Diyabet ve Aile Hayatı

Genel Bakış

Diyabet, yani halk arasındaki adıyla şeker hastalığı, kanınızdaki şeker (glukoz) seviyesinin normalden yüksek olmasıdır. Pankreas adlı organınız, kan şekerini hücrelere taşıyan insülin hormonunu üretir. Diyabette ya bu hormon yeterince üretilemez ya da vücut onu gerektiği gibi kullanamaz. Bu nedenle diyabet, hormonlar ve metabolizma alanına girer.

Evet, çok yaygındır. Dünyada ve ülkemizde milyonlarca kişi diyabetle yaşamaktadır. Türkiye'de de diyabet giderek artan bir sağlık sorunudur.

Diyabet her yaştan insanı etkileyebilir. Tip 1 diyabet daha çok çocukları ve genç erişkinleri etkilerken, Tip 2 diyabet genellikle 40 yaş üzeri, fazla kilolu veya hareketsiz yaşayan kişilerde sık görülür. Ailesinde diyabet olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı açlık hissi ama buna rağmen kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Sık tekrarlayan idrar yolu veya cilt enfeksiyonları

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma
• Huzursuzluk ve sinirlilik
• Hızlı kilo kaybı
• İştahsızlık
• Karın ağrısı ve kusma
• Bez sürekli ıslaksa ve çocuk kilo almıyorsa dikkate alınmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sessiz seyredebilir, belirtiler fark edilmeyebilir
• Yorgunluk ve halsizlik
• Denge sorunları
• Hafıza değişiklikleri
• Sık enfeksiyon geçirme
• Yaraların geç iyileşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, pankreasın insülin üreten hücrelerine saldırır ve insülin üretimi durur.
• Tip 2 diyabette vücut insüline direnç gösterir veya yeterli insülin üretemez.
• Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında ortaya çıkan geçici bir durumdur, ancak ileride tip 2 diyabet riskini artırabilir.
• Gizli şeker (prediyabet) kan şekerinin normalden yüksek ama diyabet tanısı koyacak kadar yüksek olmadığı ara bir evredir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü olması
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• 55 yaş üzerinde olmak
• Gebelikte diyabet geçirmiş olmak veya iri bebek doğurmak
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• Polikistik over sendromu gibi hormonal sorunlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa zaman kaybetmeden acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde diyabet varsa veya belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız, aile hekiminize veya dahiliye uzmanına kan şekeri testi yaptırın.
• Diyabet tanısı aldıysanız, önerilen kontrollerinizi aksatmayın; genellikle en az 3-6 ayda bir doktorunuzu görmeniz önerilir.

Tanı

Doktorunuz kan şekerinizi ölçerek veya bazı testler yaparak diyabet olup olmadığına karar verir. Tanı için genellikle açlık kan şekeri ve şekerli su içerek yapılan test kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Tokluk kan şekeri ölçümü
• Oral glukoz tolerans testi (şekerli su içerek yapılan test)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın kan şekeri ortalamasını gösterir)
• İdrar testi (böbrekte şeker veya keton olup olmadığını görmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin hepsi basit ve ağrısızdır. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size ve ailenize diyabetin nasıl yönetileceğini anlatacaktır. Ayrıca bir diyetisyen ve diyabet eğitim hemşiresi ile görüşmenizi sağlayacaktır.

