Çocuklarda Diyabet

Genel Bakış

Diyabet, vücudun kan şekerini düzenleyememe durumudur. Pankreas adlı organ, kan şekerini hücrelere taşıyan insülin hormonunu yeterli üretemez veya vücut insülini etkili kullanamaz. Bu nedenle kandaki şeker seviyesi yükselir.

Çocukluk çağı diyabeti dünyada ve Türkiye'de giderek artan bir sıklığa sahiptir. Her yıl binlerce yeni tanı çocuğa konulmaktadır.

Tip 1 diyabet en sık 4-6 yaş ve 10-14 yaş aralığındaki çocuklarda başlar. Tip 2 diyabet ise aşırı kilolu, hareketsiz veya ailesinde diyabet öyküsü olan ergenlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• Tekrarlayan enfeksiyonlar (örneğin mantar enfeksiyonları)

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Vücudun bağışıklık sistemi pankreası yabancı olarak algılar ve insülin üreten hücrelere zarar verir. Sonuçta insülin üretimi durur.
• Tip 2 diyabet: Vücut insüline direnç gösterir ve insülin üretimi zamanla azalır. Fazla kilo, hareketsizlik ve genetik yatkınlık en önemli nedenlerdir.
• Çok nadir görülen bazı genetik sendromlar ve pankreas hastalıkları da diyabete yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsünün bulunması
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• İnsülin direnci bulguları (koyu, kadifemsi cilt lekeleri)
• Bazı viral enfeksiyonların Tip 1 diyabeti tetikleyebileceği düşünülmektedir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda çok su içme, sık idrara çıkma ve kilo kaybı belirtileri varsa aynı gün doktora başvurun.
• Kusma, ishal, uykuya eğilim, bilinç değişikliği veya nefes kokusu gibi belirtiler varsa hemen acil servise gidin.
• Kan şekeri çok yüksek seyreden bir çocukta kusma veya karın ağrısı varsa 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet riski taşıyan çocuklar (aile öyküsü, fazla kilo) için yılda en az bir kez sağlık kontrolü yaptırın.
• Diyabet tanısı almış çocuklar için doktorun önerdiği sıklıkta kontrollere gidin.
• Okul ve kreş öğretmenlerine çocuğunuzun diyabeti hakkında bilgi verin ve acil durum planı yapın.

Tanı

Doktor çocuğun belirtilerini dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan ve idrar testleri ile kan şekeri düzeyine bakılır. Tanı için genellikle tek bir yüksek kan şekeri ölçümü yeterli olabilir, bazen ek testler istenir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: 8 saatlik açlıktan sonra bakılır.
• Rastgele kan şekeri: Herhangi bir zamanda bakılan kan şekeridir.
• Şeker yükleme testi: belirli miktarda şekerli içecek içirildikten sonra belirli aralıklarla kan şekerine bakılır.
• İdrarda şeker ve keton testi: vücudun enerji için yağ yaktığını gösterir.
• HbA1c testi: son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler için çocuğunuzun birkaç saat aç kalması gerekebilir. Bu aşamada doktor hemşiresi size testlerle ilgili bilgi verecek. Sonuçlar genellikle aynı gün veya birkaç saat içinde belli olur. Tanı konulduğunda doktorunuz çocuğunuza ve size diyabet yönetimi konusunda eğitim verilmesini sağlayacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı kan şekerini normale yakın tutmak, çocuğun büyüme ve gelişmesini sağlamak ve ileride oluşabilecek sorunları önlemektir. Tedavi planı çocuğun ihtiyacına göre belirlenir; insülin, beslenme, egzersiz ve düzenli takipten oluşur.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinin günde birkaç kez ölçülmesi ve kaydedilmesi
• İnsülin enjeksiyonlarının veya pompa kullanımının doğru yapılması
• Beslenme planına uyulması ve öğünlerin atlanmaması
• Düzenli egzersiz yapılması ve egzersiz öncesi-sonrası kan şekerinin kontrol edilmesi
• Diyabet eğitimine katılmak ve aile bireylerinin de eğitilmesi

