Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir?

Genel Bakış

Diyabet, vücudunuzun kan şekerini (glikoz) düzenleme yeteneğini etkileyen kronik bir sağlık sorunudur. Yediğiniz besinlerdeki şekerin enerjiye dönüşmesi için insülin denilen bir hormona ihtiyaç vardır. Diyabette ya vücut yeterince insülin üretemez ya da üretilen insülini etkili şekilde kullanamaz. Bu durum kan şekerinin yükselmesine yol açar.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde yüz milyonlarca insan diyabetle yaşamaktadır ve Türkiye'de de görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlar. Tip 2 diyabet ise daha çok 45 yaş üstü, fazla kilolu ve ailesinde diyabet öyküsü olan kişilerde görülür; ancak günümüzde gençlerde de daha sık fark edilmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı açlık hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• El veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırır ve insülin üretimi durur.
• Tip 2 diyabet: Vücut hücreleri insüline karşı direnç geliştirir ve pankreas yeterli insülin üretemez.
• Gestasyonel diyabet: Hamilelikte üretilen hormonlar insülinin etkisini azaltır, pankreas buna yetişemez.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Yüksek tansiyon ve kolesterol
• İleri yaş
• Polikistik over sendromu
• Gebelikte diyabet öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç kaybı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, şiddetli karın ağrısı veya havale geçirme durumunda vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çok su içme, sık idrara çıkma, yorgunluk, istemsiz kilo kaybı, yaraların geç iyileşmesi gibi belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız doktorunuza başvurun.

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, aile öykünüzü sorgular ve bazı kan testleri isteyebilir. Tanı koymak için genellikle kan şekeri testleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (OGTT)
• HbA1c (ortalama kan şekeri) testi
• İdrar testi

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis için genellikle bir kez kan verdikten sonra 1-2 saat kadar beklemeniz gerekebilir. Sonuçlara göre doktorunuz size tanıyı ve tedavi seçeneklerini açıklayacaktır.

Tedavi

Diyabet tamamen iyileştirilemese de iyi yönetilebilir. Tedavinin amacı kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak, belirtileri azaltmak ve uzun vadeli komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerini düzenli ölçmek
• Doktorunuzun önerdiği beslenme planına uymak
• Her gün düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Kontrolleri aksatmamak
• Ayak sağlığına özen göstermek

Tıbbi tedaviler

Tedavi kişiye özeldir. Tip 1 diyabette insülin tedavisi hayati önem taşır. Tip 2 diyabette yaşam tarzı değişiklikleri, bazı durumlarda ağızdan alınan kan şekeri düşürücü ilaçlar veya insülin gerekebilir. Hangi tedavi yönteminin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle diyabet için doğrudan cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak ciddi obezitesi olan bazı Tip 2 diyabet hastalarında obezite cerrahisi kan şekerini iyileştirebilir. Bu seçenek mutlaka uzman bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, kan şekerinizi dengelemek için bilinçli seçimler yapmak demektir. Düzenli ölçüm yapmak, ilaçlarınızı ihmal etmemek, sağlıklı beslenmek ve günlük hayata hareket eklemek bu sürecin önemli adımlarıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 30 dakika yürüyüş veya egzersiz yapmak
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak
• Düzenli uyku düzeni oluşturmak
• Stres yönetimi teknikleri denemek
• Doktorunuzla düzenli görüşmek

Diyet ve egzersiz

Beslenmede tam tahıllı ürünler, sebze, meyve ve sağlıklı yağları içeren dengeli bir tabak tercih edin. Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan uzak durun. Büyük porsiyonlar yerine küçük ve sık öğünler kan şekerini dengelemede yardımcı olabilir. Egzersiz ise insülinin daha verimli çalışmasını sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalıkla yaşamak bazen kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duyguları normal karşılamak ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir. Kendinizi yalnız hissetmeyin.

Önleme

Tip 1 diyabet şu an önlenemez. Tip 2 diyabet ise çoğu zaman önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı kilo, dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve sigaradan uzak durmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Diyabetli kişilerin enfeksiyonlara karşı aşılanması önerilir. Özellikle grip ve zatürre aşıları hakkında doktorunuzdan bilgi alın.

Tarama programları

45 yaşından sonra herkese, daha erken yaşlarda ise risk faktörü taşıyan kişilere düzenli kan şekeri taraması yapılması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hasarı
• Sinir hasarı (nöropati)
• Görme sorunları ve görme kaybı
• Ayak yaraları ve enfeksiyonları
• Diş ve diş eti hastalıkları

Uzun vadeli görünüm

Diyabet iyi yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Kan şekerinizi hedef aralıkta tutmak, doktor kontrollerinizi düzenli yaptırmak ve sağlıklı yaşam tarzınızı sürdürmek komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Diabetes Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Diyabet Vakfı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.