Cara Mencegah dan Mengurus Demam Kanak-Kanak

Gambaran keseluruhan

Demam ialah peningkatan suhu badan melebihi biasa, biasanya 37.5 darjah Celsius atau lebih. Ia bukan penyakit, tetapi tanda bahawa tubuh sedang melawan jangkitan. Demam membantu sistem imun badan melawan kuman. Kebanyakan demam kanak-kanak berpunca daripada jangkitan virus ringan dan akan reda sendiri dalam beberapa hari.

Ya, demam sangat lazim berlaku pada kanak-kanak. Hampir setiap kanak-kanak akan mengalami demam beberapa kali setahun, terutamanya sebelum usia 5 tahun.

Demam boleh menyerang mana-mana kanak-kanak, tetapi lebih kerap berlaku pada bayi dan kanak-kanak kecil yang sistem imunnya masih berkembang, serta mereka yang berada di taska atau tadika.

Gejala

Gejala biasa

• Suhu badan meningkat apabila diukur dengan termometer
• Badan terasa panas dan muka kemerahan
• Berpeluh atau menggigil
• Kepenatan dan lemah
• Sakit kepala atau sakit badan
• Tidak selera makan

Gejala pada kanak-kanak

• Rewel atau merengek lebih daripada biasa
• Kurang aktif dan mahu didukung
• Minum atau menyusu kurang daripada biasa
• Tidur lebih lena atau sukar dikejutkan
• Ruam pada kulit (kadang-kadang)

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Artikel ini tertumpu kepada kesihatan kanak-kanak. Demam pada warga emas perlu dinilai dengan teliti kerana mungkin mencerminkan jangkitan yang serius. Rujuk doktor untuk nasihat lanjut.

Punca

Punca utama

• Jangkitan virus seperti selesema, demam campak, atau COVID-19
• Jangkitan kuman bakteria seperti radang paru-paru, jangkitan saluran kencing, atau jangkitan telinga
• Selepas imunisasi (reaksi ringan yang normal)
• Tumbuh gigi (biasanya demam ringan)
• Pakaian berlebihan pada cuaca panas (jarang berlaku)

Faktor risiko

• Usia muda (terutama bayi dan kanak-kanak bawah 5 tahun)
• Menghadiri pusat jagaan atau tadika
• Sistem imun yang lemah
• Tidak mendapat imunisasi lengkap
• Pendedahan kepada orang yang sakit

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Bayi di bawah 3 bulan dengan demam
• Kanak-kanak yang kelihatan sangat lemah, lembik, atau sukar dikejutkan
• Sawan atau kejang
• Demam disertai ruam yang tidak hilang dengan tekanan
• Tanda dehidrasi teruk
• Demam melebihi 40 darjah Celsius

Buat temujanji rutin jika:

• Demam berterusan lebih 48 jam pada kanak-kanak bawah 2 tahun, atau lebih 72 jam pada kanak-kanak lebih tua
• Muntah atau cirit-birit berulang
• Sakit telinga atau sakit tekak yang berlarutan
• Kanak-kanak tidak mahu minum atau makan
• Ibu bapa berasa bimbang walaupun tanda-tanda lain tidak serius

Diagnosis

Doktor akan menyoal sejarah kesihatan kanak-kanak dan melakukan pemeriksaan fizikal. Suhu badan akan disahkan dengan termometer. Doktor juga akan memeriksa telinga, tekak, hidung, dan dada untuk mencari punca jangkitan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air kencing (untuk mengesan jangkitan saluran kencing)
• Ujian darah (untuk mengesan jangkitan kuman atau keradangan)
• X-ray dada (jika disyaki radang paru-paru)
• Lumbar puncture atau ketukan tulang belakang (hanya jika disyaki jangkitan otak, dan dilakukan di hospital oleh pakar)

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Sebahagian besar kanak-kanak dengan demam tidak memerlukan ujian lanjut. Doktor akan memberikan nasihat tentang cara mengurus demam di rumah dan meminta anda memantau keadaan kanak-kanak. Jika terdapat tanda bahaya, doktor akan merujuk kanak-kanak ke hospital untuk pemerhatian dan rawatan lanjut.

Rawatan

Rawatan demam pada kanak-kanak bertujuan untuk mengurangkan ketidakselesaan, bukan semata-mata menurunkan suhu. Rehat dan minuman yang mencukupi adalah asas rawatan. Ubat-ubatan demam hanya diperlukan jika kanak-kanak tidak selesa atau suhu terlalu tinggi. Ubat demam perlu diberikan mengikut dos yang disarankan oleh doktor atau ahli farmasi, dan tidak boleh diberikan tanpa nasihat kepada bayi di bawah 3 bulan.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan kanak-kanak minum air kosong, susu ibu, atau larutan rehidrasi oral (ORS) dengan kerap untuk mengelakkan dehidrasi
• Berikan makanan yang ringan dan mudah hadam seperti bubur atau sup
• Pakai pakaian yang nipis dan selesa supaya haba badan dapat keluar
• Biarkan bilik berhawa sederhana dan tidak terlalu panas atau berhawa dingin
• Rehatkan kanak-kanak di rumah mengikut keperluannya
• Sapu badan dengan kain lembap suam (bukan sejuk atau ais) jika selesa untuk kanak-kanak
• Pastikan kuku pendek untuk mengelakkan jangkitan kulit akibat menggaru ruam (jika ada)

