Kidney function monitoring chronic disease

Gambaran keseluruhan

Pemantauan fungsi buah pinggang ialah pemeriksaan berkala untuk menilai sejauh mana buah pinggang anda berfungsi, terutamanya jika anda mempunyai penyakit kronik seperti kencing manis atau tekanan darah tinggi. Buah pinggang bertugas menapis sisa buangan daripada darah. Pemeriksaan ini membantu mengesan masalah awal supaya rawatan dapat dimulakan sebelum penyakit menjadi lebih teruk.

Ya, penyakit buah pinggang kronik adalah semakin biasa di Malaysia, terutamanya dalam kalangan penghidap kencing manis dan tekanan darah tinggi. Kira-kira 1 daripada 10 orang dewasa mungkin mengalami masalah buah pinggang tanpa disedari.

Penyakit ini boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada mereka yang menghidap kencing manis, tekanan darah tinggi, obesiti, atau mempunyai sejarah keluarga penyakit buah pinggang. Orang yang berumur lebih dari 60 tahun juga berisiko lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih dan lemah yang berterusan
• Bengkak di kaki, buku lali, atau muka (tanda penahanan cecair)
• Perubahan dalam kencing – lebih kerap atau kurang daripada biasa, atau air kencing berbuih

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan yang lambat atau kurang selera makan
• Sering muntah atau cirit-birit tanpa sebab yang jelas
• Bengkak di sekitar mata atau kaki

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau sukar menumpukan perhatian
• Kehilangan selera makan dan penurunan berat badan tanpa sengaja
• Kencing malam yang kerap atau sukar tidur

Punca

Punca utama

• Kencing manis (diabetes) – gula darah tinggi merosakkan saluran darah kecil dalam buah pinggang
• Tekanan darah tinggi – merosakkan saluran darah di buah pinggang
• Glomerulonefritis – keradangan pada unit penapis buah pinggang

Faktor risiko

• Sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• Merokok
• Obesiti
• Usia lebih 60 tahun
• Jangkitan buah pinggang berulang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami kencing berdarah, bengkak teruk, atau sesak nafas
• Jika anda tiba-tiba kencing sangat sedikit atau berhenti kencing
• Jika anda rasa sangat lemah, pening, atau sukar bernafas

Buat temujanji rutin jika:

• Lakukan pemeriksaan fungsi buah pinggang sekali setahun jika anda menghidap kencing manis, tekanan darah tinggi, atau penyakit lain yang menjejaskan buah pinggang
• Jika anda mempunyai faktor risiko seperti obesiti atau sejarah keluarga, bincang dengan doktor tentang kekerapan pemeriksaan yang sesuai

Diagnosis

Diagnosis penyakit buah pinggang kronik dibuat melalui ujian darah dan air kencing yang mudah. Doktor akan mengukur tahap sisa buangan dalam darah dan memeriksa kehadiran protein dalam air kencing. Jika perlu, doktor juga boleh melakukan imbasan ultrabunyi untuk melihat struktur buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah – mengukur kreatinin dan mengira kadar penapisan glomerular (eGFR) untuk mengetahui peratus fungsi buah pinggang
• Ujian air kencing – memeriksa protein atau albumin, tanda kerosakan awal
• Imbasan ultrabunyi – untuk melihat saiz dan bentuk buah pinggang serta mengesan batu atau halangan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya bermula dengan temujanji doktor, diikuti dengan ujian darah dan air kencing di makmal. Anda mungkin perlu berpuasa sebelum ujian darah. Hasil ujian akan dibincangkan dalam temujanji susulan. Jika perlu, doktor akan merujuk anda kepada pakar buah pinggang (nefrologi).

