Kecederaan Buah Pinggang Akut (Sakit Buah Pinggang Secara Tiba-Tiba)

Gambaran keseluruhan

Kecederaan buah pinggang akut ialah keadaan di mana buah pinggang berhenti berfungsi secara tiba-tiba. Buah pinggang adalah dua organ berbentuk kacang yang membersihkan darah dan membuang kotoran melalui air kencing. Apabila ia cedera, kotoran dan cecair boleh terkumpul dalam badan dan menyebabkan masalah kesihatan yang serius.

Kecederaan buah pinggang akut agak biasa, terutamanya di kalangan pesakit yang dimasukkan ke hospital. Di Malaysia, ia sering berlaku pada mereka yang mengalami jangkitan kuman teruk, dehidrasi, atau kesan sampingan ubat-ubatan tertentu.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang lebih tua, pesakit yang sudah mempunyai penyakit buah pinggang kronik, pesakit kencing manis, dan mereka yang mengambil ubat tahan sakit secara berlebihan.

Gejala

Gejala biasa

• Kurang membuang air kencing (kurang daripada 400 ml sehari)
• Kaki, buku lali, atau muka bengkak
• Letih dan lemah
• Sesak nafas
• Loya dan muntah
• Sakit dada atau rasa tidak selesa
• Kekeliruan atau sukar fokus

Gejala pada kanak-kanak

• Tidak mahu makan atau minum
• Kencing kurang daripada biasa
• Menangis tanpa air mata
• Letih luar biasa
• Muntah dan cirit-birit

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan tingkah laku secara tiba-tiba
• Sukar bangun dari tidur
• Kencing sangat sedikit atau tidak langsung
• Bengkak pada kaki dan tangan
• Sesak nafas

Punca

Punca utama

• Dehidrasi teruk (badan kekurangan air) – contohnya akibat muntah, cirit-birit, atau demam panas.
• Jangkitan kuman yang teruk (sepsis) – kuman memasuki darah dan merosakkan buah pinggang.
• Ubat-ubatan tertentu – seperti ubat tahan sakit jenis NSAID (contohnya ibuprofen) jika diambil dalam dos tinggi atau lama.
• Sumbatan saluran kencing – seperti batu karang, pembesaran prostat, atau tumor yang menghalang aliran air kencing.
• Kecederaan langsung pada buah pinggang – akibat kemalangan atau pembedahan.
• Penyakit yang menyerang buah pinggang – seperti glomerulonephritis (keradangan pada penapis buah pinggang).

Faktor risiko

• Umur 65 tahun ke atas
• Penyakit buah pinggang kronik atau kencing manis
• Penyakit jantung atau tekanan darah tinggi
• Jangkitan baru-baru ini
• Kemoterapi atau penggunaan ubat tertentu untuk jangka panjang
• Masalah hati (sirosis)

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda tiba-tiba kurang kencing atau tidak kencing langsung.
• Jika kaki, muka, atau tangan membengkak dengan cepat.
• Jika anda berasa sesak nafas atau sakit dada.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai penyakit buah pinggang kronik dan mengalami sebarang perubahan dalam tabiat kencing.
• Jika anda mengambil ubat tahan sakit dengan kerap dan ingin tahu cara melindungi buah pinggang.

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan anda, melakukan pemeriksaan fizikal, dan memeriksa tanda-tanda seperti bengkak atau perubahan air kencing. Ujian darah dan air kencing adalah langkah utama untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah – untuk mengukur tahap kreatinin dan urea (bahan buangan yang menunjukkan fungsi buah pinggang).
• Ujian air kencing – untuk mencari protein, darah, atau tanda jangkitan.
• Ultrasound buah pinggang – untuk melihat saiz, bentuk, dan sama ada ada sebarang sumbatan.
• Ujian elektrolit – untuk memeriksa keseimbangan garam dan mineral dalam darah.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin diminta masuk ke hospital untuk pemantauan dan rawatan lanjut. Doktor akan memeriksa jumlah air kencing anda setiap hari dan mungkin memasukkan jarum kecil di lengan untuk memberi cecair atau ubat. Prosedur ini tidaklah begitu sakit dan dilakukan dengan berhati-hati.