Rawatan perubatan

Doktor atau ahli farmasi mungkin menasihatkan pemberian ubat demam yang biasa dijual di farmasi, seperti ubat yang mengandungi parasetamol atau ibuprofen, tetapi anda perlu mengikut dos yang disarankan mengikut umur dan berat badan kanak-kanak. Jangan sekali-kali memberi aspirin kepada kanak-kanak kerana ia boleh menyebabkan sindrom Reye. Jika punca demam adalah jangkitan kuman, doktor mungkin memberi antibiotik — tetapi antibiotik tidak berkesan untuk jangkitan virus dan tidak boleh diambil tanpa preskripsi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak berkaitan dengan demam biasa. Dalam kes jangkitan serius seperti abses, doktor mungkin perlu menjalankan prosedur tertentu di hospital, tetapi ini jarang berlaku untuk demam biasa.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa kanak-kanak demam, beri tumpuan kepada keselesaan mereka. Pantau suhu badan, tanda dehidrasi, dan perubahan tingkah laku. Catatkan suhu dan waktu ubat jika diberikan. Pastikan anda mencuci tangan kerap untuk mengelakkan jangkitan daripada merebak kepada ahli keluarga lain.

Tip gaya hidup

• Beri kanak-kanak minum dengan kerap walaupun tidak dahaga
• Elakkan membawa kanak-kanak ke tempat awam atau sekolah sehingga demam reda dan keadaan sembuh
• Gunakan termometer yang mudah untuk memantau suhu dengan tepat
• Tingkatkan rehat dan tidur
• Kurangkan aktiviti fizikal yang berat sehingga pulih sepenuhnya

Diet dan senaman

Pastikan kanak-kanak minum air kosong, susu, atau sup. Jika anak makan, berikan makanan yang lembut dan berkhasiat seperti bubur, buah-buahan, dan sayur-sayuran. Elakkan makanan berminyak atau terlalu manis. Selepas demam reda, kanak-kanak boleh beransur-ansur kembali ke aktiviti biasa, tetapi pastikan dia mendapat rehat yang cukup.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Demam yang berpanjangan atau berulang boleh menyebabkan kebimbangan kepada ibu bapa dan kanak-kanak. Kanak-kanak mungkin menjadi rewel, sedih, atau takut ke hospital. Beri sokongan emosi, pelukkan anak, dan bercakap dengan lembut. Jika anda berasa terlalu risau, berbincang dengan doktor untuk mendapatkan kepastian dan nasihat.

Pencegahan

Tidak semua demam dapat dicegah, tetapi risikonya dapat dikurangkan dengan kebersihan yang baik, imunisasi, dan menjauhi orang sakit. Virus dan kuman merebak melalui titisan udara, sentuhan, dan permukaan yang tercemar. Amalkan mencuci tangan dengan sabun atau pensanitasi tangan, terutamanya sebelum makan, selepas ke tandas, dan selepas batuk atau bersin.

Vaksin

Imunisasi lengkap mengikut jadual yang disediakan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) sangat penting untuk mencegah jangkitan yang menyebabkan demam, seperti campak, batuk kokol, pneumokokal, dan radang selaput otak. Pastikan anak anda mendapat imunisasi mengikut umur dan lengkap.

Program saringan

Tiada saringan khas untuk demam. Pemeriksaan kesihatan rutin di klinik kesihatan membantu memastikan tumbesaran dan perkembangan anak normal, serta membolehkan doktor mengesan sebarang masalah awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Dehidrasi akibat kurang minum
• Sawan demam (febrile seizure) yang menakutkan tetapi biasanya tidak berbahaya
• Jangkitan yang merebak dan menjadi lebih serius seperti radang paru-paru atau jangkitan otak
• Kelewatan rawatan bagi penyakit serius seperti denggi atau bakteremia

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan demam kanak-kanak adalah ringan dan akan reda sendiri dalam 3 hingga 5 hari dengan penjagaan di rumah yang baik. Dengan pemantauan yang sesuai, nasihat doktor, dan imunisasi yang lengkap, hampir semua kanak-kanak pulih sepenuhnya tanpa masalah berpanjangan. Demam adalah sebahagian daripada tumbesaran, dan ia membantu badan membina ketahanan terhadap jangkitan.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) - Maklumat Kesihatan Kanak-Kanak

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) - Portal Rasmi · Malaysia
• Klinik Kesihatan Ibu dan Anak (KKIA) - cawangan terdekat · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.