Diyabetle Kendi Kendine Bakım: Temel Bilgiler

Genel Bakış

Diyabet (halk arasında şeker hastalığı), kanınızdaki şeker düzeyinin normalden yüksek olması durumudur. Vücudunuz, yiyeceklerdeki şekeri enerjiye çevirmek için insülin adlı bir hormona ihtiyaç duyar. Diyabette vücut ya yeterince insülin üretemez ya da ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaz. Bu da kan şekerinin yükselmesine yol açar.

Evet, diyabet dünyada ve Türkiye'de milyonlarca kişiyi etkileyen yaygın bir sağlık sorunudur.

Diyabet her yaşta görülebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya genç yetişkinlikte başlar; Tip 2 diyabet daha çok yetişkinlerde ve risk faktörleri olan kişilerde görülür. Gebelik diyabeti ise hamilelik sırasında ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok susama
• Sık idrara çıkma
• Aşırı açlık
• Çabuk yorulma
• Bulanık görme
• İstemsiz kilo kaybı
• Yaraların geç iyileşmesi
• El veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çok su içme ve sık tuvalete gitme
• Yatak ıslatma
• Halsizlik ve huzursuzluk
• Kilo alamama veya hızlı kilo kaybı
• Karın ağrısı ve kusma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Aşırı yorgunluk
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Sık idrar yolu enfeksiyonu
• Baş dönmesi
• Yavaş iyileşen yaralar

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, pankreasta insülin üreten hücrelere zarar verir.
• Tip 2 diyabette vücut insüline karşı dirençli hale gelir veya zamanla yeterli insülin üretemez.
• Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında oluşan hormonal değişiklikler nedeniyle ortaya çıkar.

Risk faktörleri

• Fazla kilolu olmak
• Hareketsiz bir yaşam sürmek
• Ailede diyabet öyküsü bulunması
• 45 yaşından büyük olmak
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol değerlerine sahip olmak
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çok su içmenize rağmen sürekli susuzluk hissetmek
• Sık idrara çıkma ve aşırı yorgunluk
• Görmede bulanıklık veya değişiklik
• Ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya ağrı
• Geçmeyen yaralar veya sık enfeksiyon

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez aile hekiminize genel kontrol için görünün.
• Rutin kan şekeri kontrolü yaptırın.
• Kilonuzu ve tansiyonunuzu düzenli takip edin.
• Diyabet riskinizi ve korunma yollarını doktorunuzla konuşun.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra kan şekerinizi ölçmek için bazı testler ister. Bu testler kanınızdaki şeker seviyesinin normal olup olmadığını gösterir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Tokluk kan şekeri testi
• Şekerli su içtikten sonra yapılan glukoz tolerans testi
• HbA1c testi (son 2-3 ayın kan şekeri ortalaması)

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle sabah aç karnına kan vermeniz istenir. Kan örneği birkaç dakika içinde alınır, sonuçlar genellikle birkaç gün içinde hazır olur. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşır ve size özel bir takip planı oluşturur.

Tedavi

Diyabet tedavisinde amaç, kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmaktır. Bunun için sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ilaçların düzenli kullanımı ve kan şekerinin izlenmesi birlikte önemlidir. Her kişinin tedavi planı farklıdır ve doktor tarafından kişiye özel belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği aralıklarla ölçün ve sonuçları kaydedin.
• Öğünlerinizi atlamamaya çalışın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
• Her gün en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi fiziksel aktivite yapın.
• Şekerli içecekler yerine su içmeyi alışkanlık edinin.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin; yara veya kızarıklık görürseniz doktorunuza haber verin.
• Uyku düzeninize özen gösterin ve yeterince uyuyun.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobi edinin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan şekerini dengelemek için ağızdan alınan ilaçlar veya insülin enjeksiyonları önerebilir. Tedaviye başladıktan sonra ilaçlarınızı doktorunuzun söylediği şekilde kullanın. İlaçlarınızı asla kendiniz bırakmayın veya doz değiştirmeyin. Düzenli doktor kontrolü ve gerekli durumlarda diyabet eğitimi almak da tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için genellikle cerrahi müdahale gerekmez. Ancak kontrolsüz diyabetin yol açtığı ayak yaraları, göz sorunları veya damar tıkanıklıkları gibi komplikasyonlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Bu durumda doktorunuz ve ilgili uzmanlar birlikte sizi bilgilendirir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşarken belirli bir düzen kurmak hayatı kolaylaştırır. Kan şekerinizi düzenli ölçmek, öğünlerinizi planlamak, ilaçlarınızı saatinde almak ve kontrol randevularınıza gitmek bu düzenin temelidir. Bu alışkanlıklar yerleştikçe diyabet hayatınızın merkezindeki bir sorun değil, kendinize dikkat etmenizin bir parçası olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli bir beslenme alışkanlığı edinin.
• Haftanın çoğu günü yürüyüş veya size uygun fiziksel aktiviteler yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Düzenli uyuyun ve uykuya özen gösterin.
• Stres yönetimi için gevşeme yöntemleri ve hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Diyabet için tek bir diyet yoktur; en doğrusu kişiye özel, dengeli bir beslenme planıdır. Tam tahıllar, sebzeler, meyveler, kuru baklagiller ve yağsız proteinler iyi seçeneklerdir. Şekerli içecekler, işlenmiş gıdalar ve aşırı şekerli tatlılar ise sınırlanmalıdır. Fiziksel aktivite olarak haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş, bisiklet veya yüzme önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet sürekli dikkat gerektiren bir durumdur ve zaman zaman kaygı, üzüntü veya tükenmişlik duyguları yaşanabilir. Bu duygular normaldir ve destek almak önemlidir. Duygularınızı aileniz, arkadaşlarınız veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Önleme

Tip 1 diyabeti önlemek şu anda mümkün değildir. Ancak tip 2 diyabetin önemli bir kısmı sağlıklı kiloyu koruyarak, düzenli hareket ederek ve dengeli beslenerek önlenebilir veya geciktirilebilir. Gebelik diyabeti de uygun bir takiple kontrol edilebilir.

Aşılar

Diyabetli kişilerde enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Bu nedenle grip, zatürre ve hepatit aşıları gibi önerilen aşıların yaptırılması önemlidir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu aile hekiminize danışın.

Tarama programları

45 yaşından itibaren düzenli kan şekeri kontrolü yaptırmak önerilir. Fazla kilolu olan, ailesinde diyabet öyküsü bulunan veya başka risk faktörlerine sahip kişiler daha erken yaşlarda ve daha sık kontrol ettirmelidir. Hamilelikte de diyabet taraması rutin olarak yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi, inme ve damar tıkanıklığı riski
• Böbrek hasarı
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı nedeniyle ellerde ve ayaklarda uyuşma
• Ayak yaraları ve ciddi yara enfeksiyonları
• Cilt ve ağız enfeksiyonları

Uzun vadeli görünüm

Diyabet uzun süreli bir durumdur, ancak iyi yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Kan şekerini kontrol altında tutan kişilerde ciddi komplikasyon riski önemli ölçüde azalır. Her sağlıklı adım, daha iyi bir gelecek demektir. Sağlık ekibiniz ve sevdikleriniz bu yolda yanınızdadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.