Kidney function tests

Genel Bakış

Böbrek fonksiyon testleri, böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığını görmek için yapılan kan ve idrar tahlilleridir. Bu testler, böbreklerin kanınızdaki atıkları süzme, sıvı dengesini sağlama ve bazı hormonları üretme gibi görevlerini ne kadar iyi yerine getirdiğini değerlendirir.

Evet, böbrek fonksiyon testleri dünya çapında yaygın olarak kullanılan rutin tetkiklerdir. Her yıl milyonlarca kişiye bu testler yapılmaktadır.

Böbrek fonksiyon testleri her yaştan, cinsiyetten ve etnik kökenden insana uygulanabilir. Özellikle yüksek tansiyon, şeker hastalığı (diyabet), kalp hastalığı olanlar, ailesinde böbrek hastalığı öyküsü bulunanlar ve ileri yaştaki bireylerde daha sık istenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İdrar miktarında veya renginde değişiklik (koyu renk, köpüklü idrar)
• Ayak bileklerinde, bacaklarda veya ellerde şişlik (ödem)
• Nefes darlığı
• Ciltte kaşıntı ve kuruluk
• Sık idrara çıkma, özellikle gece
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği veya kilo alamama
• İdrar yaparken zorlanma veya ağrı
• Yüksek ateş veya sık idrar yolu enfeksiyonu
• Huysuzluk, uyku hali veya halsizlik
• Yüzde ve bacaklarda şişlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zihinsel bulanıklık veya konsantrasyon güçlüğü
• Kas krampları veya huzursuz bacak sendromu
• Ciltte kuruluk ve kaşıntı
• Gece sık idrara çıkma
• Yorgunluk ve güçsüzlük

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Şeker hastalığı (diyabet) (tip 1 ve tip 2)
• Böbrek iltihabı (glomerülonefrit)
• Böbrek taşları veya idrar yolu tıkanıklıkları
• Polikistik böbrek hastalığı (genetik hastalık)
• Uzun süreli ağrı kesici (özellikle bazı antienflamatuar ilaçlar) kullanımı

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• 60 yaş üstü olmak
• Obezite
• Sigara içmek
• Kardiyovasküler hastalık (kalp krizi, inme geçirmiş olmak)
• Bazı otoimmün hastalıklar (lupus gibi)
• Yüksek proteinli diyet veya aşırı tuz tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın.
• İdrarınızda kan görürseniz veya idrara çıkma işleminiz tamamen durmuşsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık check-up için doktorunuza gidin ve kan basıncınızı ölçtürün.
• Diyabet, hipertansiyon veya kalp hastalığınız varsa düzenli aralıklarla böbrek fonksiyon testlerinizi yaptırın.
• Böbrek taşı veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçmişiniz varsa doktorunuza danışın.

Tanı

Böbrek fonksiyon testleri, bir sağlık kuruluşunda basit kan ve idrar örnekleri alınarak yapılır. Doktorunuz, sonuçları değerlendirerek böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığına dair bir değerlendirme yapar.

Yapılabilecek testler

• Kan kreatinin testi (kanda biriken atık madde miktarını ölçer)
• BUN testi (kan üre nitrojeni - böbreklerin atıkları ne kadar iyi temizlediğini gösterir)
• Tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR - böbrek süzme hızının bir hesaplaması)
• İdrar tahlili (protein, kan ve diğer anormal bulguları arar)
• Albumin/kreatinin oranı (idrarda protein kaçağı olup olmadığını belirler)

Randevunuzda neler beklenir

Kan alımı genellikle kolunuzdaki bir damardan birkaç saniye sürer. İdrar örneği vermeniz istenir. Bu testler ağrısızdır ve sonuçlar birkaç saat ile bir gün arasında çıkar. Doktorunuz sonuçları size açıklayacak ve gerekirse ek tetkikler isteyecektir.