Rawatan

Rawatan utama adalah untuk merawat punca masalah dan memberi sokongan kepada buah pinggang supaya ia boleh pulih. Ini mungkin termasuk memberi cecair melalui salur intravena (titisan), menghentikan ubat-ubatan yang boleh merosakkan buah pinggang, atau mengawal jangkitan dengan antibiotik di bawah pengawasan doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air secukupnya mengikut nasihat doktor (jika perlu, hadkan air untuk mengelakkan bebanan).
• Rehat yang cukup – jangan lakukan aktiviti berat sehingga doktor benarkan.
• Patuh sepenuhnya kepada ubat-ubatan yang diberikan – jangan ubah dos sendiri.
• Catat jumlah air kencing setiap hari dan laporkan sebarang perubahan.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat untuk mengawal tekanan darah, mengimbangi elektrolit (seperti kalium atau natrium), atau merawat jangkitan. Dalam kes yang lebih teruk, rawatan dialisis (mesin cuci darah) mungkin diperlukan buat sementara waktu untuk membantu buah pinggang sehingga ia pulih. Jenis ubat dan rawatan akan ditentukan oleh doktor berdasarkan keadaan anda – jangan sekali-kali mengambil ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan jika terdapat sumbatan fizikal seperti batu karang besar atau tumor yang menghalang saluran kencing. Doktor akan membincangkan pilihan ini sekiranya pemeriksaan menunjukkan ia perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pemulihan, anda perlu kerap berjumpa doktor untuk memeriksa fungsi buah pinggang. Ikuti jadual pemantauan yang disarankan. Catat berat badan setiap hari kerana perubahan mendadak boleh menandakan masalah cecair. Anda mungkin perlu mengubah sedikit rutin harian untuk memberi ruang rehat yang cukup.

Tip gaya hidup

• Jangan merokok – merokok merosakkan saluran darah dan memburukkan lagi masalah buah pinggang.
• Hadkan pengambilan alkohol – ia boleh menjejaskan keseimbangan cecair dan tekanan darah.
• Uruskan tekanan dengan baik – cuba aktiviti ringan seperti berjalan atau meditasi.

Diet dan senaman

Doktor atau pakar diet mungkin menasihatkan diet khas seperti mengurangkan garam, kalium, dan fosforus. Elakkan makanan yang diproses dan terlalu masin. Minum air mengikut jumlah yang ditetapkan – jangan lebih atau kurang. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu, tetapi dapatkan nasihat doktor terlebih dahulu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi masalah buah pinggang boleh menimbulkan kebimbangan, kemurungan, atau rasa tertekan. Ini adalah perkara biasa. Jangan simpan perasaan – bercakaplah dengan keluarga, rakan, atau kaunselor. Ingatlah bahawa ramai yang pulih sepenuhnya.

Pencegahan

Ya, dalam banyak kes kecederaan buah pinggang akut boleh dicegah. Minum air secukupnya terutamanya ketika cuaca panas atau semasa sakit. Elakkan mengambil ubat tahan sakit secara berlebihan tanpa nasihat doktor. Kawal penyakit seperti kencing manis dan tekanan darah tinggi dengan baik. Jika anda mempunyai faktor risiko, berbincang dengan doktor tentang cara melindungi buah pinggang.

Program saringan

Jika anda berisiko tinggi (contohnya, menghidap kencing manis atau tekanan darah tinggi), doktor mungkin mengesyorkan ujian darah dan air kencing secara berkala untuk memeriksa fungsi buah pinggang. Ini boleh membantu mengesan masalah awal sebelum ia menjadi teruk.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kegagalan buah pinggang kronik – buah pinggang mungkin tidak pulih sepenuhnya.
• Pengumpulan cecair berlebihan dalam badan yang menyebabkan sesak nafas dan bengkak teruk.
• Ketidakseimbangan elektrolit yang boleh menyebabkan masalah jantung (debaran, serangan jantung).
• Kerosakan organ lain akibat toksin yang terkumpul dalam darah.

Pandangan jangka panjang

Berita baik: kebanyakan orang yang mendapat rawatan awal dan tepat pulih sepenuhnya atau hampir sepenuhnya dalam beberapa minggu hingga bulan. Walaupun ada yang mungkin memerlukan dialisis sementara, ramai yang kembali menjalani kehidupan normal. Yang penting, jangan tangguh berjumpa doktor dan ikut saranan rawatan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.