Böbrek Üstü Bezi Sorunlarında Doktora Ne Zaman Başvurmalı?

Genel Bakış

Böbrek üstü bezleri (adrenal bezler), böbreklerinizin üstünde bulunan küçük ama çok önemli bezlerdir. Vücudunuzun stresle başa çıkmasına yardım eden, kan basıncını ve tuz-su dengesini düzenleyen hormonlar üretirler. Bu bezlerin normal çalışmaması ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Böbrek üstü bezi hastalıkları genel olarak nadir görülür, ancak bazı tipleri toplumda belirli gruplarda daha sık olabilir. Doğru tedavi edilmezse ciddi sonuçlara yol açabilir, bu yüzden belirtilerin erken fark edilmesi önemlidir.

Her yaş ve cinsiyette görülebilir. Otoimmün kökenli adrenal yetmezlik (böbrek üstü bezlerinin yetersiz çalışması) kadınlarda daha sık görülür. Uzun süreli steroid ilaç kullanan kişilerde de risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Tansiyonun normalden düşük olması, ayakta baş dönmesi
• Tuzlu yiyecekler için güçlü istek (tuz aşermesi)
• Ciltte koyulaşma (özellikle eklem yerlerinde ve yara izlerinde)
• Bulantı, kusma, ishal
• Depresif hissetme veya huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Büyümenin yavaşlaması
• Kilo alamama
• Sık kusma ve vücudun susuz kalması (dehidratasyon)
• Kan şekerinin düşmesine bağlı aşırı halsizlik ve titreme
• Karın ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık gibi bilişsel belirtiler
• Düşme ve denge bozukluğuna neden olan düşük tansiyon
• Genel halsizlik, isteksizlik ve iştahsızlık
• Bu belirtiler yaşlanmayla karıştırılabileceği için gözden kaçabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Otoimmün hastalık: Bağışıklık sistemi kendi böbrek üstü bezlerine saldırır.
• Enfeksiyonlar: Verem gibi ciddi enfeksiyonlar bezlere zarar verebilir.
• Steroid ilaçların aniden kesilmesi: Uzun süreli steroid kullanan biri bu ilaçları birden bırakırsa adrenal yetmezlik gelişebilir.
• Tümörler: Böbrek üstü bezlerinde veya hipofizde oluşan iyi/kötü huylu tümörler hormon üretimini bozabilir.
• Kanama veya yaralanma: Bezlerin yapısını olumsuz etkileyebilir.

Risk faktörleri

• Uzun süreli kortikosteroid (steroid) tedavisi almak
• Otoimmün hastalık öyküsü
• Böbrek üstü bezi veya hipofiz tümörü öyküsü
• Ciddi enfeksiyonlar, cerrahi veya travma geçirmek
• Adrenal hastalığı olan bir aile bireyinin bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adrenal kriz belirtileriniz varsa 112'yi arayın veya derhal en yakın acil servise gidin.
• Bilinen adrenal yetmezliğiniz varsa ve kusuyorsanız veya ishaliniz varsa, aynı gün acil tıbbi yardım alın.
• Steroid ilaç kullanıyorsanız ve ateşiniz çıktı, şiddetli bir hastalık geçiriyorsanız veya ilacınızı yutamıyorsanız hemen tıbbi destek isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan sürekli yorgunluk, kilo kaybı, baş dönmesi, tuz aşermesi veya ciltte koyulaşma gibi belirtiler fark ederseniz bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Adrenal hastalığınız varsa planlı kontrollerinizi düzenli yaptırın.
• Yeni bir ilaç kullanmanız gerektiğinde doktorunuza danışın.

Tanı

Doktorunuz sizi dinleyip muayene ettikten sonra, hormon düzeylerini ölçmek için kan ve idrar testleri isteyebilir. Gerekirse sizi bir endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına yönlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan kortizol düzeyi testi
• ACTH uyarı testi (böbrek üstü bezlerinin yeterli yanıt verip vermediğini değerlendiren test)
• Elektrolit testleri (sodyum, potasyum ölçümü)
• Kan şekeri ölçümü
• Böbrek üstü bezlerine ait antikor testleri (otoimmün yetmezlik için)
• Bilgisayarlı tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle aç karnına ve sabah yapılır. Uyarı testleri birkaç saat sürebilir. Sonuçlara göre doktorunuz kesin tanıyı koyar ve tedavi planını sizinle paylaşır.

