Diyabet Takip ve Kontrolü

Genel Bakış

Diyabet takip bakımı, diyabet (şeker hastalığı) tanısı almış kişilerin kan şekeri dengesini korumak ve uzun vadeli sağlık sorunlarını önlemek için düzenli olarak yapılan kontrolleri, tedavi uyumunu ve yaşam tarzı düzenlemelerini kapsar. Amaç, kişinin kaliteli bir yaşam sürmesini sağlamaktır.

Evet. Diyabet, dünyada ve Türkiye'de sık görülen kronik bir hastalıktır. Ülkemizde her 10 erişkinden yaklaşık 1'inde diyabet olduğu düşünülmektedir ve bu sayı giderek artmaktadır.

Diyabet her yaşta görülebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk ve gençlik döneminde, tip 2 diyabet ise çoğunlukla erişkinlikte ve ileri yaşta ortaya çıkar. Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo ve hareketsiz yaşam riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama ve sık idrara çıkma
• Çok yemeye rağmen kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• El veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Tip 1 diyabet belirtileri aniden ortaya çıkabilir: çok su içme, sık idrar, yatak ıslatma, halsizlik ve kilo kaybı.
• Çocuklarda davranış değişiklikleri, okul başarısında düşme ve sinirlilik de görülebilir.
• Ağızda aseton benzeri koku, hızlı nefes alma ve karın ağrısı ciddi bir durumun habercisi olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda susama hissi azalmış olabilir; bu yüzden kan şekeri yüksekliği fark edilmeyebilir.
• Halsizlik, düşme, idrar yolu enfeksiyonları ve bilinç bulanıklığı ilk belirti olabilir.
• Görme ve denge sorunları nedeniyle düşme riski artar.

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucu oluşur.
• Tip 2 diyabet, vücudun insülini yeterince etkili kullanamaması ve zamanla insülin üretiminin azalmasıyla gelişir.
• Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında ortaya çıkan insülin direncine bağlıdır.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• 45 yaş üstü olmak
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz sürekli yüksek seyrediyorsa veya evde kontrol edemediğiniz düşük şeker atakları yaşıyorsanız.
• Kusma, ishal veya ateş nedeniyle beslenemiyor ve ilaçlarınızı kullanamıyorsanız.
• Ayaklarınızda iyileşmeyen bir yara fark ederseniz vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• En az 3-4 ayda bir HbA1c testi ve kan şekeri ölçümü için kontrol randevusu alın.
• Yılda bir kez göz dibi muayenesi, böbrek fonksiyon testleri ve ayak muayenesi yaptırın.
• Tansiyon ve kolesterol düzeylerinizi düzenli ölçtürün.
• Kilonuzu, beslenme düzeninizi ve egzersiz alışkanlıklarınızı doktorunuzla gözden geçirin.

Tanı

Diyabet tanısı, genellikle açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya HbA1c denilen 3 aylık kan şekeri ortalaması ölçümü ile konulur. Doktorunuz, şikayetlerinizi dinleyip gerekli testleri isteyerek tanıyı koyar veya mevcut takip planınızı günceller.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Oral glikoz tolerans testi
• HbA1c testi
• İdrarda protein (albümin) testi
• Göz dibi muayenesi
• Ayak muayenesi ve sinir hasarı değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Kontrollerinizde kan şekeri ölçülür, tansiyon ve kilo takibi yapılır. Doktorunuz ilaçlarınızı, beslenme düzeninizi ve egzersiz alışkanlıklarınızı gözden geçirir. Gerekirse kan ve idrar testleri istenir. Bu değerlendirmeler, tedavinizin etkinliğini görmek ve oluşabilecek sorunları erken fark etmek için yapılır.

