Liver function tests

Genel Bakış

Karaciğer fonksiyon testleri, karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını görmek için yapılan kan testleridir. Bu testler, karaciğerdeki hasarı, iltihabı veya tıkanıklıkları tespit etmeye yardımcı olur. Genellikle rutin sağlık kontrollerinde veya karaciğer hastalığı belirtileri olduğunda istenir.

Evet, karaciğer fonksiyon testleri çok yaygın olarak istenen kan testlerindendir. Her yaştan insanda rutin kontroller veya belirtiler nedeniyle yapılabilir.

Karaciğer fonksiyon testleri, karaciğer hastalığı riski taşıyan herkese uygulanabilir. Risk grupları arasında aşırı alkol kullananlar, obezite veya diyabeti olanlar, hepatit virüsü taşıyanlar ve bazı ilaçları uzun süre kullananlar bulunur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık)
• Karın ağrısı veya şişlik
• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı
• Bulantı veya kusma
• İştah kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Beslenme güçlüğü
• Gelişme geriliği
• Ciltte sararma
• Huzursuzluk
• Karında şişlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç bulanıklığı
• Denge sorunları
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Ciltte kaşıntı
• Sık enfeksiyon geçirme

Nedenler

Ana nedenler

• Viral hepatitler (A, B, C gibi)
• Aşırı alkol tüketimi
• Yağlı karaciğer hastalığı
• İlaçlara bağlı karaciğer hasarı
• Safra yolu tıkanıklıkları
• Otoimmün karaciğer hastalıkları

Risk faktörleri

• Aşırı alkol kullanımı
• Obezite ve sağlıksız beslenme
• Diyabet veya yüksek tansiyon
• Hepatit virüslerine maruziyet (kan yolu, cinsel temas)
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (ağrı kesiciler gibi)
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte veya gözlerde sararma fark ederseniz
• Şiddetli karın ağrınız varsa
• Kan kusuyor veya siyah dışkılıyorsanız
• Bilinç bulanıklığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık sağlık kontrolü sırasında doktorunuz isteyebilir.
• Alkol veya ilaç kullanımınız varsa düzenli aralıklarla kontrol önerilir.
• Hepatit B veya C taşıyıcısıysanız düzenli takip gerekir.

Tanı

Karaciğer fonksiyon testleri, koldan alınan bir kan örneği ile yapılır. Kan örneği laboratuvara gönderilir ve sonuçlar genellikle birkaç saat veya gün içinde çıkar.

Yapılabilecek testler

• ALT ve AST (karaciğer enzimleri)
• ALP (safra yolları enzimi)
• GGT (safra yolları ile ilgili enzim)
• Bilirubin (sarılık göstergesi)
• Albümin ve total protein (karaciğer sentez fonksiyonu)
• Protrombin zamanı (kan pıhtılaşma süresi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan verme işlemi birkaç dakika sürer. Aç karnına olmanız gerekmez, ancak doktorunuz özel bir talimat vermediyse normal yeme içmenize devam edebilirsiniz. Sonuçlar anormal çıkarsa doktorunuz ek testler isteyebilir.

Tedavi

Karaciğer fonksiyon testleri bir tanı koymaz, sadece karaciğerin durumu hakkında bilgi verir. Tedavi, test sonuçlarına ve altta yatan nedene göre planlanır. Altta yatan hastalık tedavi edildiğinde test sonuçları genellikle normale döner.

Evde kişisel bakım

• Alkol tüketimini sınırlayın veya tamamen bırakın.
• Sağlıklı kilo aralığını koruyun.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Reçetesiz ağrı kesicileri doktor önermedikçe uzun süre kullanmayın.
• Hepatit aşılarınızı tamamlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, altta yatan nedene göre ilaç tedavisi önerebilir. Örneğin, viral hepatitler için antiviral ilaçlar, yağlı karaciğer için insülin direncini düzenleyen ilaçlar veya safra yolu tıkanıklığı için girişimsel işlemler uygulanabilir. Tedavi kişiye özeldir ve mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, karaciğer hasarı ilerlemişse veya tümör gibi yapısal sorunlar varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Karaciğer sağlığınızı korumak için düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin. Belirtileriniz varsa bunları not alın ve doktorunuzla paylaşın. Günlük yaşamda yorgunluk hissedebilirsiniz, bu nedenle dinlenmeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkol kullanmamaya çalışın.
• Sigara içmeyin.
• Düzenli uyuyun.
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri uygulayın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar içeren bir Akdeniz tipi beslenme karaciğer için faydalıdır. İşlenmiş gıdalardan, aşırı şeker ve tuzdan kaçının. Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz (yürüyüş, bisiklet) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Karaciğer sorunları endişe ve kaygıya neden olabilir. Bu duygular normaldir. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak, ihtiyaç halinde bir psikologdan destek almak iyi hissetmenize yardımcı olabilir. Unutmayın, çoğu karaciğer hastalığı tedavi edilebilir.

Önleme

Bazı karaciğer hastalıkları önlenebilir. Alkol kullanımını sınırlamak, sağlıklı kiloda kalmak, hepatit aşılarını yaptırmak ve ilaçları doktor önerisiyle kullanmak riski azaltır.

Aşılar

Hepatit A ve B aşıları karaciğer enfeksiyonlarını önlemede etkilidir. Sağlık Bakanlığı aşı takvimine göre yaptırılması önerilir.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (örneğin ailede karaciğer hastalığı, alkol kullanımı, obezite) düzenli aralıklarla karaciğer fonksiyon testi yaptırmanız uygun olur. Doktorunuz size uygun sıklığı söyleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer sirozu (karaciğerde kalıcı hasar)
• Karaciğer yetmezliği
• Sarılık ve kaşıntı
• Sıvı birikmesi (asit)
• Beyin fonksiyonlarında bozulma (hepatik ensefalopati)
• Karaciğer kanseri riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile karaciğer hastalıklarının çoğu kontrol altına alınabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli takip, karaciğerinizin uzun yıllar iyi çalışmasına yardımcı olur. Umut verici olan, birçok karaciğer sorununun geri döndürülebilir olmasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.