Tedavi

Diyabetin tedavisinde amaç, kan şekerini sağlıklı aralıkta tutmaktır. Tedavi kişiye özeldir; diyabetin tipine, yaşınıza, yaşam tarzınıza ve diğer sağlık durumunuza göre planlanır. Tedavinin temeli sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve yaşam tarzı değişiklikleridir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve kaydedin.
• İlaçlarınızı veya insülininizi doktorunuzun söylediği şekilde kullanın.
• Her gün ayaklarınızı kontrol edin; yaraları ve renk değişikliklerini ihmal etmeyin.
• Diyabet eğitimi alın, eğitim programlarına katılın.
• Stresi yönetmeyi öğrenin; aşırı stres kan şekerini olumsuz etkiler.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan şekerini dengelemek için ağızdan alınan ilaçlar veya insülin tedavisi önerebilir. İlacın türü ve dozu, kan şekeri ölçümlerinize ve genel sağlığınıza göre kişisel olarak belirlenir. İnsülin kalemleri, pompalar veya sensörler tedaviye yardımcı olabilir. İlaç ve dozlarla ilgili her zaman doktorunuza danışın; asla başkasının ilacını kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin doğrudan tedavisi için ameliyat genellikle gerekli değildir. Ancak obezite ile birlikte olan Tip 2 diyabette, bazı uygun adaylarda metabolik cerrahi bir seçenek olabilir. Bu karar, endokrinoloji ve cerrahi uzmanlarının ortak değerlendirmesiyle verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, planlı ama kısıtlayıcı olmayan bir yaşam demektir. Düzenli öğünler, yürüyüşler, ilaç saatleri ve kan şekeri takibi hayatın doğal parçası haline gelir. Ailenizle birlikte bu düzene uyum sağlamanız, hem size hem de sevdiklerinize iyi gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 30 dakika tempolu yürüyüş yapın.
• Sigara içmeyin; alkolü sınırlandırın.
• Yemek ve öğün saatlerini düzenli tutun.
• Uyku düzeninize dikkat edin; yetersiz uyku kan şekerini yükseltebilir.
• Stresle baş etmek için nefes egzersizleri, doğa yürüyüşü veya hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç kan şekerini ani yükseltmemek için dengeli ve lifli besinleri tercih etmektir. Sebze, kurubaklagil, tam tahıl, yoğurt gibi gıdalar iyi seçeneklerdir. Şekerli içecekler ve beyaz ekmek yerine su ve tam tahıllı ekmek tüketin. Egzersiz kan şekerini düşürmeye yardımcı olur; haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş hedefleyin. Size özel bir beslenme planı için mutlaka bir diyetisyenden destek alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak bazen yorucu, bazen de duygusal açıdan zor olabilir. Sürekli ölçüm yapmak, ilaçlara dikkat etmek ve komplikasyonlardan endişelenmek kaygı ve tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Ancak bu hisler uzun sürerse veya günlük yaşamı etkilerse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Aile bireyleri de birbirine anlayışla yaklaşmalı, suçlamadan destek olmalıdır.

Önleme

Tip 1 diyabeti önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak Tip 2 diyabetin büyük bölümü sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmekle önlenebilir veya geciktirilebilir. Gizli şeker tanısı alanlarda yaşam tarzı değişiklikleri diyabete geçişi önemli ölçüde yavaşlatır.

Aşılar

Diyabetli bireylerde bazı enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Bu nedenle grip, zatürre, hepatit B ve COVID-19 aşıları gibi koruyucu aşılarınızın güncel olduğundan emin olun. Hangi aşıları olmanız gerektiğini aile hekiminize veya doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde 45 yaşından itibaren hiçbir belirti olmasa bile kan şekeri taraması yaptırmanız önerilir. Aile öyküsü, fazla kilolu olma veya hareketsizlik gibi risk faktörleri varsa tarama daha erken ya da daha sık yapılmalıdır. Ülkemizde aile hekimliklerinde diyabet taraması hakkında bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları, kalp krizi ve inme
• Böbrek yetmezliği
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı: ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve ağrı
• Diyabetik ayak yaraları; iyileşmezse enfeksiyon ve uzuv kaybı
• Cilt ve ağız enfeksiyonları
• Gebelik komplikasyonları

Uzun vadeli görünüm

Diyabet iyi yönetildiğinde uzun, aktif ve doyurucu bir yaşam sürmek tamamen mümkündür. Kan şekerini hedef aralıkta tutmak ve düzenli kontrolleri aksatmamak, komplikasyon riskini çok büyük ölçüde azaltır. Tıp sürekli ilerliyor; yeni ilaçlar ve teknolojiler diyabet yönetimini her geçen gün kolaylaştırıyor. Umutlu olmak için güçlü nedenler var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.