Tedavi

Diyabetin tedavisinde amaç kan şekerini olabildiğince normal düzeylere yakın tutmak, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz yaşınıza, genel sağlık durumunuza ve diyabet tipinize göre bir plan hazırlar.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve kaydedin.
• İlaçlarınızı ve insülin kullanıyorsanız insülininizi düzenli uygulayın.
• Her gün ayaklarınızı kontrol edin; yara ve kızarıklık olup olmadığına bakın.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın; haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş hedefleyin.
• Takip sonuçlarınızı bir deftere veya telefona not alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuzun önerdiği ağızdan alınan ilaçlar ve/veya insülin tedavisi ile kan şekeriniz dengelenmeye çalışılır. Bazı kişilerde kan şekeri düşürücü iğneler ve yeni nesil tedavi seçenekleri de kullanılabilir. İlaçların adı, dozu ve kullanım saati mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabet takibinde genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Ancak ileri derecede obezitesi olan ve diğer tedavilerle kontrol sağlanamayan tip 2 diyabetli bazı kişilerde metabolik cerrahi, doktorun değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle günlük yaşamda kan şekeri ölçümü, sağlıklı öğünler ve hareket, rutininizin doğal bir parçası olmalıdır. İlaçlarınızı düzenli almak ve doktor kontrollerinizi aksatmamak çok önemlidir. Küçük adımlarla büyük fark yaratabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 3 ana öğün yapın ve ara öğünleri doktorunuz veya diyetisyeninizle planlayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Yeterli ve kaliteli uyumaya özen gösterin.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobiler edinin.
• Diyabet eğitimlerine katılın ve kendinizi bu konuda bilgilendirin.

Diyet ve egzersiz

Diyabet dostu bir beslenme planı; sebze, tam tahıl, baklagil ve sağlıklı yağlar açısından zengin, şeker ve işlenmiş gıdalardan uzak bir düzendir. Diyetisyeniniz size özel bir liste hazırlayabilir. Düzenli egzersiz, insülin duyarlılığını artırır ve kan şekerini dengelemeye yardımcı olur; ancak egzersiz öncesi kan şekerinizi ölçmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak bazen yorucu ve stresli olabilir. Kaygı, üzüntü ve tükenmişlik hissetmeniz normaldir. Bu duyguları aileniz, arkadaşlarınız veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Ruhsal sağlığınız, bedensel sağlığınız kadar önemlidir. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Tip 1 diyabet günümüz bilgileriyle önlenemez. Ancak tip 2 diyabet, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve ideal kiloda kalma ile büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Diyabet tanısı konmuş kişilerde ise düzenli takip, komplikasyonların önlenmesinde en etkili yoldur.

Aşılar

Diyabetli kişilerde enfeksiyonlar kan şekerini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle grip, zatürre ve hepatit B aşıları önerilebilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Tarama programları

Diyabet riski taşıyan kişiler ve diyabetli bireyler için düzenli tarama önemlidir. Özellikle 45 yaş üstü, fazla kilolu veya ailesinde diyabet öyküsü olanların yılda bir kez kan şekeri ölçümü yaptırması önerilir. Diyabeti olanların ise göz, böbrek ve ayak kontrolü düzenli yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları, kalp krizi ve inme riski artar.
• Böbrek hasarı gelişebilir ve zamanla böbrek yetmezliğine ilerleyebilir.
• Gözde retinopati denilen hasar oluşabilir ve görme kaybına neden olabilir.
• Ayaklarda sinir hasarı ve dolaşım bozukluğu nedeniyle iyileşmeyen yaralar oluşabilir.
• Sinir hasarı nedeniyle el ve ayaklarda uyuşma, ağrı ve his kaybı yaşanır.

Uzun vadeli görünüm

Diyabet, iyi yönetildiğinde yaşamınızı sınırlamayan bir hastalıktır. Düzenli takip, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve doktorunuzla iş birliği içinde olursanız uzun ve kaliteli bir yaşam sürebilirsiniz. Gelecek için umut verici gelişmeler ve yeni tedavi seçenekleri giderek artmaktadır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.