Endometriosis
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında büyümesi durumudur. Bu doku genellikle karın içinde, yumurtalıklarda, tüplerde veya rahim çevresinde görülür. Adet döneminde bu doku da kanar, ancak dışarı atılamaz, bu da iltihaplanma, ağrı ve yapışıklıklara yol açar.
Önemli bilgiler
- Endometriozis, doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu etkiler.
- Kronik pelvik ağrı ve kısırlığın yaygın nedenlerinden biridir.
- Erken tanı ve tedavi, yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.
Evet, endometriozis oldukça yaygındır. Her 10 kadından yaklaşık 1'inde bu durum vardır. Ancak birçok kişi belirtileri normal sanıp doktora başvurmadığı için tam rakam bilinmemektedir.
Endometriozis en sık 20-40 yaş arası kadınları etkiler. Ancak adet gören herkes, genç kızlar da dahil olmak üzere, bu rahatsızlığa yakalanabilir. Menopozdan sonra belirtiler genellikle hafifler.
Belirtiler
- Ani ve çok şiddetli karın veya pelvik ağrısı
- Şiddetli vajinal kanama ile birlikte baş dönmesi, bayılma hissi
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı (nadir ama acil)
- ⚠Birkaç gün içinde geçmeyen ve günlük yaşamı engelleyen pelvik ağrı
- ⚠Yüksek ateşle birlikte olan karın ağrısı (enfeksiyon belirtisi olabilir)
- ⚠Anormal vajinal kanama (çok yoğun veya uzun süreli)
Yaygın belirtiler
- Adet döneminde şiddetli kasık ağrısı (normalden çok daha kötü)
- Adet dönemi dışında da süren kronik pelvik ağrı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Yoğun veya uzun süren adet kanamaları
- Hamile kalmakta zorluk
- Bağırsak hareketleri veya idrar yaparken ağrı, özellikle adet zamanı
Çocuklarda belirtiler
- Genç kızlarda endometriozis olabilir ancak teşhis koymak daha zordur. Şiddetli adet sancıları, okula gidemeyecek kadar kötü sancılar ve pelvik ağrı uyarıcı olabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Menopoz sonrası endometriozis genellikle belirti vermez, ancak hormon tedavisi alanlarda belirtiler devam edebilir. Nadiren ağrı veya kitle şikayeti olabilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Endometriozisin kesin nedeni bilinmemektedir. En popüler teori 'retrograd menstrüasyon'dur: Adet kanı rahim dışına, karın boşluğuna geri kaçar. Genetik yatkınlık (ailede olması) ve bağışıklık sistemi sorunlarının da rol oynadığı düşünülmektedir.
Risk faktörleri
- Ailede endometriozis öyküsü (anne, kız kardeş, teyze)
- Adet döngüsünün erken başlaması (12 yaş öncesi)
- Sık ve kısa adet döngüleri (27 günden kısa)
- Hiç doğum yapmamış olmak
- Rahim veya fallop tüpleriyle ilgili bazı yapısal sorunlar
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Yukarıda acil durumlar bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Adet ağrınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa (okula/işe gidemiyorsanız, ağrı kesiciler işe yaramıyorsa)
- Hamile kalmakta sorun yaşıyorsanız
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya sürekli pelvik ağrınız varsa
- Belirtileriniz yeni başladıysa veya kötüleşiyorsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına görünün.
Tanı
Endometriozis tanısı koymak bazen zor olabilir çünkü belirtiler başka hastalıklarla karışabilir. Doktorunuz önce detaylı bir öykü alır ve pelvik muayene yapar. Kesin tanı için genellikle görüntüleme yöntemleri (ultrason, MR) ve bazen laparoskopi (göbek deliğinden kameralı bir cihazla karın içine bakmak) kullanılır.
Yapılabilecek testler
- Pelvik muayene (doktorun eliyle rahim ve yumurtalıkları kontrol etmesi)
- Pelvik ultrason (karından veya vajinadan yapılan ses dalgası ile görüntüleme)
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR) – daha ayrıntılı görüntü
- Laparoskopi (cerrahi olarak karın içine bakılması – tanı ve tedavi birlikte yapılabilir)
Randevunuzda neler beklenir
İlk olarak doktorunuz size şikayetlerinizi soracak ve pelvik muayene yapacak. Ultrason veya MR istenebilir. Şüphe devam ederse, laparoskopi planlanabilir. Bu işlem genellikle genel anestezi altında yapılır ve aynı zamanda endometriozis dokuları alınabilir. Tanı süreci birkaç hafta sürebilir; sabırlı olun.
