HbA1c test

Genel Bakış

HbA1c (okunuşu: he-moglobin a-1-c) testi, kan şekerinizin son 2-3 aylık ortalamasını ölçen bir kan tahlilidir. Bu test, diyabet (şeker hastalığı) olup olmadığınızı veya şeker hastalığınız ne kadar iyi yönettiğinizi anlamaya yardımcı olur.

Evet, HbA1c testi dünya genelinde diyabet teşhisi ve takibinde en sık kullanılan kan tahlillerinden biridir.

Test, özellikle tip 1 veya tip 2 diyabeti olan kişilere, ayrıca diyabet riski taşıyan (aile öyküsü, fazla kilo, hareketsiz yaşam gibi) erişkinlere uygulanır. Çocuklarda da kullanılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Testin kendisi belirti oluşturmaz, ancak yüksek çıkması durumunda altta yatan diyabete işaret edebilir. Diyabet belirtileri arasında sık idrara çıkma, aşırı susama, yorgunluk, açıklanamayan kilo kaybı ve bulanık görme sayılabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda diyabet belirtileri arasında yatak ıslatma, halsizlik, iştah artışına rağmen kilo kaybı ve enfeksiyonlara yatkınlık bulunabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda diyabet belirtileri hafif olabilir: bilinç bulanıklığı, sık enfeksiyon, geç iyileşen yaralar, görme sorunları.

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek HbA1c değeri, kan şekeri seviyelerinin son 2-3 ay içinde hedeflenen aralığın üzerinde olduğunu gösterir. Bunun temel nedeni diyabetin yeterince iyi yönetilememesidir.

Risk faktörleri

• Tip 2 diyabet için risk faktörleri: fazla kilolu olmak, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü, 45 yaş üstü olmak, gebelik diyabeti geçirmiş olmak.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Diyabetik ketoasidoz belirtileriniz varsa (mide bulantısı, kusma, halsizlik, meyvemsi nefes kokusu) hemen 112'yi arayın.
• Kan şekeriniz çok yüksek (örneğin 300 mg/dL üzeri) ve kusuyor, sıvı alamıyorsanız acile başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet teşhisi konduysa yılda en az iki kez HbA1c testi yaptırmalısınız. Risk grubundaysanız (örneğin ailede diyabet öyküsü) doktorunuza danışarak belirli aralıklarla test yaptırın.
• Tip 1 diyabet veya yoğun insülin tedavisi alan kişilerde doktorunuz daha sık test isteyebilir.

Tanı

HbA1c testi, bir kan örneği alınarak laboratuvarda yapılır. Test için açlık gerekmez, günün herhangi bir saatinde yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• HbA1c testi
• Açlık kan şekeri testi veya oral glikoz tolerans testi ile birlikte değerlendirilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Kolunuzdan bir tüp kan alınır. İşlem birkaç dakika sürer ve günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Doktorunuz sonuçları birkaç gün içinde sizinle paylaşır.

Tedavi

HbA1c testinin yüksek çıkması, diyabet tedavisinde değişiklik yapılması gerektiğini gösterebilir. Tedavinin amacı, kan şekerini sağlıklı aralıkta tutmaktır.

Evde kişisel bakım

• Dengeli beslenin: sebze, tam tahıl, sağlıklı yağlar tüketin, şekerli ve işlenmiş gıdalardan kaçının.
• Fiziksel aktiviteyi artırın: haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme) yapın.
• Kan şekerinizi düzenli olarak evde ölçün ve kaydedin.
• Stresten uzak durmaya çalışın, yeterli uyuyun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa, kan şekerini düzenlemek için ilaçlar (ağızdan alınan haplar veya insülin enjeksiyonları gibi) önerebilir. Tedavinizi asla kendi başınıza değiştirmeyin; mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek HbA1c değeri bir cerrahi gerektirmez. Ancak diyabete bağlı komplikasyonlar (göz, böbrek veya ayak problemleri) için cerrahi tedavi gerekebilir; bu durumlarda doktorunuz sizi yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşarken HbA1c testi sizin yol haritanızdır. Kan şekerinizi hedeflenen aralıkta tutmak için düzenli kontrollerinizi aksatmayın, doktorunuzla iletişim halinde olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı beslenme alışkanlığı edinin.
• Günlük yürüyüşler yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Düzenli uyuyun ve stres yönetimi yapın.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde karbonhidrat miktarını dengeleyin; beyaz ekmek, makarna, pirinç yerine tam tahılları tercih edin. Bol sebze yiyin. Egzersiz yaparken kan şekerinizi izleyin: egzersiz öncesi ve sonrası ölçümler faydalıdır. Herhangi bir diyet veya egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet yönetimi bazen zorlayıcı olabilir; kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissedebilirsiniz. Bu normaldir. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Unutmayın, yardım istemek güçlü olmaktır.

Önleme

Tip 2 diyabet tamamen önlenemese de sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü ile risk önemli ölçüde azaltılabilir. Tip 1 diyabet için bilinen bir önleme yöntemi yoktur.

Aşılar

Diyabet doğrudan bir aşıyla önlenemez. Ancak diyabetli kişilerin grip, zatürre ve COVID-19 gibi enfeksiyonlara karşı aşılarını yaptırmaları önerilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

45 yaşından sonra herkesin yılda bir kez HbA1c testi yaptırması düşünülebilir. Ailesinde diyabet olan, kilolu veya hareketsiz yaşayan kişiler daha erken yaşta taramaya başlamalıdır. Taramalar için aile hekiminize başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süre yüksek kan şekeri, gözlerde hasar (retinopati) ve görme kaybına yol açabilir.
• Böbreklerde hasar (nefropati) ve son dönem böbrek yetmezliği riski artar.
• Sinir hasarı (nöropati) nedeniyle ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, ağrı olabilir.
• Kalp hastalığı, inme ve ayak yaraları (diyabetik ayak) riski yükselir.

Uzun vadeli görünüm

Diyabet, doğru yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmenize engel olmaz. HbA1c hedefinize ulaşmak için doktorunuzla iş birliği yapın, düzenli kontrollerinizi aksatmayın. Unutmayın, her gün yeni bir başlangıçtır ve atacağınız küçük adımlar büyük farklar yaratabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.