Menstrual Disorders

Genel Bakış

Adet düzensizlikleri, kadınların adet döngüsünde (her ay rahimden gelen kanama) görülen sorunlardır. Bu sorunlar adet kanamasının miktarı, sıklığı, süresi veya ağrısıyla ilgili olabilir. Örneğin; adetlerin çok seyrek, çok sık, çok uzun, çok ağrılı veya çok kanamalı olması gibi.

Adet düzensizlikleri çok yaygındır. Kadınların hayatlarının bir döneminde bu tür sorunlarla karşılaşma olasılığı yüksektir.

Adet düzensizlikleri en çok üreme çağındaki (ergenlikten menopoza kadar) kadınları etkiler. Genç kızlarda ilk adetlerden sonra birkaç yıl düzensizlik normaldir; menopoza yaklaşan kadınlarda da benzer değişiklikler görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adetlerin çok seyrek (35 günden uzun) veya çok sık (21 günden kısa) olması
• Adet kanamasının çok ağır olması (2 saatte bir ped veya tampon değiştirme ihtiyacı)
• Adet süresinin 7 günden uzun sürmesi
• Adetler arasında veya cinsel ilişki sonrası kanama
• Şiddetli adet sancısı (kramp) - günlük aktiviteleri etkileyecek kadar
• Adet öncesi gerginlik (PMS) belirtilerinin şiddetli olması

Çocuklarda belirtiler

• Genç kızlarda (ergenlik dönemi) ilk adetten sonraki ilk 1-2 yıl adetler düzensiz olabilir; kanamalar bazen ağır olabilir.
• Çok ağır kanama (15 günden uzun süren veya şiddetli kansızlığa yol açan) mutlaka değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza geçiş döneminde (perimenopoz) adet düzeni sık sık değişir; kanamalar bazen çok hafif, bazen çok ağır olabilir.
• Menopozdan sonra (bir yıl boyunca adet görülmemesi) ortaya çıkan herhangi bir kanama mutlaka doktora bildirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hormonal dengesizlikler (östrojen ve progesteron hormonlarının dengesizliği)
• Rahimde miyom adı verilen iyi huylu kas tümörleri
• Rahim iç tabakasının kalınlaşması (endometrial hiperplazi)
• Polikistik over sendromu (PCOS) - yumurtalıklarda kistler ve hormonal bozukluk
• Rahim içi araç (RİA) gibi doğum kontrol yöntemleri
• Tiroid bezi hastalıkları (hipotiroidi, hipertiroidi)
• Stres, aşırı egzersiz, hızlı kilo alıp verme
• Endometriozis (rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında bulunması)

Risk faktörleri

• Yaş (ergenlik ve menopoza yakın dönemler)
• Obezite (aşırı kilolu olmak)
• Stresli yaşam tarzı
• Ailede adet düzensizliği veya rahim sorunları öyküsü
• Sigara kullanımı
• Düzensiz beslenme (aşırı zayıflık veya aşırı kilo)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümde belirtilen belirtiler varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Menopoz sonrası kanama (bir yıl adet görmemişken kanama) varsa en kısa sürede doktora gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adetleriniz sürekli olarak 35 günden uzun veya 21 günden kısa aralıklarla oluyorsa
• Adet kanamanız normalden çok daha ağır veya çok daha hafifse
• Adet sancınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Adet düzensizliğiniz 3-4 aydan uzun sürüyorsa
• Adetle ilgili endişeleriniz varsa doktora danışmaktan çekinmeyin.

Tanı

Doktorunuz adet düzensizliğinizin nedenini bulmak için önce detaylı bir öykü alır. Size adet döngünüz, kanama miktarınız, ağrı durumunuz ve diğer belirtileriniz hakkında sorular sorar. Daha sonra fizik muayene yapabilir ve bazı tetkikler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (hormon seviyeleri, tiroid fonksiyonları, tam kan sayımı)
• Pelvik ultrason (rahim, yumurtalıklar ve çevre dokuların görüntülenmesi)
• Endometrial biyopsi (rahim iç tabakasından küçük bir doku örneği alınması, bazen gerekli olabilir)
• Histeroskopi (kamera ile rahim içinin incelenmesi, tanı veya tedavi amaçlı yapılabilir)

