Gebelik Diyabeti (Hamilelikte Şeker Hastalığı)

Genel Bakış

Gebelik diyabeti (gestasyonel diyabet), hamilelikte ortaya çıkan ve kan şekerinin yükselmesine neden olan bir durumdur. Hamilelik sırasında plasenta (bebeğin eşi) bazı hormonlar salgılar. Bu hormonlar, vücudunuzun ürettiği insülinin (kan şekerini düzenleyen bir hormon) işlevini zorlaştırabilir. Bu da kan şekerinizin normalin üzerine çıkmasına yol açar. Genellikle hamileliğin 24-28. haftaları arasında fark edilir.

Evet, sık görülür. Türkiye'de ve dünyada hamile kadınların önemli bir kısmında gebelik diyabeti ortaya çıkmaktadır. Görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Gebelik diyabeti yalnızca hamile kadınları etkiler. Her kadında görülebilir, ancak 35 yaş üstü olmak, fazla kilolu olmak, ailede diyabet öyküsü bulunmak veya önceki gebelikte gebelik diyabeti yaşamak gibi risk faktörleri taşıyan kadınlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Belirti vermez; genellikle rutin tarama testiyle fark edilir
• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı yorgunluk
• Bulanık görme

Çocuklarda belirtiler

• Gebelik diyabeti çocuklarda görülmez; bu durum hamile kadınlara özgüdür. Ancak anne karnındaki bebek, annenin kan şekerinden etkilenebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Gebelik diyabeti yaşlılarda görülmez. İleri anne yaşı (35 yaş ve üzeri) bu durum için bir risk faktörüdür.

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelikte plasentanın salgıladığı hormonlar insülinin etkisini azaltır (insülin direnci)
• Vücudun ihtiyacı olan insülin miktarı artar, ancak pankreas bu artışa yetişemez
• Kan şekeri yüksek kalır çünkü vücut insülini etkin şekilde kullanamaz

Risk faktörleri

• 35 yaş ve üzeri hamilelik
• Hamilelik öncesi fazla kilolu veya obez olmak
• Ailede tip 2 diyabet öyküsü (anne, baba veya kardeşlerde)
• Önceki gebelikte gebelik diyabeti geçirmiş olmak
• Polikistik over sendromu (PCOS) gibi hormonal sağlık sorunları
• Daha önce 4 kg ve üzeri iri bebek doğurmuş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtiler listesinde yer alan durumlardan herhangi biri varsa
• Bebeğin hareketlerinde azalma veya durma hissederseniz
• Tansiyonunuzun yükseldiğini düşünüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamileliğinizin 24-28. haftaları arasında şeker taraması yaptırmak için
• Doktorunuzun önerdiği tüm kontrol muayenelerine ve kan şekeri takiplerine düzenli gitmek için
• Kan şekerinizi evde ölçüyorsanız sonuçları doktorunuzla paylaşmak için

Tanı

Gebelik diyabeti genellikle hamileliğin 24-28. haftaları arasında Sağlık Bakanlığı'nın da önerdiği rutin şeker taraması sırasında tanınır. Bu testte aç karnına kan şekeriniz ölçülür, ardından belirli miktarda şekerli bir içecek içmeniz istenir ve belirli aralıklarla kan şekeriniz tekrar ölçülür. Bu teste oral glukoz tolerans testi (OGTT) denir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT) — şeker yükleme testi
• Düzenli doktor kontrolünde tekrarlanan kan şekeri ölçümleri

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesinde 8-10 saat aç olmanız gerekir. Test sırasında şekerli suyu içtikten sonra bir süre hastanede beklemeniz ve belirli saatlerde kan örneği vermeniz istenecektir. Bu süreçte hafif bulantı hissedebilirsiniz, bu genellikle geçicidir. Sonuçlar genellikle aynı gün doktorunuza ulaşır ve nasıl devam edeceğiniz size açıklanır.

