Blood glucose test

Genel Bakış

Kan şekeri testi, kanınızdaki glikoz (şeker) miktarını ölçen basit bir tıbbi testtir. Vücudunuzun enerji için kullandığı şeker, yediğiniz yiyeceklerden gelir ve insülin hormonu tarafından kontrol edilir. Bu test, şeker seviyenizin normal, yüksek veya düşük olup olmadığını gösterir.

Evet, kan şekeri testi dünya genelinde en sık yapılan tıbbi testlerden biridir. Özellikle diyabet taramaları ve rutin kontrollerde kullanılır.

Herkes hayatının bir döneminde kan şekeri testi yaptırabilir. Özellikle şeker hastalığı belirtileri gösterenler, ailesinde diyabet olanlar, aşırı kilolu kişiler ve 45 yaş üstü bireyler daha sık test yaptırmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Sık enfeksiyon geçirme

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda gece altını ıslatma
• Kilo kaybı ve iştah artışı
• Enerji düşüklüğü ve sinirlilik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ani konfüzyon (kafa karışıklığı)
• Baş dönmesi ve düşme riski
• Yaraların yavaş iyileşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonunu yeterince üretmemesi veya kullanamaması (diyabet)
• Yanlış beslenme alışkanlıkları (aşırı şeker ve karbonhidrat tüketimi)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Bazı ilaçların yan etkisi (kortikosteroidler gibi)
• Stres veya enfeksiyon gibi durumlar kan şekerini geçici olarak yükseltebilir

Risk faktörleri

• Ailede şeker hastalığı öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• 45 yaşın üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• Gebelik (gebelik diyabeti)
• Polikistik over sendromu gibi hormonal bozukluklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Kan şekeriniz çok yüksek veya çok düşükse ve kendinizi iyi hissetmiyorsanız aynı gün doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 45 yaşından sonra her yıl kan şekeri testi yaptırmanız önerilir.
• Ailenizde diyabet varsa veya risk faktörleriniz varsa daha erken yaşta düzenli test yaptırmalısınız.
• Gebelikte 24-28. haftalarda şeker yükleme testi yapılır.

Tanı

Kan şekeri testi, bir sağlık kuruluşunda hemşire veya doktor tarafından yapılır. Genellikle parmak ucundan veya damardan bir örnek alınır. Açlık testi için 8-12 saat yemek yememeniz istenir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saat açlık sonrası ölçüm.
• Random kan şekeri testi: Günün herhangi bir saatinde, açlık gerektirmez.
• Oral glikoz tolerans testi (OGTT): Önce açlık ölçümü, ardından şekerli içecek içtikten sonra belirli aralıklarla ölçüm.
• HbA1c testi: Son 2-3 ayın ortalama kan şekeri seviyesini gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Test sırasında kolunuzdan veya parmağınızdan bir damla kan alınır. Biraz batma hissi olabilir, ancak çok kısa sürer. Sonuçlar genellikle birkaç dakika (parmak ucu) veya bir gün içinde (laboratuvar) çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşacak ve gerekli açıklamaları yapacaktır.

Tedavi

Kan şekeri testi bir tedavi değil, bir tanı aracıdır. Sonuçlara göre doktorunuz size önerilerde bulunur. Yüksek kan şekeri (hiperglisemi) veya düşük kan şekeri (hipoglisemi) durumunda altta yatan neden tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenmek, şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak.
• Düzenli egzersiz yapmak (örneğin haftada en az 150 dakika yürüyüş).
• Stresi yönetmek ve yeterince uyumak.
• Kan şekerinizi düzenli olarak evde takip etmek (eğer doktorunuz önerdiyse).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, test sonuçlarına ve genel sağlık durumunuza göre bir tedavi planı oluşturur. Bu plan, yaşam tarzı değişikliklerini, ağızdan alınan ilaçları veya insülin tedavisini içerebilir. Tedaviye mutlaka doktor kontrolünde başlanmalı ve düzenli takip edilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kan şekeri testi sonucu acil bir cerrahi gerektirmez. Ancak şeker hastalığı olan kişilerde ameliyat öncesi kan şekeri kontrolü önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Kan şekeri testi, diyabet tanısı konmuş kişiler için günlük yaşamın bir parçası olabilir. Evde glukometre adı verilen cihazla parmaktan kan alarak kendi testinizi yapabilirsiniz. Doktorunuz size ne sıklıkta test yapmanız gerektiğini söyleyecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemek ve ilaçlarınızı düzenli almak.
• Kan şekerinizi yükseltecek veya düşürecek durumlardan kaçınmak (örneğin aşırı egzersiz veya uzun süre açlık).
• Ayak sağlığınıza özen göstermek, yaralanmaları önlemek için rahat ayakkabı giymek.
• Düzenli doktor kontrollerine gitmek.

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeniniz size özel bir beslenme planı hazırlayabilir. Genel olarak tam tahıllar, sebzeler, meyveler, yağsız proteinler tercih edilir. Şekerli içecekler ve tatlılardan uzak durulur. Egzersiz kan şekerini düzenlemeye yardımcı olur; ancak egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri kontrolü önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kan şekeri takibi yapmak ve diyabetle yaşamak bazen stresli olabilir. Kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissetmek normaldir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tip 2 diyabet ve prediyabet (gizli şeker) durumları, sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir. Fazla kiloları vermek, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek riski azaltır. Tip 1 diyabet ise önlenemez.

Aşılar

Kan şekeri testi ile ilgili bir aşı bulunmamaktadır. Ancak diyabet hastaları grip, zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılanmalıdır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 45 yaş üstü bireylerde ve risk grubundaki kişilerde düzenli kan şekeri taraması önermektedir. Ailesinde diyabet olanlar, kilolu kişiler ve gebeler için tarama daha erken başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek kan şekeri uzun süre kontrol edilmezse kalp hastalığı, böbrek yetmezliği, sinir hasarı ve körlük gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
• Düşük kan şekeri sık tekrarlarsa bilinç kaybı, düşme ve travma riski artar.
• Kontrolsüz diyabet ayak yaralarına ve amputasyon (kesilme) ihtiyacına neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Kan şekeri testi sayesinde şeker hastalığı erken teşhis edilebilir. Erken tanı ve doğru tedavi ile diyabetin ilerlemesi yavaşlatılabilir ve komplikasyonlar önlenebilir. Çoğu insan, kan şekeri seviyesini kontrol altında tutarak sağlıklı ve aktif bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.