Dizziness in older adults

Genel Bakış

Baş dönmesi, kişinin kendini sersem, dengesiz veya etrafındaki her şeyin döndüğü hissidir. Bu durum yaşlı yetişkinlerde sık görülür ve genellikle zararsız olsa da bazen altta yatan ciddi bir sağlık sorununa işaret edebilir.

Evet, baş dönmesi 65 yaş üstü kişilerde çok yaygındır. Yaklaşık her dört yaşlı yetişkinden biri zaman zaman baş dönmesi yaşar.

Baş dönmesi en çok 65 yaş ve üzeri bireyleri etkiler. Özellikle yüksek tansiyon, şeker hastalığı gibi kronik rahatsızlıkları olanlar ve birden fazla ilaç kullanan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sersemlik veya bayılacak gibi hissetme
• Etrafın dönüyormuş gibi algılanması (vertigo)
• Denge kaybı veya dengesiz yürüme
• Başta hafiflik hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda baş dönmesi daha az görülür, ancak varsa mutlaka doktora danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yürürken veya ayakta dururken dengesizlik
• Ani ayağa kalkınca baş dönmesi (ortostatik hipotansiyon)
• Düşme riskinde artış
• Bulantı ve kusma eşlik edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulak sorunları (örneğin, benign paroksismal pozisyonel vertigo - BPPV)
• Düşük tansiyon veya aniden ayağa kalkınca tansiyon düşmesi
• Susuz kalma (dehidrasyon)
• Kullanılan ilaçların yan etkileri
• Kalp ritim bozuklukları veya damar tıkanıklığı
• Nörolojik hastalıklar (örneğin, Parkinson, inme geçmişi)

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Birden fazla ilaç kullanımı (polifarmasi)
• Kronik hastalıklar (yüksek tansiyon, şeker hastalığı)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Daha önce geçirilmiş inme veya vertigo

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş dönmesiyle birlikte yukarıda belirtilen acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Baş dönmesi düşmeye veya yaralanmaya neden olduysa aynı gün doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra olan ve kendiliğinden geçen hafif baş dönmeleri için aile hekiminize başvurabilirsiniz.
• Baş dönmesi günlük yaşamınızı etkiliyorsa veya birkaç günden uzun sürüyorsa randevu alın.

Tanı

Doktorunuz size baş dönmesinin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, hangi durumlarda tetiklendiğini ve başka belirtileriniz olup olmadığını soracaktır. Fizik muayene yaparak tansiyonunuzu ölçer ve denge testleri uygulayabilir.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike testi (iç kulak kristallerini değerlendirmek için baş hareketleri testi)
• Kan basıncı ölçümü (otururken ve ayağa kalkarken)
• Kan testleri (kansızlık, enfeksiyon, şeker gibi durumlar için)
• Gerekirse MR veya BT gibi görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz muayene sırasında başınızı farklı yönlere çevirmenizi isteyebilir. Testler genellikle ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Tanı konulduktan sonra uygun tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Baş dönmesi tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. İç kulak kristallerinin yer değiştirmesi (BPPV) için basit baş hareketleri manevraları, düşük tansiyon için sıvı alımının artırılması veya ilaçların düzenlenmesi gibi yöntemler kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Aniden ayağa kalkmaktan kaçının; yavaşça kalkın.
• Bol su için, özellikle sıcak havalarda veya egzersiz sonrası.
• Baş dönmesi hissettiğinizde hemen oturun veya uzanın.
• Düşmeyi önlemek için evdeki halıları sabitleyin, banyolara kaymaz bant yapıştırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedene göre ilaç tedavisi, denge egzersizleri (vestibüler rehabilitasyon) veya baş manevraları (örneğin Epley manevrası) önerebilir. Kesinlikle doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, ilaç ve egzersizlerin yeterli olmadığı ciddi iç kulak hastalıklarında cerrahi düşünülebilir. Doktorunuz sizin için en uygun seçeneği değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Baş dönmesiyle yaşamak zor olabilir, ancak basit önlemlerle günlük aktivitelerinizi güvenle sürdürebilirsiniz. Evinizde yeterli aydınlatma sağlayın ve merdivenlerden inip çıkarken korkuluk kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak kan basıncınızı kontrol ettirin.
• Kullandığınız ilaçları doktorunuza danışmadan değiştirmeyin.
• Yorgunluk ve stresten kaçının; uyku düzeninize dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Tuz tüketimini azaltmak (doktorunuz önerdiyse) ve yeterli sıvı almak önemlidir. Hafif yürüyüşler, dengeyi geliştirmek için Tai Chi gibi egzersizler faydalı olabilir. Ancak yeni bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli baş dönmesi kaygıya, düşme korkusuna ve sosyal izolasyona yol açabilir. Yaşadığınız duygular hakkında doktorunuzla veya bir psikologla konuşmanız önemlidir.

Önleme

Baş dönmesinin her türü önlenemese de düşme riskini azaltmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek etkili olabilir. Dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve sıvı tüketimine dikkat etmek önemlidir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın yaşlı sağlığı taramaları kapsamında düşme risk değerlendirmesi yapılabilir. Bu konuda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı kırıklar (kalça, bilek gibi) - yaşlılarda ciddi sonuçlar doğurabilir.
• Yaralanma, baş travması ve beyin kanaması riski.
• Günlük aktivitelerde kısıtlanma, bağımlılık ve yaşam kalitesinde azalma.

Uzun vadeli görünüm

Baş dönmesinin çoğu nedeni başarılı bir şekilde tedavi edilebilir veya yönetilebilir. Uygun tanı ve tedavi ile birçok kişi günlük yaşamına dönebilir. Düşme riskine karşı alınacak basit önlemler ve düzenli doktor kontrolleri ile komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.