Yaşlılarda Diyabet (Şeker Hastalığı)

Genel Bakış

Diyabet, kan şekerinin (glikoz) normalden yüksek olduğu bir hastalıktır. Şeker, vücudun enerji kaynağıdır; ancak vücut şekeri kullanamaz veya yeterince insülin üretemezse kan şekeri yükselir. Yaşlılarda en sık görülen tip 2 diyabettir.

Evet, çok yaygındır. 65 yaş üstü her 3-4 kişiden yaklaşık 1'inde diyabet veya ön diyabet görülür. Tip 2 diyabet, yaşlılarda en sık görülen diyabet türüdür.

Özellikle 65 yaş ve üzeri bireyleri etkiler. Ailesinde diyabet olanlar, fazla kilolular, hareketsiz yaşam sürenler ve yüksek tansiyonu olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama
• Çok yemek yeme isteği
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocukluk çağında en sık tip 1 diyabet görülür ve belirtileri ani gelişir.
• Çok su içme, sık idrara çıkma, hızlı kilo kaybı ve yatak ıslatma görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bazen hiçbir belirti olmayabilir.
• Kafa karışıklığı (konfüzyon) ve unutkanlık
• Baş dönmesi ve düşme
• İdrar kaçırma
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Kuru ve kaşıntılı cilt

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 2 diyabette vücut insüline direnç gösterir; pankreas yeterli insülin üretemez veya üretilen insülin etkili kullanılamaz.
• Yaşlanma ile pankreasın insülin üretme kapasitesi azalabilir.
• Genetik yatkınlık (aile öyküsü) önemli bir faktördür.
• Fazla kilo ve özellikle karın bölgesinde yağlanma insülin direncini artırır.

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzerinde olmak
• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol veya trigliserit
• Geçmişte gebelik diyabeti öyküsü
• Kalp veya damar hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek veya düşük kan şekeri belirtileri yaşarsanız
• Ateş, titreme veya enfeksiyon belirtileri varsa
• Ayakta açık yara, kızarıklık veya akıntı varsa
• Şiddetli baş dönmesi, bayılma veya kafa karışıklığı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez HbA1c dahil diyabet kontrolü yaptırın.
• Düzenli olarak aile hekiminize veya iç hastalıkları uzmanına görünün.
• Göz dibi muayenesi ve böbrek fonksiyon testlerinizi aksatmayın.
• Ayak muayenesi için yılda en az bir kez kontrol yaptırın.

Tanı

Diyabet, basit bir kan testi ile teşhis edilir. Doktorunuz açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya HbA1c (3 aylık ortalama kan şekeri) ölçümü isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• HbA1c (üzere 3 aylık kan şekeri ortalaması) testi
• Oral glukoz tolerans testi (şekerli su içtikten sonra kan şekeri ölçümü)
• Gerektiğinde idrar testi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle birkaç dakika süren bir kan alımı ile konur. Test sonuçlarına göre doktorunuz size diyabet olup olmadığınızı ve hangi adımları atmanız gerektiğini anlatacaktır. Erken teşhis, oluşabilecek uzun vadeli sorunları önlemek için çok önemlidir.

Tedavi

Diyabetin tedavisi kişiye özeldir. Tedavinin temelini sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kan şekeri takibi ve doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanmak oluşturur. Amaç kan şekerini hedef aralıkta tutmak ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenin; doktorunuz veya diyetisyeniniz bir yemek planı oluşturabilir.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde aktivite yapın.
• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve kaydedin.
• Ayak bakımına özen gösterin; her gün ayaklarınızı kontrol edin.
• İlaçlarınızı doktorunuzun tarif ettiği şekilde, aksatmadan kullanın.
• Sigara içmeyin; alkol tüketiminde dikkatli olun.
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; aşırı stres kan şekerini yükseltebilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, durumunuza göre ağızdan alınan ilaçlar veya insülin tedavisi başlayabilir. Bazı yaşlılarda tek başına yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilirken, bazılarında ilaç veya insülin gerekebilir. Hangi ilacın, ne sıklıkta ve hangi dozda kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Reçeteli ilaçlarınızı eczacınızdan temin edebilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için genellikle cerrahi bir işlem önerilmez. Ancak diyabetin neden olduğu ayak yaraları, ilerlemiş göz veya damar sorunları gibi bazı komplikasyonlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi ilgili uzmana yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, düzenli bir günlük plan gerektirir. Kan şekerinizi takip etmek, öğünlerinizi atlamamak ve ilaçlarınızı zamanında almak önemlidir. Ayrıca kendinizi iyi hissettiğinizde bile kontrolü bırakmamak gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemeye çalışın.
• Günlük yürüyüşlerinizi planlayın; aktiviteyi artırmak kan şekerini düşürmeye yardımcı olur.
• İyi uyuyun; uyku düzensizliği kan şekerini olumsuz etkileyebilir.
• Düzenli doktor kontrollerinize gidin.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin; nasır, yara veya renk değişikliğine dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede tam tahıllar, sebze, meyve, kuru baklagil ve yağsız protein kaynaklarını tercih edin. Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Porsiyon kontrolü önemlidir; bir diyetisyenden yardım alabilirsiniz. Egzersiz olarak günde 30 dakikalık yürüyüş, yüzme veya bisiklet diyabetin yönetiminde çok etkilidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet, sürekli takip gerektiren bir hastalık olduğu için zaman zaman kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duyguları yaşamak normaldir. Kendinizi kötü hissettiğinizde doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tip 2 diyabet her zaman önlenebilir olmamakla birlikte, sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek hastalığın ortaya çıkışını geciktirebilir veya önleyebilir. Ön diyabet tanısı alan kişilerde yaşam tarzı değişiklikleri çok etkilidir.

Aşılar

Diyabetli yaşlı bireylerde enfeksiyon riski arttığı için grip (influenza), zatürre (pnömokok) ve COVID-19 aşılarını yaptırmak önerilir. Hangi aşıların size uygun olduğu konusunda doktorunuzdan bilgi alın.

Tarama programları

Özellikle 45 yaşından sonra her yıl, ailede diyabet öyküsü veya fazla kilo gibi risk faktörleri varsa daha erken yaşlardan itibaren düzenli kan şekeri kontrolü yaptırılması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek yetmezliği
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı (özellikle ayak ve ellerde uyuşma)
• Ayak ülserleri ve enfeksiyonları
• İyileşmeyen yaralar

Uzun vadeli görünüm

Diyabet, doğru yönetildiğinde yaşam kalitesini çok fazla etkilemeden kontrol altında tutulabilir. Düzenli doktor takibi, sağlıklı beslenme ve günlük aktivite ile komplikasyon riskleri büyük ölçüde azalır. Uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.