Rabies vaccine prevention

Gambaran keseluruhan

Rabies adalah penyakit virus yang serius yang menyerang sistem saraf manusia. Virus ini biasanya disebarkan melalui gigitan atau calar haiwan yang dijangkiti, terutamanya anjing. Vaksin rabies adalah cara terbaik untuk mencegah penyakit ini sebelum dan selepas terdedah kepada virus.

Rabies jarang berlaku di Malaysia berkat program vaksinasi haiwan dan kesedaran awam. Namun, kes masih berlaku di kawasan luar bandar dan di kalangan pengembara ke negara yang mempunyai rabies endemik.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti rabies jika digigit oleh haiwan yang dijangkiti. Kanak-kanak lebih berisiko kerana mereka mungkin tidak melaporkan gigitan kecil. Pengembara ke negara dengan rabies tinggi, pekerja haiwan, dan penduduk di kawasan luar bandar juga berisiko tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Demam, sakit kepala, dan kelemahan umum pada peringkat awal
• Kebas atau rasa mencucuk di sekitar luka gigitan
• Kebimbangan, kekeliruan, dan hiperaktif
• Sukar menelan, takut air (hidrofobia), dan takut angin (aerofobia)
• Air liur berlebihan dan kekejangan otot

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin menunjukkan perubahan tingkah laku seperti menjadi pendiam atau terlalu aktif
• Mereka mungkin tidak dapat menyatakan gejala awal seperti kebas

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala pada warga emas mungkin kurang jelas dan lebih sukar dikesan, seperti kekeliruan yang disalah anggap sebagai demensia

Punca

Punca utama

• Gigitan atau calar daripada haiwan yang dijangkiti virus rabies, terutamanya anjing
• Air liur haiwan yang dijangkiti masuk ke dalam luka terbuka atau membran mukus (contohnya mata, mulut)

Faktor risiko

• Tinggal atau melancong ke kawasan di mana rabies masih endemik
• Pekerjaan yang melibatkan sentuhan dengan haiwan (doktor haiwan, pekerja makmal)
• Aktiviti luar seperti berkhemah yang meningkatkan risiko terkena gigitan haiwan liar
• Mempunyai luka terbuka yang terdedah kepada air liur haiwan yang berpotensi dijangkiti

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Selepas gigitan atau calar mana-mana haiwan, terutamanya jika haiwan itu liar atau tidak diketahui status vaksinasinya
• Jika anda digigit haiwan di negara yang mempunyai rabies tinggi
• Jika luka gigitan dalam atau di bahagian kepala, leher, atau tangan

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda merancang untuk melancong ke kawasan berisiko rabies, dapatkan nasihat vaksinasi sekurang-kurangnya sebulan sebelum perjalanan
• Bagi mereka yang berisiko tinggi (pekerja haiwan), vaksinasi pencegahan (pra-pendedahan) boleh dijadualkan di klinik kesihatan

Diagnosis

Diagnosis rabies dibuat berdasarkan gejala klinikal dan sejarah pendedahan kepada haiwan. Ujian makmal dilakukan ke atas sampel air liur, cecair serebrospinal, atau biopsi kulit untuk mengesan virus. Walau bagaimanapun, diagnosis awal sering dibuat secara klinikal oleh doktor.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air liur (PCR)
• Ujian cecair serebrospinal (pungsi lumbar)
• Biopsi kulit dari tengkuk untuk mengesan antigen rabies

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan bertanya tentang kejadian gigitan, jenis haiwan, dan status vaksinasi haiwan. Jika rabies disyaki, anda mungkin akan ditempatkan di hospital untuk pemerhatian dan rawatan sokongan.

Rawatan

Tiada rawatan khusus untuk rabies selepas gejala muncul; rawatan adalah sokongan. Oleh itu, pencegahan melalui vaksinasi adalah sangat penting. Jika anda terdedah kepada gigitan haiwan, rawatan pasca-pendedahan (PEP) perlu dimulakan segera.

Penjagaan diri di rumah

• Basuh luka gigitan dengan sabun dan air mengalir selama 15 minit
• Jangan tutup luka dengan ketat; biarkan ia terbuka atau balut longgar
• Jangan gunakan alkohol, iodin, atau bahan lain pada luka tanpa nasihat doktor

Rawatan perubatan

Rawatan pasca-pendedahan (PEP) terdiri daripada satu siri suntikan vaksin rabies yang diberikan pada hari 0, 3, 7, 14, dan 28 selepas gigitan. Bagi gigitan yang teruk atau jika haiwan itu liar, imunoglobulin rabies (RIG) juga akan diberikan pada hari pertama untuk memberikan perlindungan segera. Semua rawatan ini hanya boleh diperoleh di hospital atau klinik yang ditetapkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Rujuk doktor dengan segera.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak diperlukan untuk rabies, tetapi luka gigitan yang dalam mungkin memerlukan debridemen (pembersihan luka) dan penutupan luka oleh doktor.

Hidup dengan keadaan ini

Jika anda telah menerima vaksinasi rabies yang lengkap (sebelum atau selepas pendedahan), anda boleh menjalani kehidupan normal. Tiada sekatan aktiviti selepas selesai vaksinasi.

Tip gaya hidup

• Elakkan bermain dengan haiwan liar atau terbiar
• Pastikan haiwan peliharaan anda (kucing, anjing) mendapat vaksinasi rabies tahunan
• Laporkan sebarang gigitan haiwan kepada pihak berkuasa tempatan untuk kawalan rabies

Diet dan senaman

Tiada pantang diet atau senaman khusus berkaitan rabies. Amalkan gaya hidup sihat untuk menguatkan sistem imun.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Pengalaman digigit haiwan dan menjalani siri vaksinasi mungkin menyebabkan kebimbangan atau trauma. Bercakap dengan ahli keluarga atau kaunselor kesihatan mental jika perlu.

Pencegahan

Ya, rabies boleh dicegah sepenuhnya dengan vaksinasi. Vaksinasi pra-pendedahan disyorkan untuk mereka yang berisiko tinggi. Selepas gigitan, vaksinasi pasca-pendedahan (PEP) yang diberikan awal hampir 100% berkesan mencegah penyakit.

Vaksin

Vaksin rabies diberikan melalui suntikan di bahagian lengan. Untuk pencegahan pra-pendedahan, dua dos diberikan dalam tempoh seminggu, diikuti dos penggalak setahun kemudian. Untuk PEP, lima dos diberikan dalam tempoh sebulan, kadangkala dengan imunoglobulin rabies. Semua vaksinasi perlu dilakukan di bawah pengawasan doktor.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk rabies dalam populasi umum. Saringan hanya dijalankan pada haiwan yang mencurigakan untuk mengesan rabies.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Tanpa rawatan, jangkitan rabies akan merebak ke sistem saraf pusat dan menyebabkan kematian dalam masa beberapa hari hingga minggu selepas gejala muncul.
• Komplikasi termasuk kesukaran bernafas, sawan, koma, dan kegagalan organ.

Pandangan jangka panjang

Prognosis rabies sangat baik jika vaksinasi diberikan sejurus selepas pendedahan. Vaksinasi pra-pendedahan juga memberikan perlindungan yang sangat berkesan. Jika gejala telah muncul, penyakit ini hampir selalu membawa maut. Oleh itu, bertindak segera selepas gigitan haiwan adalah kunci untuk keselamatan.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia
• Portal MyHealth KKM - Rabies ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.