Tedavi

Tedavi, hastalığın türüne ve nedenine bağlıdır. Amaç, hormonların eksikse tamamlanması, fazlaysa azaltılmasıdır. Tedavinin planlanması mutlaka doktor kontrolünde yapılır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli saatlerde alın; doz atlamayın.
• Hasta olduğunuz günlerde (kusma, ishal, ateş gibi) ek doz gerekebilir; bunu doktorunuzla önceden planlayın ve bu bilgiyi yanınızda bulundurun.
• Tıbbi kimlik bileziği taşıyın veya cüzdanınızda bilgi kartı bulundurun.
• İlaç listenizi her zaman yanınızda taşıyın ve her doktor ziyaretinde paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle eksik hormonları yerine koyan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar günün belirli saatlerinde, düşük dozdan başlanarak ihtiyaca göre ayarlanır. Aşırı hormon üretimi durumunda bu üretimi baskılayan ilaçlar ya da tümörü hedefleyen farklı tedavi seçenekleri uygulanabilir. Doktorunuz sizin için en uygun ilaç tedavisini ve dozunu belirler. İlaçlarınız nedeniyle gelişen yan etkileri mutlaka hekiminize bildirin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek üstü bezlerindeki veya hipofiz bezindeki bazı tümörler cerrahi ile çıkarılabilir. Ameliyat sonrasında hormon takviyesine devam etmeniz gerekebilir. Ameliyat kararı, uzman hekimlerden oluşan bir ekip tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Adrenal bezi hastalıkları çoğunlukla düzenli ilaç kullanımı ve kontrollerle yönetilebilir. Günlük hayata adapte olmak için rutin oluşturmak ve kendinizi tanımak önemlidir. Örneğin, stresli dönemlerde veya hastalık anlarında vücudunuzun neye ihtiyaç duyduğunu öğrenin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten mümkün olduğunca kaçının ve gevşeme tekniklerini öğrenin.
• Düzenli uyuyun, yeterli sıvı tüketin.
• Seyahat ederken yanınıza yeterli miktarda ilacınızı ve doktor bilgilerinizi alın.
• Spor yaparken vücudunuzu dinleyin ve aşırı yorgunluktan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Genel olarak dengeli beslenme önerilir. Tuz ihtiyacı kişiden kişiye değişir; bazı hastaların tuzlu gıdalar tüketmesi gerekirken bazılarının tuz kısıtlaması olabilir. Bu nedenle diyet ve tuz kullanımı için doktorunuza danışın. Egzersiz yapabilirsiniz ancak yoğun egzersiz öncesinde vücudunuzu tanıyın ve doktorunuza nasıl bir plan izleyeceğinizi sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, stres veya depresyon hissettirebilir. Bu duygular normaldir. Tedavi sürecinde duygusal destek almak, hastalıkla başa çıkmayı kolaylaştırır. Psikolojik destek almanızı gerektirecek belirtiler fark ederseniz doktorunuzla konuşun.

Önleme

Çoğu adrenal hastalık önlenemez. Ancak adrenal kriz gibi acil durumlar, düzenli takip ve bilgilendirme ile büyük ölçüde önlenebilir. Uzun süreli steroid ilaç kullanan kişiler ilaçlarını aniden kesmemeli ve hekim kontrolünde azaltmalıdır.

Aşılar

Böbrek üstü bezi hastalığınız varsa, enfeksiyonlardan korunmak için grip ve zatürre aşıları gibi önerilen aşıları yaptırmanız önemlidir. Aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Böbrek üstü bezi hastalığı belirtileri taşıyan kişilerde erken testler yapılabilir. Ayrıca steroid ilaç kullanan kişilerin düzenli aralıklarla hormon seviyeleri kontrol edilmelidir. Herkese rutin tarama önerilmez, ancak risk grubundaki kişilerde doktor kararıyla tarama yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz (hayatı tehdit eden kan basıncı düşüklüğü ve şok)
• Ağır dehidratasyon ve elektrolit dengesizlikleri
• Böbrek fonksiyonlarının bozulması
• Koma ve ölüm (nadir ancak ciddi durumlarda)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedavi ile adrenal hastalıkları olan çoğu insan normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Tedaviye uyum ve düzenli doktor kontrolü, yaşam kalitesini çok yüksek seviyelerde tutar. Hastalıkla yaşamayı öğrenmek zaman alabilir, ancak yalnız değilsiniz; sağlık ekibiniz her aşamada size rehberlik edecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.