Diyabet: Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Genel Bakış

Diyabet (şeker hastalığı), vücudunuzun kandaki şekeri (glikozu) enerji olarak kullanma şeklini etkileyen uzun süreli bir hastalıktır. Pankreas ya yeterli insülin üretemez ya da ürettiği insülini etkili şekilde kullanamaz. Bu durum kan şekerinin yükselmesine neden olur.

Evet, oldukça yaygındır. Türkiye'de ve dünyada milyonlarca kişi diyabetle yaşamaktadır. Diyabetli bireylerin önemli bir kısmı henüz hastalığının farkında değildir.

Diyabet herkesi etkileyebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya ergenlikte başlar; Tip 2 diyabet ise daha çok yetişkinlerde, özellikle fazla kilolu, hareketsiz yaşam süren ve ailesinde diyabet öyküsü olan kişilerde görülür. Gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de ayrı bir türdür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• aşırı susama ve sık idrara çıkma
• çok fazla yemek yeme isteği ancak yine de kilo kaybı
• sürekli yorgunluk veya halsizlik
• bulanık görme
• kesik ve yaraların geç iyileşmesi
• el ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• gündüz ve gece sık idrara çıkma (bazen yatak ıslatma)
• aşırı susama ve çok su içme
• kilo kaybı veya kilo alamama
• sürekli yorgunluk ve huzursuzluk
• tekrarlayan mantar enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• kafa karışıklığı veya hafıza sorunları
• baş dönmesi ve düşme eğilimi
• aşırı yorgunluk ve halsizlik
• sık geçirilen idrar yolu veya cilt enfeksiyonları
• geç iyileşen yaralar; bazen hiç belirti vermeyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması sonucu insülin üretimi durur. Kesin nedeni bilinmemektedir.
• Tip 2 diyabet: Vücut insüline dirençli hale gelir ve pankreas yeterli insülin üretemez. Genellikle fazla kilo, hareketsizlik ve genetik faktörler birlikte rol oynar.
• Gestasyonel diyabet: Gebelik sırasında hormonal değişiklikler kan şekerini yükseltebilir. Doğumdan sonra çoğunlukla düzelir, ancak ileride Tip 2 diyabet riskini artırır.

Risk faktörleri

• aile bireylerinde diyabet öyküsü
• fazla kilolu veya obez olmak, özellikle bel çevresinde yağlanma
• 45 yaş üzerinde olmak
• hareketsiz yaşam tarzı
• yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• polikistik over sendromu (PKOS)
• gebelikte diyabet geçirme veya iri bebek doğurma öyküsü
• ön diyabet (prediyabet) teşhisi almış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Acil belirtilerden herhangi biri varsa 112'yi arayın.
• Kan şekeriniz çok yüksek veya çok düşükken kendinizi kötü hissediyorsanız derhal sağlık kuruluşuna başvurun.
• Bilinciniz bulanıklaşır veya bayılma hissi yaşarsanız yanınızdaki birinden 112'yi aramasını isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Susama, sık idrara çıkma, yorgunluk gibi belirtileriniz varsa aile hekiminize veya dahiliye uzmanına başvurun.
• Risk faktörlerinden bir veya birkaçına sahipseniz ve henüz kan şekerinizi ölçtürmediyseniz düzenli kontrol yaptırın.
• Diyabet tanınız varsa, doktorunuzun önerdiği sıklıkta düzenli kontrollere gidin (genellikle yılda en az birkaç kez).
• İlaçlarınızın yan etkileri oluyor veya kan şekeriniz hedef aralıkta değilse doktorunuza bildirin.

