Diyabet Tedavi Seçeneklerine Genel Bakış

Genel Bakış

Diyabet, halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen, kan şekerinin normalden yüksek seyrettiği uzun süreli bir sağlık durumudur. Vücudunuz ya insülin hormonunu yeterince üretemez ya da ürettiği insülini etkili şekilde kullanamaz. Bunun sonucunda kan şekeri yükselir. Tedavinin amacı, kan şekerini kontrol altında tutarak uzun vadeli sağlık sorunlarını önlemektir.

Diyabet oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 100 yetişkinden yaklaşık 8-10'u diyabetle yaşamaktadır. Türkiye'de de sık görülen bir halk sağlığı sorunudur.

Diyabet her yaşta ortaya çıkabilir. Tip 1 diyabet sıklıkla çocukluk veya genç yetişkinlik döneminde başlar; tip 2 diyabet ise daha çok 45 yaş üzeri yetişkinlerde görülür. Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme gibi faktörler riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama
• Çok fazla acıkma
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Açıklanamayan kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma (daha önce kuru olan çocukta)
• Hızlı kilo kaybı
• Aşırı yorgunluk
• Karın ağrısı ve kusma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Silik veya atipik belirtiler olabilir
• Sık geçirilen enfeksiyonlar
• Yaraların geç iyileşmesi
• Halsizlik ve güç kaybı
• Görmede değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi, pankreasın insülin üreten hücrelerini yanlışlıkla tahrip eder.
• Tip 2 diyabet: Hücreler insüline direnç gösterir ve pankreas zamanla yeterli insülin üretemez.
• Gebelik diyabeti: Hamilelik sırasında ortaya çıkan ve genellikle doğumla birlikte düzelen geçici bir durumdur.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• 45 yaş üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon ve kolesterol bozukluğu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz çok yüksek veya çok düşük seyrediyorsa
• Geçmeyen mide bulantısı ve kusma varsa
• Ayaklarınızda uyuşma, karıncalanma veya iyileşmeyen yara varsa
• Görme ani olarak bozulduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez düzenli sağlık kontrolü yaptırın.
• Şeker ölçüm sonuçlarınızı ve yaşam tarzı değişikliklerinizi doktorunuzla paylaşın.
• İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve kontrollere gitmek konusunda doktorunuzun önerilerine uyun.

Tanı

Diyabet, genellikle kan şekeri ölçümü ile teşhis edilir. Doktorunuz belirtilerinizi değerlendirir ve bir veya birkaç kan testi ister. Test sonuçlarına göre diyabet olup olmadığını veya risk altında olup olmadığınızı belirler.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saatlik açlığın ardından yapılır.
• Rastgele kan şekeri testi: Günün herhangi bir saatinde yapılan ölçümdür.
• HbA1c (uzun dönem kan şekeri ortalaması) testi: Son 2-3 ayın ortalama kan şekeri hakkında bilgi verir.
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT): Şekerli bir içecek içildikten sonra belirli aralıklarla kan şekeri ölçülür.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizi soracak, fizik muayene yapacak ve gerekli kan tahlillerini isteyecektir. Tanı konulduktan sonra tedavi seçenekleri, hedefleriniz ve yaşam tarzı değişiklikleri birlikte konuşulacaktır.

Tedavi

Diyabet tedavisinin temel amacı kan şekerini mümkün olduğunca normal seviyelere yakın tutmaktır. Bu; belirtileri hafifletir, günlük enerjinizi korur ve kalp, böbrek, göz, sinir gibi organlarda oluşabilecek uzun vadeli hasarları önler. Tedavi planı her kişi için özeldir; doktorunuz, tipinize ve ihtiyaçlarınıza göre düzenler.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçmek
• Diyetisyeninizin hazırladığı beslenme planına uymak
• Haftanın çoğu günü düzenli yürüyüş veya egzersiz yapmak
• İlaçlarınızı ve insülin tedavinizi aksatmadan uygulamak
• Ayak bakımınıza dikkat etmek ve yaraları erken fark etmek
• Düzenli kontrol randevularına gitmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan şekerini düşürmek için ağızdan alınan ilaçlar veya insülin enjeksiyonları önerebilir. Ağızdan alınan bazı ilaçlar vücudun insülini daha etkili kullanmasına yardımcı olurken, bazıları pankreasın daha fazla insülin üretmesini sağlar. İnsülin tedavisi, özellikle tip 1 diyabetin vazgeçilmezidir; tip 2 diyabette ise zamanla gerekli hale gelebilir. Tedaviler, sizin için en doğru seçenekle başlanır ve düzenli kontrollerle ayarlanır. Reçetesiz veya internetten satılan hiçbir ürünü kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı tip 2 diyabetli hastalar için, özellikle vücut kitle indeksi çok yüksekse ve diğer yöntemlerle yeterli kontrol sağlanamıyorsa, metabolik (obezite) cerrahisi bir seçenek olabilir. Bu karar, bir endokrinoloji uzmanı, diyetisyen ve cerrahtan oluşan ekip tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, günlük olarak kan şekerinize dikkat etmeyi ve sağlıklı tercihler yapmayı gerektirir. Ancak bu durum hayatınızın merkezine yerleşmek zorunda değildir. Doğru yönetim alışkanlıklarıyla normal bir günlük hayat sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın en az 5 günü 30 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak
• Sigara ve alkol kullanımını azaltmak veya bırakmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, hobiler veya meditasyon denemek
• Her gece düzenli ve yeterli uyumak
• Ayaklarınızı her gün kontrol edip nemlendirmek

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme planı; tam tahıllar, bol sebze, meyve, yağsız proteinler ve sağlıklı yağlar üzerine kurulur. Aşırı şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar ve işlenmiş gıdalar kan şekerini hızla yükseltebilir. Haftanın çoğu günü en az 30 dakika orta yoğunlukta yürüyüş veya egzersiz yapmak kan şekerini dengelemeye yardımcı olur. Size özel bir plan için diyetisyeninizden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet, hayat boyu süren bir sağlık durumu olduğu için zaman zaman kaygı, üzüntü, öfke veya tükenmişlik hissedebilirsiniz. Bu duygular tamamen normaldir. Hislerinizi aileniz, arkadaşlarınız veya sağlık ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten profesyonel destek almak da iyi bir seçenektir.

Önleme

Tip 1 diyabet bugünkü bilgilerle tamamen önlenemez. Ancak tip 2 diyabetin büyük bir kısmı; sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, fazla kilolardan kurtulma ve sigara kullanmama gibi yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir.

Aşılar

Diyabeti doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Ancak diyabetli kişilerde enfeksiyonlar daha ağır seyredebileceği için doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşılarını yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Tip 2 diyabet riskini erken saptamak için, özellikle 45 yaşından sonra veya fazla kilo gibi risk faktörleriniz varsa düzenli sağlık kontrollerinizde kan şekeri ölçtürmeniz önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları, kalp krizi ve inme riski artar
• Böbrek hasarı (nefropati) ve ileri dönemde böbrek yetmezliği
• Göz hasarı (retinopati) ve görme kaybı
• Sinir hasarı (nöropati), özellikle ayaklarda uyuşma ve ağrı
• Ayak yaraları ve iyileşmeme durumunda ampütasyon riski

Uzun vadeli görünüm

Diyabet iyi yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Düzenli kontroller, kan şekerini hedef aralıkta tutmak, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz, komplikasyonları büyük ölçüde önler veya geciktirir. Diyabetiniz olsa bile aktif, doyurucu ve dolu dolu bir hayat sürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.