Tıbbi tedaviler

Çocuk diyabetinin tedavisinde genellikle insülin enjeksiyonları veya insülin pompası kullanılır. Bazı Tip 2 diyabetli çocuklarda doktor, ağızdan alınan ilaçlar önerebilir. Hangi ilacın ve hangi dozda kullanılacağına yalnızca çocuk endokrinoloji doktoru karar verir. İlaçların düzenli kullanımı ve doz ayarlaması çok önemlidir; bu nedenle doktorunuzun talimatlarına tam olarak uyun. Burada ilaç isimleri veya dozları verilmemiştir; çünkü her çocuğa özel plan yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi ameliyatla tedavi edilen bir hastalık değildir. Ancak diyabetli bir çocuk başka bir nedenle ameliyat olacaksa, ameliyat öncesi, sırası ve sonrasında kan şekeri yakından takip edilir. Doktorunuz böyle bir durumda gerekli önlemleri alır.

Bu durumla yaşamak

Diyabetli bir çocuğun günlük yaşamı aslında çok da farklı değildir; ancak planlama gerektirir. Her gün kan şekeri ölçümü, insülin uygulaması, sağlıklı öğünler ve egzersiz vardır. Aileler bu süreci sevgi ve disiplinle yönetmeli, çocuğun okul yaşamını öğretmenlerle işbirliği yaparak kolaylaştırmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yemek saatlerine uyulması ve ara öğünlerin planlanması
• Günde en az 60 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite
• Ekran süresinin sınırlandırılması ve dans, bisiklet, yüzme gibi sevilen aktivitelerin teşvik edilmesi
• Ayakların her gün kontrol edilmesi, ağız ve diş bakımının ihmal edilmemesi
• Hasta günlerinde (ateş, enfeksiyon) kan şekeri takibinin sıklaştırılması ve doktora danışılması

Diyet ve egzersiz

Diyabetli çocuklar için 'diyetetik' veya 'özel mamalar' değil, sağlıklı ve dengeli bir beslenme önerilir. Tabağın yarısını sebze, dörtte birini tam tahıl, dörtte birini protein içeren bir beslenme düzeni idealdir. Şekerli içecekler, meyve suları, paketli tatlılar ve abur cuburlar sınırlandırılmalıdır. Egzersiz kan şekerini düşürür; bu nedenle egzersizden önce ve sonra kan şekeri ölçülerek gerekirse ara öğün planlanmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet teşhisi, hem çocuk hem aile için duygusal olarak zorlayıcıdır. Çocuk 'farklı' olduğunu hissettiğinde üzülebilir, iğnelere ve ölçümlere karşı isyan edebilir. Bu davranışlar geçicidir ve anlayışla karşılanmalıdır. Aile içinde açık iletişim, sabır ve teşvik çok önemlidir. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek almak oldukça faydalıdır.

Önleme

Tip 1 diyabet tam olarak önlenemez; ancak Tip 2 diyabetin önlenebilmesi mümkündür. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve ideal kilonun korunması, Tip 2 diyabet riskini büyük ölçüde azaltır. Ailesinde diyabet olan çocuklarda risk arttığından doktorunuz size önerilerde bulunacaktır.

Aşılar

Diyabeti önleyen bir aşı yoktur. Ancak diyabetli çocuklar enfeksiyonlara daha yatkın olabileceği için ulusal aşı takvimine uygun aşıların yapılması çok önemlidir.

Tarama programları

Sağlıklı çocuklarda rutin diyabet taraması önerilmez. Ancak aşırı kilolu, ailesinde diyabet öyküsü olan veya diyabet belirtileri gösteren çocuklarda doktor kan şekeri testi isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabetik ketoasidoz: Vücut insülin eksikliğinde yağ yakar ve kanda asit birikir. Bu durum hayati tehlike oluşturur ve acil müdahale gerektirir.
• Ciddi susuzluk (dehidratasyon) ve elektrolit dengesizliği
• Büyüme ve gelişmede gecikme
• Uzun dönemde böbrek hasarı, gözde retina hasarı, sinir hasarı ve kalp-damar hastalıkları riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde diyabet, iyi yönetilebilen bir durumdur. Çocuklar doğru tedavi, düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam tarzı ile uzun ve sağlıklı bir hayat sürebilir. Diyabetli birçok sporcu, bilim insanı ve sanatçı örneği vardır; diyabet sayesinde disiplinli bir yaşam alışkanlığı kazanılır. Önemli olan doktorunuza güvenmek ve ailecek her adımı birlikte atmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.