Randevunuzda neler beklenir

Doktor muayenesi genellikle rahatsız edici değildir. Ultrason için vajinal bir prob kullanılabilir, bu hafif bir baskı hissi yaratabilir. Tanı sürecinde doktorunuz sizinle tüm bulguları paylaşacak ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır. Endişelerinizi doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Adet düzensizliklerinin tedavisi altta yatan nedene ve belirtilerin şiddetine bağlıdır. Birçok durumda basit yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç dışı yöntemlerle başlanır. Gerekirse doktorunuz hormonal tedaviler (doğum kontrol hapları, progesteron gibi) veya ağrı kesiciler önerebilir. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz en uygun planı sizinle birlikte belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya sıcak banyo ile karın bölgesine sıcak uygulama
• Düzenli fiziksel aktivite (yürüyüş, yoga gibi hafif egzersizler adet sancısını azaltabilir)
• Dinlenme ve yeterli uyku
• Stres yönetimi: nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler
• Adet takvimi tutarak düzeninizi izleme

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz duruma göre hormon içermeyen ağrı kesiciler (nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar) veya hormonal tedaviler (progesteron, kombine doğum kontrol hapları, hormon salgılayan rahim içi araç gibi) önerebilir. Ayrıca demir eksikliği kansızlığı varsa demir takviyesi verilebilir. Herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan miyom, polip veya endometriozis gibi yapısal sorunlarda cerrahi seçenekler düşünülebilir. Miyomların alınması (miyomektomi), rahim iç tabakasının yakılması (endometrial ablasyon) veya nadiren rahim alınması (histerektomi) gibi yöntemler uygulanabilir. Ameliyat kararı her zaman dikkatle değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Adet düzensizlikleri günlük yaşamı etkileyebilir. Adet takvimine sahip olmak, beklenmedik kanamaları önceden tahmin etmenize yardımcı olur. Kanama yoğunsa yanınızda yedek ped veya tampon bulundurmak rahatlatıcı olur. Belirtilerinizi yönetmek için doktorunuzun önerdiği yöntemleri uygulayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Stres yönetimi (derin nefes, meditasyon, yürüyüş)
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Sağlıklı kilonuzu koruma
• Adet takvimi kullanma

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek adet düzenini destekleyebilir. Özellikle yoğun kanaması olanlar demir açısından zengin besinler (kırmızı et, ıspanak, kuru baklagiller) tüketebilir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet) kan dolaşımını düzenler ve ağrıyı azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Adet düzensizlikleri bazı kadınlarda kaygı, üzüntü veya öfke duygularına yol açabilir. Özellikle ağrılı veya ağır kanamalar günlük aktiviteleri kısıtlayarak depresif hissetmeye neden olabilir. Bu duyguları yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından veya destek gruplarından yardım almanız önemlidir.

Önleme

Adet düzensizliklerinin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da sağlıklı yaşam alışkanlıkları riskinizi azaltabilir. Düzenli egzersiz, dengeli beslenme, stresten uzak durma ve sağlıklı kiloda kalma adet döngüsünü olumlu etkileyebilir.

Aşılar

HPV aşısı (Human Papilloma Virüsü) rahim ağzı kanserini önlemeye yardımcı olur, ancak adet düzensizliklerini doğrudan önlemez. Yine de aşınızı Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Düzenli kadın doğum muayeneleri (yılda bir kez) adet düzensizliklerine neden olabilecek sorunların erken teşhisini sağlar. Smear testi (Pap test) de rahim ağzı sağlığı için önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kansızlık (anemi) - ağır kanama sonucu demir eksikliği, yorgunluk, halsizlik, soluk cilt
• Kısırlık - bazı adet düzensizliği nedenleri (PCOS, endometriozis) yumurtlamayı etkileyebilir
• Rahim iç tabakasının kalınlaşması (endometrial hiperplazi) - tedavi edilmezse rahim kanseri riski artabilir
• Kronik ağrı ve yaşam kalitesinde azalma

Uzun vadeli görünüm

Adet düzensizliklerinin çoğu başarıyla tedavi edilebilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir, komplikasyon riski azaltılabilir. Sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli doktor takibi ile çoğu kadın normal bir hayat sürdürebilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz ve yardım almaktan çekinmeyin.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - Kadın Sağlığı ↗
• Endometriosis UK ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Kadın Hastalıkları ve Doğum Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Kadın Sağlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.