Tedavi
Endometriozis tedavisi kişiye özeldir. Amaç ağrıyı azaltmak, yaşam kalitesini artırmak ve gerekirse doğurganlığı desteklemektir. Tedavi seçenekleri arasında ilaçlar, hormonal tedaviler ve cerrahi bulunur. Doktorunuz sizin için en uygun planı yapacaktır.
Evde kişisel bakım
- Sıcak su torbası veya sıcak banyo ile ağrılı bölgeyi rahatlatmak
- Hafif egzersiz (yürüyüş, yoga) – aşırıya kaçmamak kaydıyla
- Stres yönetimi: nefes egzersizleri, meditasyon
- Uyku düzenine dikkat etmek
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz ağrıyı kontrol altına almak için reçetesiz ağrı kesiciler önerebilir. Hormonal tedaviler (örneğin doğum kontrol hapları, hormon salgılayan rahim içi araçlar veya diğer hormon düzenleyici ilaçlar) adet kanamasını baskılayarak endometriozis dokusunun küçülmesine yardımcı olabilir. Her ilacın yan etkileri olabileceğinden, doktorunuzla birlikte karar vermelisiniz. Tedaviler Sağlık Bakanlığı onaylı ve güvenlidir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
İlaçlar yeterli gelmezse veya hamile kalmak isteniyorsa cerrahi düşünülebilir. Laparoskopi ile endometriozis odakları ve kistler çıkarılabilir. Ağır vakalarda rahmin alınması (histerektomi) son çare olarak düşünülür, ancak bu genellikle yalnızca diğer tedaviler işe yaramadığında ve hasta çocuk istemiyorsa önerilir.
Bu durumla yaşamak
Endometriozis ile yaşamak zorlayıcı olabilir. Ağrılı günlerde dinlenmek, iş ve okul için planlama yapmak önemlidir. Ağrı kesici kullanımı, sıcak uygulama ve hafif aktiviteler günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Belirtilerinizi takip etmek için bir günlük tutmak, doktorunuzla konuşurken de faydalı olur.
Yaşam tarzı ipuçları
- Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, pilates) ağrıyı azaltabilir, ancak aşırı yorulmaktan kaçının.
- Stresi azaltacak hobiler bulun.
- Yeterli uyuyun – vücut direncini artırır.
- Sigara kullanmayın, alkolü sınırlayın.
Diyet ve egzersiz
Anti-enflamatuar (iltihap azaltıcı) beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık). Kırmızı et, işlenmiş gıdalar, şeker ve kafeini azaltmak bazı kişilere iyi gelebilir. Egzersiz rutininizde aşırı zorlayıcı hareketlerden kaçının; vücudunuzu dinleyin.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Kronik ağrı ve kısırlık kaygısı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, destek gruplarına katılmak veya bir terapistle konuşmak çok yardımcı olabilir. Unutmayın, zihinsel sağlık da fiziksel sağlık kadar önemlidir.
Önleme
Endometriozisi tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak belirtiler erken fark edilirse tedavi daha etkili olur ve hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Sağlıklı bir yaşam tarzı ve düzenli kontroller önemlidir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Kronik pelvik ağrı (yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir)
- Kısırlık (hamile kalmayı zorlaştırabilir)
- Yumurtalıkta büyük kistler (endometrioma) oluşabilir
- Yapışıklıklar (karın içi organların birbirine yapışması – ağrı ve bağırsak sorunları yapabilir)
Uzun vadeli görünüm
Endometriozis tedavi edilebilir bir hastalıktır. Birçok kadın uygun tedavi ile ağrısını kontrol altına alabilir, hamile kalabilir ve aktif bir hayat sürebilir. Menopoza girince belirtiler genellikle hafifler. Sabır ve doğru tedavi ile umutlu olmak için her türlü neden var.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Kadın Sağlığı Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.