Tanı

Diyabet tanısı, kan örneğinde şeker (glukoz) düzeylerinin laboratuvar testleriyle ölçülmesiyle konur. Testler genellikle sabah aç karnına ve/veya şekerli bir içecek içtikten sonra belirli aralıklarla yapılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saatlik açlıktan sonra kan şekerinin ölçülmesi.
• HbA1c testi: Son 2-3 aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösterir.
• Oral glukoz tolerans testi: Şekerli bir içecek içildikten sonra kan şekerinin belirli zamanlarda ölçülmesidir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve risk faktörlerinizi değerlendirir. Kan testi sonrası tanı konulursa, size diyabetle yaşamı anlatacak, kan şekeri takibi için evde ölçüm cihazı önerecek, bir diyetisyene ve diyabet eğitim hemşiresine yönlendirecektir. Ayrıca düzenli kontrol zamanları planlanır.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini hedef aralıkta tutmaktır. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar ve gerektiğinde ilaçlarla desteklenir. Tip 1 diyabette insülin tedavisi şarttır; Tip 2 diyabette ise hastalığın sürecine göre ağızdan alınan ilaçlar, insülin veya diğer enjeksiyon tedavileri kullanılabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tip 1 diyabet için insülin tedavisi; tip 2 diyabet için kan şekerini düşürmeye yardımcı ağızdan alınan ilaçlar veya bazı durumlarda insülin enjeksiyonları ya da enjekte edilebilen diğer ilaçları önerebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne zaman kullanılacağını yalnızca hekiminiz belirlemelidir. Reçetesiz hiçbir ürünü doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için cerrahi genellikle önerilmez. Ancak obeziteyle birlikte seyreden tip 2 diyabette, uygun bireylerde kilo verme (bariatrik) cerrahisi kan şekerinin iyileşmesine yardımcı olabilir. Bu seçenek, uzman bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, planlama ve denge içinde sürer. Yediklerinize dikkat etmek, hareket etmek, kan şekerinizi ölçmek ve ilaçlarınızı düzenli almak günlük rutininizin bir parçası olur. Zamanla bu alışkanlıklar kolaylaşır ve yaşamınızın kontrolünün sizde olduğunu hissedersiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stres yönetimi (stres kan şekerini yükseltebilir)
• Haftanın çoğu günü düzenli fiziksel aktivite
• Sağlık ekibinizle iletişim halinde olmak ve kan şekeri kayıtlarınızı paylaşmak
• Ayaklarınızı her gün görerek kontrol etmek

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir tabak; sebze, tam tahıl ve yağsız protein üzerine kurulmalıdır. Porsiyon kontrolü ve öğün atlamamak önemlidir. Tempolu yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aktiviteler idealdir. Bir diyetisyenden kişiye özel plan almak en doğrusudur; öğün öncesi ve sonrası kan şekerlerinizi takip etmek hangi besinlerin size iyi geldiğini anlamanıza yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak bazen yorucu ve kaygı verici olabilir. Kendinizi suçlamayın; bu bir başarısızlık değil. Sürekli endişe, üzüntü, sinirlilik veya ilaçlarınızı almayı bırakma düşüncesi yaşıyorsanız bu tükenmişlik olabilir. Böyle durumlarda doktorunuza veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız doğru bir adımdır. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen 112'yi arayın.

Önleme

Tip 1 diyabet günümüzde bilinen yöntemlerle önlenemez. Ancak Tip 2 diyabet ve ön diyabet, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü ile büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Gestasyonel diyabet geçmişi olanlar da ileride Tip 2 diyabet riskine karşı düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Aşılar

Diyabetli bireylerin grip, zatürre (pnömokok), hepatit B ve COVID-19 aşılarını yaptırmaları önerilir. Aşılama takvimi ve hangi aşıların uygun olduğu konusunda aile hekiminize veya bağlı bulunduğunuz sağlık kuruluşuna danışın.

Tarama programları

45 yaşından sonra tüm erişkinlerde, özellikle risk faktörü taşıyanlarda kan şekeri taraması önerilir. Ailede diyabet öyküsü varsa veya fazla kiloluysanız daha erken yaşlarda tarama yaptırın. Gebelikte de 24-28. haftalar arasında gestasyonel diyabet taraması rutin olarak yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Gözlerde retina hasarı (diyabetik retinopati) ve görme kaybı
• Böbrek hasarı (nefropati) ve ilerleyen böbrek yetmezliği
• Sinir hasarı (nöropati) nedeniyle uyuşma, ağrı ve his kaybı
• Kalp ve damar hastalıkları, kalp krizi ve inme riskinde artış
• Ayak yaralarının enfekte olması ve geç fark edilmesi nedeniyle ciddi sorunlar
• Diyabetik ketoasidoz veya hiperosmolar hiperglisemi gibi yaşamı tehdit eden akut durumlar

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, düzenli doktor kontrolü, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla diyabetin bu komplikasyonlarının çoğu önlenebilir veya geciktirilebilir. Diyabetle uzun ve aktif bir yaşam sürmek mümkündür. Yeter ki kan şekerinizi takip edin, ilaçlarınızı bırakmayın ve destek aramaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.