
• Keguguran rambut
• Luka atau kesakitan di mulut
• Hilang selera makan
• Cirit-birit atau sembelit
• Kulit kering atau gatal
• Rasa kebas atau kesemutan di tangan dan kaki
• Mudah mendapat jangkitan kerana imun badan menurun

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin lebih cepat letih
• Luka di mulut yang menyebabkan sukar makan
• Perubahan mood atau lebih meragam
• Keguguran rambut yang boleh menjejaskan keyakinan diri
• Tumbesaran mungkin terjejas, perlu dipantau

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Lebih mudah mengalami keletihan yang teruk
• Risiko dehidrasi lebih tinggi jika loya atau cirit-birit
• Fungsi buah pinggang atau hati mungkin lebih sensitif kepada ubat
• Kemungkinan interaksi dengan ubat-ubatan lain yang sedang diambil
• Perlu lebih berhati-hati untuk elak jatuh kerana lemah

Punca

Punca utama

• Ubat kemoterapi bertindak membunuh sel yang membahagi dengan cepat, termasuk sel-sel sihat seperti folikel rambut, sel darah, dan lapisan mulut.
• Kerosakan sementara pada sel-sel sihat inilah yang menyebabkan kesan sampingan.
• Setiap jenis ubat kemo mempunyai corak kesan sampingan yang tersendiri.

Faktor risiko

• Jenis dan dos ubat kemoterapi yang digunakan
• Tempoh rawatan yang panjang
• Umur lebih tua
• Keadaan kesihatan yang sedia ada seperti penyakit buah pinggang atau jantung
• Sejarah menerima rawatan kanser sebelum ini
• Tahap nutrisi dan imuniti badan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika demam atau tanda jangkitan
• Jika anda tidak dapat makan atau minum selama lebih 24 jam
• Jika anda berasa sangat lemah sehingga sukar bergerak
• Jika anda mengalami sakit yang teruk atau kesukaran bernafas
• Jika anda mengalami pendarahan yang luar biasa

Buat temujanji rutin jika:

• Jika kesan sampingan mengganggu aktiviti harian
• Jika loya atau muntah berlarutan walaupun mengambil ubat anti-loya yang telah ditetapkan
• Jika berat badan menurun secara ketara
• Jika anda mengalami ruam kulit atau kesakitan yang berterusan
• Sebelum memulakan sebarang ubat baru, termasuk ubat tradisional atau suplemen

Diagnosis

Kesan sampingan kemoterapi dikenal pasti melalui pemeriksaan fizikal dan perbualan dengan doktor atau jururawat. Anda akan ditanya tentang gejala yang dialami. Ujian darah dan imbasan dilakukan untuk memantau fungsi organ dan kiraan sel darah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah lengkap (CBC) untuk memeriksa sel darah merah, putih, dan platelet
• Ujian fungsi buah pinggang dan hati
• Imbasan seperti X-ray atau CT scan jika perlu
• Pemeriksaan tekanan darah dan berat badan
• Penilaian pemakanan dan status kecairan badan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pasukan perubatan akan menilai keterukan kesan sampingan dan mencadangkan langkah untuk mengurangkannya. Mereka juga akan memberi nasihat tentang tanda bahaya yang perlu dimaklumkan dengan segera. Anda mungkin perlu menjalani pemeriksaan ini secara berkala sepanjang rawatan.

Rawatan

Rawatan untuk kesan sampingan kemoterapi bertujuan mengurangkan ketidakselesaan, mencegah komplikasi, dan memastikan anda dapat meneruskan rawatan kanser dengan sebaiknya. Rawatan ini disesuaikan dengan jenis kesan sampingan dan keadaan kesihatan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan tidur mengikut keperluan badan
• Minum air secukupnya untuk elak dehidrasi
• Makan dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika anda berasa loya
• Pilih makanan lembut dan sejuk untuk mengurangkan luka mulut
• Amalkan kebersihan tangan yang baik untuk mengurangkan risiko jangkitan
• Gunakan pelembap kulit yang lembut dan tanpa wangian
• Beritahu doktor tentang sebarang ubat herba atau suplemen yang anda ambil

Rawatan perubatan

Doktor anda mungkin memberi ubat untuk mengurangkan loya, muntah, atau cirit-birit, serta ubat untuk meningkatkan penghasilan sel darah. Terapi sokongan seperti cecair intravena (titisan) atau suplemen nutrisi juga boleh diberikan sekiranya perlu. Semua rawatan ini akan ditetapkan oleh doktor mengikut keperluan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Jalani kehidupan seharian dengan mendengar keperluan badan anda. Rehat apabila perlu, tetapi cuba kekal aktif ringan seperti berjalan atau senaman regangan. Minta bantuan keluarga dan rakan untuk tugasan harian, terutamanya apabila anda berasa lemah.

Tip gaya hidup

• Kekal terhidrasi dengan minum air kosong atau air kelapa
• Amalkan diet seimbang dengan protein, buah-buahan, dan sayur-sayuran
• Elakkan merokok dan pengambilan alkohol
• Amalkan kebersihan diri dan persekitaran untuk elak jangkitan
• Keluar dengan memakai topeng jika perlu, terutamanya di tempat sesak
• Dapatkan sokongan emosi melalui kaunseling atau kumpulan sokongan

Diet dan senaman

Makan makanan yang berkhasiat dapat membantu badan pulih. Cuba makan sedikit tetapi kerap, pilih makanan yang mudah dicerna. Senaman ringan seperti berjalan atau senaman ringkas boleh membantu mengurangkan keletihan, tetapi sentiasa dapatkan nasihat doktor sebelum memulakan rutin baru.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi kanser dan kemoterapi boleh menimbulkan tekanan, kebimbangan, dan kesedihan. Perasaan ini adalah normal. Jangan simpan sendiri — luahkan kepada orang yang dipercayai atau dapatkan sokongan profesional. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau membunuh diri, sila hubungi talian krisis kesihatan mental atau pergi ke jabatan kecemasan dengan segera.

Pencegahan

Kesan sampingan kemoterapi tidak boleh dicegah sepenuhnya kerana ia sebahagian daripada tindak balas badan terhadap rawatan. Walau bagaimanapun, banyak kesan sampingan dapat dikurangkan atau dikawal dengan perancangan awal. Pasukan perubatan anda akan menyediakan pelan pencegahan yang bersesuaian.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan serius yang boleh membawa maut jika tidak dirawat awal
• Dehidrasi teruk akibat muntah atau cirit-birit yang berpanjangan
• Kekurangan nutrisi yang melambatkan pemulihan
• Kerosakan organ seperti buah pinggang atau hati
• Anemia teruk yang menyebabkan keletihan melampau dan sukar bernafas

Pandangan jangka panjang

Walaupun kesan sampingan kemoterapi boleh menyebabkan ketidakselesaan, kebanyakan ia dapat diuruskan dengan baik dengan sokongan pasukan perubatan. Ramai pesakit berjaya menamatkan rawatan kanser dengan kualiti hidup yang baik. Semakin awal anda melaporkan kesan sampingan, semakin cepat ia dapat ditangani.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.