Rawatan

Rawatan penyakit buah pinggang kronik tertumpu kepada mengawal punca asas dan melambatkan kerosakan. Perubahan gaya hidup, pengawalan tekanan darah, gula darah, dan kolesterol adalah penting. Doktor juga akan menasihati pelan pemakanan khas. Dalam sesetengah kes, ubat-ubatan (seperti perencat ACE atau ARB) digunakan untuk melindungi buah pinggang – tetapi ubat ini hanya boleh diambil dengan preskripsi doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Pantau tekanan darah di rumah dan catat bacaan
• Amalkan pemakanan rendah garam – hadkan penggunaan garam, kicap, dan sos
• Minum air secukupnya mengikut nasihat doktor – jumlahnya mungkin berbeza mengikut tahap penyakit
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan termasuk ubat-ubatan untuk mengawal tekanan darah (seperti perencat ACE atau penghalang reseptor angiotensin), ubat untuk menurunkan gula darah jika anda kencing manis, dan ubat untuk mengurangkan kolesterol. Doktor juga boleh memberi ubat untuk membuang garam berlebihan atau mengurangkan bengkak. Semua ubat harus diambil seperti yang diarahkan – jangan ubah dos sendiri. Untuk kes yang lebih serius, rawatan termasuk dialisis atau pemindahan buah pinggang, tetapi ini hanya jika fungsi buah pinggang sangat rendah.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan, tetapi jika batu karang atau halangan lain menyebabkan kerosakan, doktor mungkin menyarankan prosedur untuk membuangnya. Bagi kegagalan buah pinggang peringkat akhir, pemindahan buah pinggang adalah pilihan pembedahan yang perlu dibincangkan dengan pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan penyakit buah pinggang kronik memerlukan anda memantau kesihatan secara berkala. Ikuti jadual pemeriksaan dengan doktor dan ambil ubat seperti yang ditetapkan. Anda juga perlu menjaga pemakanan dan gaya hidup seharian. Ramai orang masih boleh bekerja, bersenam, dan menikmati kehidupan yang aktif dengan pengurusan yang baik.

Tip gaya hidup

• Kawal tekanan darah dan gula darah dengan kerap
• Amalkan senaman ringan seperti berjalan kaki 30 minit sehari, 5 kali seminggu (dengan izin doktor)
• Jaga berat badan yang sihat
• Kurangkan makanan yang tinggi garam, fosforus, dan kalium – doktor atau pakar diet akan memberi panduan khusus

Diet dan senaman

Pemakanan perlu disesuaikan mengikut tahap penyakit. Secara umum, kurangkan garam dan makanan diproses. Hadkan protein jika doktor menasihati. Buah-buahan dan sayur-sayuran tertentu mungkin perlu dihadkan jika kalium tinggi. Senaman ringan seperti berjalan atau berbasikal adalah baik, tetapi elakkan senaman berat tanpa nasihat doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi penyakit kronik boleh menimbulkan perasaan cemas, sedih, atau tertekan. Ini adalah normal. Jangan simpan perasaan – bercakaplah dengan keluarga, rakan, atau kaunselor. Jika anda rasa tekanan mental berlebihan, dapatkan bantuan profesional. Ingat, menjaga kesihatan mental sama penting dengan kesihatan fizikal.

Pencegahan

Penyakit buah pinggang kronik boleh dicegah atau diperlahankan dengan mengawal faktor risiko. Jika anda tidak menghidap penyakit ini, amalkan pemakanan sihat, jaga berat badan, kawal tekanan darah dan gula darah, serta jangan merokok. Jika anda sudah mempunyai faktor risiko, pemeriksaan berkala adalah kunci untuk mencegah kerosakan buah pinggang.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah penyakit buah pinggang, tetapi pastikan imunisasi asas seperti vaksin influenza dan pneumokokal adalah terkini – ini penting bagi pesakit buah pinggang yang lebih mudah dijangkiti.

Program saringan

Saringan fungsi buah pinggang disarankan bagi sesiapa yang menghidap kencing manis, tekanan darah tinggi, atau penyakit lain yang berisiko. Rujuk Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) untuk garis panduan saringan. Jika anda dalam kumpulan risiko, lakukan ujian darah dan air kencing sekurang-kurangnya sekali setahun.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kegagalan buah pinggang peringkat akhir yang memerlukan dialisis atau pemindahan buah pinggang
• Penyakit jantung – peningkatan risiko serangan jantung dan strok
• Anemia – kekurangan sel darah merah yang menyebabkan keletihan teruk
• Penyakit tulang – kerana buah pinggang tidak dapat mengaktifkan vitamin D dengan baik

Pandangan jangka panjang

Berita baik – jika dikesan awal dan diurus dengan baik, kebanyakan orang dengan penyakit buah pinggang kronik dapat mengekalkan fungsi buah pinggang yang stabil selama bertahun-tahun. Dengan kerjasama erat dengan pasukan perubatan, perubahan gaya hidup, dan rawatan yang betul, anda boleh terus menjalani kehidupan yang bermakna dan aktif. Jangan putus asa – ada banyak harapan dan sokongan yang tersedia.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.