Tedavi

Böbrek fonksiyon testlerinin sonucu anormal çıkarsa, tedavi altta yatan nedene bağlıdır. Amaç, böbrek hasarını yavaşlatmak veya durdurmak ve böbreklerin daha fazla zarar görmesini önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (doktorunuzun önerdiği miktarda).
• Tuz alımını azaltın.
• Sağlıklı bir kiloda kalın.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Reçetesiz satılan ağrı kesicileri dikkatli kullanın (özellikle ibuprofen gibi ilaçlar).

Tıbbi tedaviler

Böbrek hastalığının tedavisi, altta yatan nedene yöneliktir. Doktorunuz kan basıncını kontrol altına almak için ilaçlar, diyabet tedavisi, kolesterol ilaçları veya böbrek fonksiyonlarını destekleyici diğer ilaçları önerebilir. İleri evre böbrek yetmezliğinde diyaliz (makineyle kanın temizlenmesi) veya böbrek nakli gerekebilir. İlaçların dozu ve türü kişiye özeldir – doktorunuzun talimatlarına uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek taşı veya tıkanıklık gibi durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Ayrıca ileri evre böbrek hastalığında böbrek nakli bir cerrahi işlemdir. Doktorunuz bu seçenekleri sizinle detaylıca konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Böbrek hastalığı olan kişiler düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemeli, ilaçlarını aksatmamalı ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemelidir. Günlük yaşamda enerjik kalmak için dinlenmeye ve hafif aktivitelere zaman ayırmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği diyete uyun (genellikle düşük protein, düşük tuz, düşük potasyum).
• Kan basıncınızı düzenli olarak evde ölçün.
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte alın.
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat edin.
• Stresi azaltmak için meditasyon veya derin nefes egzersizleri yapın.

Diyet ve egzersiz

Böbrek sağlığı için genellikle tuzu azaltmak, işlenmiş gıdalardan uzak durmak ve yeterli miktarda su içmek önerilir. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite (yürüyüş, bisiklet, yüzme) hedeflenmelidir. Ancak diyet ve egzersiz planınızı mutlaka doktorunuzla veya bir diyetisyenle konuşarak oluşturun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya yorgunluğa neden olabilir. Bu duygular normaldir. Aileniz, arkadaşlarınız veya bir psikolog ile konuşmak iyi gelebilir. Unutmayın, yardım istemek güçlülük belirtisidir.

Önleme

Böbrek hastalıklarının tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı bir yaşam tarzı ile riskinizi büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme, sigara ve aşırı alkolden kaçınma, kan basıncı ve şekerinizi kontrol altında tutma gibi önlemler etkilidir.

Aşılar

Böbrek hastalığı öykünüz varsa grip ve zatürre aşıları önerilebilir. Aşılar konusunda doktorunuzdan bilgi alın.

Tarama programları

Ailesinde böbrek hastalığı olanlar, diyabet ve hipertansiyon hastaları düzenli aralıklarla böbrek fonksiyon testleri yaptırmalıdır. Risk grubundaysanız yılda bir kez test yaptırmanız yeterli olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği (böbreklerin çalışamaz hale gelmesi)
• Kansızlık (anemi)
• Kemik hastalıkları (böbreklerin D vitamini ve kalsiyum dengesini bozması)
• Yüksek tansiyonun kötüleşmesi
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
• Sıvı ve elektrolit dengesizlikleri

Uzun vadeli görünüm

Böbrek fonksiyon testleri sayesinde pek çok böbrek hastalığı erken evrede tespit edilebilir. Erken teşhis ve doğru tedavi ile böbrek hasarının ilerlemesi yavaşlatılabilir veya durdurulabilir. Böbrek yetmezliği gelişse bile diyaliz ve nakil gibi seçeneklerle kaliteli bir yaşam sürmek mümkündür. Düzenli sağlık kontrolleri ve doktorunuzla iş birliği halinde olmak çok önemlidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.