BCG vaccine overview

Gambaran keseluruhan

Vaksin BCG (Bacillus Calmette-Guérin) adalah vaksin yang digunakan untuk mencegah penyakit batuk kering (tuberkulosis atau TB), terutamanya bentuk TB yang teruk seperti meningitis TB pada kanak-kanak. Vaksin ini mengandungi bakteria hidup yang telah dilemahkan supaya tidak menyebabkan penyakit, tetapi masih boleh merangsang sistem imun tubuh untuk melawan jangkitan TB.

Ya, vaksin BCG adalah vaksin rutin yang diberikan kepada semua bayi di Malaysia sebagai sebahagian daripada Program Imunisasi Kebangsaan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Lebih daripada 80% bayi di Malaysia menerima vaksin ini.

Vaksin BCG diberikan kepada bayi dan kanak-kanak kecil untuk melindungi mereka daripada TB. Ia juga kadangkala diberikan kepada orang dewasa yang berisiko tinggi dijangkiti TB, seperti petugas kesihatan, tetapi ini kurang biasa.

Gejala

Gejala biasa

• Kemerahan, bengkak, atau sakit di tapak suntikan (biasanya lengan kiri atas).
• Parut kecil yang kekal selepas beberapa minggu.
• Demam ringan (kurang daripada 38°C) yang hilang sendiri dalam 1-2 hari.

Gejala pada kanak-kanak

• Bayi mungkin menjadi lebih rewel atau tidak selesa selepas suntikan, tetapi ini biasanya ringan dan sementara.
• Bengkak di bawah ketiak (kelenjar getah bening) yang mungkin berlaku pada sesetengah bayi, tetapi biasanya hilang tanpa rawatan.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Vaksin BCG jarang diberikan kepada orang dewasa, tetapi jika diberikan, reaksi yang sama seperti di atas boleh berlaku.
• Orang dewasa mungkin mengalami demam atau sakit otot yang ringan.

Punca

Punca utama

• Vaksin BCG tidak menyebabkan penyakit TB; ia adalah vaksin yang diperbuat daripada bakteria Mycobacterium bovis yang dilemahkan.
• Dengan suntikan, tubuh akan membentuk antibodi dan sel imun khusus untuk melawan bakteria TB sebenar jika terdedah pada masa hadapan.

Faktor risiko

• Tiada faktor risiko tertentu yang menyebabkan reaksi buruk serius, tetapi kanak-kanak dengan sistem imun yang lemah (seperti mereka yang menghidap HIV) mungkin berisiko mendapat jangkitan daripada vaksin (sangat jarang).
• Bayi yang terlalu kecil (berat lahir kurang daripada 2.5 kg) mungkin akan diberikan vaksin kemudian.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anak anda mengalami tanda-tanda tindak balas alahan yang serius seperti sukar bernafas atau bengkak muka.
• Jika anak anda demam melebihi 40°C atau kejang.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anak anda belum menerima vaksin BCG semasa lahir, rujuk klinik kesihatan atau doktor untuk mendapatkan vaksin.
• Untuk sebarang kebimbangan mengenai parut atau bengkak yang tidak seperti biasa.

Diagnosis

Vaksin BCG tidak didiagnosis — ia adalah vaksin yang diberikan. Walau bagaimanapun, jika seseorang ingin mengetahui sama ada mereka pernah menerima vaksin BCG, doktor boleh memeriksa parut di lengan atau menjalankan ujian kulit TB (Mantoux) yang mungkin menunjukkan reaksi positif disebabkan vaksin.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Tiada ujian khusus untuk vaksin BCG. Ujian kulit TB (Mantoux) atau ujian darah (IGRA) boleh membantu membezakan antara jangkitan TB sebenar dan kesan vaksin BCG.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika anda atau anak anda perlu menjalani ujian TB, beritahu doktor tentang sejarah vaksinasi BCG. Doktor akan menilai risiko jangkitan TB berdasarkan faktor lain seperti pendedahan kepada pesakit TB.

