Hamilelikte Adrenal (Böbrek Üstü Bezi) Hastalıkları

Genel Bakış

Adrenal bezler, her böbreğin üstünde bulunan küçük ama çok önemli hormon bezleridir. Vücudun strese verdiği tepkiyi, tansiyonu, tuz ve su dengesini ve enerji kullanımını düzenleyen hormonlar üretirler. Hamilelikte bu bezlerin yeterince veya aşırı çalışmasıyla ilgili ortaya çıkan sorunlara hamilelikte adrenal hastalıklar denir. Bu durumlar, annenin sağlığını ve bebeğin gelişimini etkileyebilir; bu yüzden düzenli takip çok önemlidir.

Hamilelikte adrenal hastalıklar nadir görülür. Ancak bazı hormon değişiklikleri, daha önce fark edilmemiş adrenal sorunların hamilelikte ortaya çıkmasına neden olabilir.

Doğurganlık çağındaki kadınları etkileyebilir. Daha önce böbrek üstü bezi hastalığı veya bağışıklık sistemi hastalığı olanlar, ailesinde bu tür hastalık bulunanlar ve daha önce uzun süre bazı hormon ilaçları kullanmış kadınlar daha yakından izlenmelidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı ve geçmeyen yorgunluk, halsizlik
• Bulantı, kusma ve iştah değişiklikleri
• Tansiyonun normalden düşük veya yüksek ölçülmesi
• Baş dönmesi ve bayılacak gibi hissetme
• Tuza veya şekere aşırı istek
• Çarpıntı, terleme ve baş ağrısı atakları
• Beklenmedik kilo kaybı veya aşırı kilo artışı

Çocuklarda belirtiler

• Anne karnındaki bebekte büyüme geriliği görülebilir.
• Bebeğin kalp atış hızında düzensizlikler olabilir.
• Bebeğin hareketlerinde azalma fark edilebilir.
• Bu bulgular genellikle doktorun yaptığı ultrason ve bebek kalp atışı takibinde saptanır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaş gebeliklerde yüksek tansiyon ve şeker hastalığı daha sık görüldüğü için adrenal belirtiler bunlarla karışabilir.
• 35 yaş üstü gebeliklerde tansiyon takibi ve kan şekeri kontrolü özellikle önemlidir.
• Böbrek üstü bezi kaynaklı tansiyon oynamaları, normal gebelik tansiyon değişikliklerinden daha şiddetli olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Böbrek üstü bezlerinin yeterince hormon üretememesi, buna adrenal yetersizlik de denir
• Böbrek üstü bezlerinin aşırı hormon üretmesi
• Böbrek üstü bezinde iyi veya kötü huylu kitlelerin oluşması
• Bazı enfeksiyonların böbrek üstü bezlerine zarar vermesi
• Bazı ilaçların uzun süre kullanılıp aniden bırakılması
• Gebelikte ortaya çıkan yüksek tansiyon ve ağır preeklampsi durumunun böbrek üstü bezlerini etkilemesi

Risk faktörleri

• Daha önce adrenal yetersizlik veya aşırı hormon üretimi tanısı almış olmak
• Tiroit hastalıkları gibi bağışıklık sistemi hastalıklarının bulunması
• Ailede böbrek üstü bezi hastalığı öyküsünün olması
• Uzun süre bazı hormon ilaçları kullanmak
• Hamilelikte yüksek tansiyon veya şeker hastalığı gelişmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusma ve ishal nedeniyle sıvı alamıyorsanız
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu veya karın ağrısı yaşıyorsanız
• Tansiyonunuz çok yükseliyorsa veya bayılacak gibi düşüyorsa
• Çarpıntı, terleme ve baş ağrısı nöbetleri yaşıyorsanız
• Bebeğinizin hareketlerinde belirgin bir azalma hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamilelik planlıyorsanız ve adrenal hastalık öykünüz varsa gebelikten önce kontrol olun
• Gebelik boyunca doktorunuzun önerdiği rutin kontrollere düzenli gidin
• Yeni başlayan veya giderek artan yorgunluk, halsizlik, çarpıntı ve tansiyon değişiklikleri yaşarsanız doktorunuza başvurun

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, tansiyonunuzu ve kilonuzu ölçer. Ardından kan ve idrar tahlilleriyle hormon düzeylerine bakar. Gerekirse ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemlerle böbrek üstü bezleri ve bebeğin gelişimi değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: stres hormonu, tuz dengesi ve kan şekeri ölçümü
• İdrar testleri: hormon atılımının değerlendirilmesi
• Ultrason ile böbrek üstü bezlerinin ve bebeğin gelişiminin incelenmesi
• Gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün içinde tamamlanır. Bazı kan tahlilleri için aç karnına gelmeniz gerekebilir. Sonuçlar çıktıktan sonra doktorunuz sizi bir endokrinoloji yani hormon hastalıkları uzmanı ve kadın doğum uzmanıyla birlikte değerlendirir.