Tedavi

Gebelik diyabetinin tedavisinin ana amacı kan şekerini hedef aralıkta tutmaktır. İlk adım olarak sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite önerilir. Bu adımlar yeterli gelmezse doktorunuz kan şekerini dengeleyen ilaçlar reçete edebilir. Tedavinin amacı, hem annenin hem bebeğin doğum öncesi ve sonrası sağlığını korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Yemeklerinizi günde 3 ana öğün ve 2-3 ara öğün olacak şekilde planlayın
• Beyaz ekmek, tatlı, şekerli içecekler yerine tam tahıllar, sebze ve protein kaynaklarını tercih edin
• Yemeklerden sonra 10-15 dakika hafif yürüyüş yapın
• Doktorunuzun önerdiği şekilde kan şekerinizi evde takip edin

Tıbbi tedaviler

Sağlıklı beslenme ve egzersize rağmen kan şekeri hedef değerlere inmezse, doktorunuz hamilelikte güvenle kullanılabilecek bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar ağızdan alınan haplar veya iğne şeklinde uygulanan hormon tedavisi olabilir. Tedavi her kadına özel planlanır ve doktor kontrolünde yürütülür. Dozlar ve kullanım şekli doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gebelik diyabeti nedeniyle doğrudan bir ameliyat gerekmez. Ancak bebek çok iri veya başka riskler varsa doğum şekli değişebilir; sezaryen doğum gerekebilir. Bu karar, kadın doğum doktorunuz tarafından sizinle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Gebelik diyabetiyle yaşam, kan şekerinizi düzenli ölçmek, beslenmenize dikkat etmek ve hareket etmek demektir. Bu dönem geçicidir; doğumdan sonra kan şekeri genellikle normale döner. Yine de düzenli doktor kontrollerine gitmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli olarak yürüyüş veya doktorunuzun onayladığı hafif egzersizler yapın
• Sigara, alkol ve kafeinli içeceklerden uzak durun
• Yeterince uyuyun ve dinlenin
• Gebelik boyunca kilo alımını doktorunuzun önerdiği aralıkta tutmaya çalışın

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeniniz veya doktorunuz size özel bir beslenme planı hazırlayabilir. Karbonhidrat ağırlıklı yiyecekleri öğünlere eşit dağıtın. Şekerli ve işlenmiş gıdaları azaltın. Beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği, pirinç yerine bulgur tercih edin. Yemeklerden sonra 10-15 dakikalık yürüyüşler kan şekerini dengelemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gebelik diyabeti öğrenmek kaygı ve stres yaratabilir. Yaşadığınız endişeler çok doğaldır. Duygularınızı eşiniz, aileniz veya sağlık ekibinizle paylaşmak rahatlatıcı olabilir. İhtiyaç halinde bir psikolog veya psikiyatristten destek almak da iyi bir seçenektir.

Önleme

Gebelik diyabeti her zaman tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. Hamilelikten önce sağlıklı kiloya ulaşmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek bu riski azaltır. Hamilelik sırasında kontrollü kilo alımı ve rutin taramalar da erken müdahale şansı sağlar.

Aşılar

Gebelik diyabetini önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, tüm gebelere hamileliğin 24-28. haftaları arasında şeker tarama testi yapılmasını önermektedir. Erken tanı, tedaviye erken başlanmasına ve olumsuz sonuçların önlenmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeğin aşırı iri olması (makrozomi) doğumu zorlaştırabilir
• Bebek doğduğunda kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) gelişebilir
• Annede yüksek tansiyon ve preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) riski artar
• Erken doğum riski olabilir
• İlerleyen yıllarda annede tip 2 diyabet gelişme riski yükselir

Uzun vadeli görünüm

Gebelik diyabeti doğru yönetildiğinde, çoğu kadın sağlıklı bir hamilelik geçirir ve bebeğini sağlıklı şekilde kucağına alır. Doğumdan sonra kan şekeri genellikle normale döner. Ancak ileride tip 2 diyabet riski devam ettiği için doğum sonrası kontrollerde şeker takibi yapılması önerilir. Bu süreçte verilen her adım, sizin ve bebeğinizin gelecekteki sağlığı için değerlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.