Rawatan

Tiada rawatan diperlukan untuk vaksin BCG itu sendiri. Vaksin ini diberikan untuk mencegah TB. Jika seseorang yang telah menerima vaksin BCG kemudiannya dijangkiti TB, mereka masih memerlukan rawatan TB biasa, tetapi jangkitan mungkin lebih ringan.

Penjagaan diri di rumah

• Bersihkan tapak suntikan dengan air suam dan sabun lembut; jangan gosok atau korek parut.
• Biarkan parut kering secara semula jadi; jangan tutup dengan plaster jika tiada luka terbuka.
• Jika anak demam ringan, berikan lebih banyak susu atau air. Anda boleh memberi ubat demam yang sesuai mengikut nasihat doktor — tetapi jangan beri tanpa berbincang dengan doktor.

Rawatan perubatan

Reaksi yang teruk seperti ulser besar atau bengkak kelenjar yang sakit perlu dinilai oleh doktor. Doktor mungkin menetapkan krim atau ubat untuk mengurangkan keradangan. Dalam kes jangkitan BCG yang sangat jarang (disseminated BCG), rawatan anti-TB akan diberikan di hospital.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak diperlukan untuk kesan biasa vaksin BCG.

Hidup dengan keadaan ini

Vaksin BCG adalah vaksin sekali seumur hidup. Selepas vaksinasi, tiada penjagaan khas diperlukan. Kanak-kanak yang menerima vaksin BCG boleh menjalani kehidupan normal seperti biasa.

Tip gaya hidup

• Jadual imunisasi penuh termasuk vaksin lain — pastikan anak anda mendapat semua vaksin mengikut jadual Kementerian Kesihatan Malaysia.
• Amalkan gaya hidup bersih dan sihat untuk menguatkan sistem imun.

Diet dan senaman

Tiada sekatan diet atau senaman selepas vaksin BCG. Berikan anak makanan berkhasiat seperti biasa. Bagi bayi, teruskan penyusuan ibu atau susu formula.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Suntikan dan parut mungkin menyebabkan sedikit kebimbangan pada ibu bapa, tetapi ingat bahawa vaksin ini adalah langkah pencegahan yang penting dan selamat. Jika anda berasa cemas, bincang dengan doktor atau jururawat.

Pencegahan

Ya, vaksin BCG mencegah bentuk TB yang teruk pada kanak-kanak. Namun, ia tidak melindungi sepenuhnya daripada semua jenis jangkitan TB. Langkah pencegahan lain termasuk mengelakkan pendedahan kepada pesakit TB aktif, mengamalkan kebersihan pernafasan (tutup mulut ketika batuk), dan memastikan persekitaran yang baik pengudaraan.

Vaksin

Vaksin BCG adalah satu-satunya vaksin khusus untuk TB. Ia digunakan secara meluas di Malaysia dan negara-negara yang mempunyai beban TB yang tinggi.

Program saringan

Pemeriksaan rutin untuk TB tidak diperlukan untuk orang yang telah menerima vaksin BCG, kecuali jika mereka mempunyai gejala atau berisiko tinggi.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sangat jarang, vaksin BCG boleh menyebabkan jangkitan yang merebak ke seluruh badan (disseminated BCG) pada kanak-kanak dengan sistem imun yang sangat lemah — ini memerlukan rawatan segera.
• Ulser besar atau abses di tapak suntikan yang tidak sembuh boleh dijangkiti kuman lain.

Pandangan jangka panjang

Vaksin BCG sangat selamat dengan lebih 80 tahun penggunaan di seluruh dunia. Kesan sampingan yang serius adalah sangat jarang (kurang daripada 1 dalam sejuta dos). Faedah vaksin ini jauh melebihi risikonya, terutamanya di negara seperti Malaysia di mana TB masih menjadi masalah kesihatan awam.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• World Health Organization (WHO)

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) – Bahagian Imunisasi · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.