Tedavi

Tedavi, altta yatan soruna ve gebelik haftasına göre kişiye özel planlanır. Amaç annenin hormon dengesini korumak, tansiyon ve kan şekerini kontrol altında tutmak ve bebeğin sağlıklı gelişimini düzenli olarak izlemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol ve randevuları aksatmayın
• İlaçlarınızı doktorunuza danışmadan bırakmayın
• Tansiyon ve kilo ölçümlerinizi düzenli olarak not edin
• Dinlenmeye ve yeterli uykuya zaman ayırın
• Sigara ve alkolden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hamilelikte güvenli kabul edilen yöntemlerle vücutta eksik olan hormonu yerine koyabilir veya aşırı hormon üretimini dengelemeye çalışır. İlaç seçimi ve dozu gebelik haftasına ve kişisel duruma göre ayarlanır. Tansiyon ve kan şekeri kontrolü de tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek üstü bezinde kitle saptanırsa nadiren ameliyat gerekebilir. Ameliyat zamanı, kitlenin büyüklüğüne ve tipine, ayrıca gebeliğin haftasına göre belirlenir. Bu karar anne ve bebeğin güvenliği gözetilerek uzman bir ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Adrenal hastalıkla hamilelik, planlı ve düzenli takip gerektirir. Kontrol randevularınızı aksatmayın, kullandığınız ilaçları düzenli alın ve belirtilerinizi not edin. Böylece doktorunuz doğru kararlar vermenizde size yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve günlük istirahat planlayın
• Doktorunuzun onayladığı yürüyüş gibi hafif aktiviteler yapın
• Nefes egzersizleri, yavaş müzik veya hobilerle stresinizi azaltın
• Sevdiklerinizle vakit geçirin ve duygularınızı paylaşmaktan çekinmeyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek, yeterli sıvı tüketmek ve doktorunuzun önerdiği düzeyde tuz almak önemlidir. Aşırı diyet yapmadan, doktorunuzla birlikte bir beslenme planı oluşturabilirsiniz. Hafif egzersiz ve hamilelere uygun hareketler genellikle güvenlidir; ancak başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla hamilelik yaşamak kaygı, üzüntü ve tükenmişlik hissettirebilir. Bu duygular normaldir. Eşiniz, aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak size iyi gelebilir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatrdan destek isteyin. Kendinize veya bebeğinize zarar geleceğini düşündüğünüz bir kriz anında vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Önleme

Adrenal hastalıkların çoğu bağışıklık sistemi veya genetik nedenlerle oluştuğu için tamamen önlenemez. Ancak hastalık önceden biliniyorsa, planlı gebelik ve düzenli takip ciddi sorunların önüne geçebilir.

Aşılar

Hamilelikte hangi aşıların yapılabileceğine doktorunuz karar verir. Özellikle grip mevsiminde aşılanma konusunda sağlık kuruluşunuzun önerilerini izleyin.

Tarama programları

Adrenal hastalık tanısı olan veya ailesinde bu hastalık bulunan kadınların gebelik öncesinde bir endokrinoloji uzmanına başvurması önerilir. Rutin gebelik kontrolleri sırasında tansiyon, kilo ve şikâyetler düzenli olarak izlenmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz: tansiyonun çok düşmesi, şiddetli kusma, halsizlik ve bilinç bulanıklığı ile seyreden hayati risk oluşturabilir
• Gebelikte tansiyon hastalığı ve preeklampsi riskinde artış
• Bebekte gelişme geriliği ve erken doğum riski
• Doğum sırasında ve sonrasında tansiyon dalgalanmaları
• Kan şekeri düzensizlikleri ve ani halsizlik krizleri

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı, doğru takip ve uygun tedaviyle adrenal hastalığı olan kadınların çoğu sağlıklı bir gebelik geçirebilir ve sağlıklı bir bebek dünyaya getirebilir. Deneyimli bir sağlık ekibiyle yürüyen bu süreçte, iyi sonuç alma ihtimaliniz oldukça yüksektir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.