Yüksek Kan Şekeri Komplikasyonları Farkındalığı

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri (tıpta hiperglisemi olarak bilinir), kanınızdaki şeker miktarının normalden fazla olmasıdır. Şeker vücudumuzun ana enerji kaynağıdır ancak kanda uzun süre yüksek kalması zamanla organlara zarar verebilir.

Evet. Yüksek kan şekeri diyabetin en sık görülen özelliğidir. Sağlık Bakanlığı verileri, Türkiye'de diyabetin yaygınlığını her 10 yetişkinden yaklaşık 1'ini etkileyecek düzeyde olduğunu göstermektedir.

Tip 2 diyabetli bireylerde daha sık görülür, ancak tip 1 diyabet, gebelik diyabeti ve insülin direnci olan kişilerde de görülebilir. Yaş, kilo ve aile öyküsü riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama ve ağız kuruluğu
• Sık idrara çıkma
• Yorgunluk ve hâlsizlik
• Bulanık görme
• Yavaş iyileşen yaralar
• Açıklanamayan kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma (daha önce kuru olan çocukta)
• Sürekli çok su içme isteği
• Yorgunluk ve sinirlilik
• Nefeste meyve veya aseton kokusu
• Karın ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Baş dönmesi ve düşme
• Susama hissinde azalma
• Yorgunluk ve hâlsizlik
• İdrar yolu enfeksiyonları

Nedenler

Ana nedenler

• İnsülin hormonunun yetersiz üretimi
• İnsülin direnci
• Aşırı karbonhidratlı ve şekerli beslenme
• Hareketsizlik
• Stres veya enfeksiyonlar

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak
• Ailede diyabet öyküsü
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• İleri yaş
• Gebelikte diyabet (gestasyonel diyabet) öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek kan şekeri belirtilerine ek olarak kusma, karın ağrısı veya bilinç değişikliği yaşıyorsanız aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kan şekeriniz doktorunuzun belirlediği hedef değerlerin çok üzerindeyse ve belirtiler gün boyu sürüyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Henüz diyabet tanısı almadıysanız ve bu yazıdaki belirtilerden birkaçını fark ediyorsanız aile hekiminize başvurun.
• Diyabet tanınız varsa yılda en az iki kez düzenli kontrol için doktorunuza görünün.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, risk faktörlerinizi değerlendirir ve kan testleri ister. Kan testleri, kanınızdaki şeker seviyesini ve uzun dönem ortalama şeker kontrolünü gösterir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Tokluk kan şekeri testi
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekeri)
• Oral glukoz tolerans testi (şekerli su içerek yapılan test)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç basit kan testiyle tamamlanır. Açlık gerektiren testler sabah yapılır. Sonuçlar çıktığında doktorunuz bulguları sizinle paylaşır ve size uygun bir tedavi ve takip planı hazırlar.

Tedavi

Yüksek kan şekeri tedavisinin temel amacı, kan şekerini sağlıklı aralıkta tutmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve gerekli durumlarda ilaç kullanımını içerir. Doktorunuz size kişisel bir tedavi planı oluşturacaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği öğün saatlerine ve porsiyonlara dikkat edin.
• Düzenli yürüyüş veya egzersiz yapın.
• Stresi yönetmeyi öğrenin.
• Kan şekerinizi düzenli ölçün ve ölçümlerinizi kaydedin.
• Bol su için; şekerli içeceklerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri kan şekerini hedefe getirmek için yetersiz kaldığında, doktorunuz ağızdan alınan veya enjeksiyon şeklinde kullanılan ilaçlar önerebilir. Tip 1 diyabette insülin tedavisi gerekir. İlaç seçimi ve dozajı kişiye özeldir; mutlaka doktorunuzun önerisine uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kan şekeri doğrudan cerrahi gerektiren bir durum değildir; ancak diyabetin ileri dönemlerinde ayak yarası veya böbrek sorunu gibi komplikasyonlar için cerrahi gerekebilir. Bu durumlarda ilgili uzmanlar tedaviye dahil olur.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kan şekeri ile yaşamak, kan şekerini kontrol altında tutmayı alışkanlık haline getirmeyi gerektirir. Günlük rutinlerinizi oluştururken doktorunuz ve diyetisyeninizden destek alabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyumaya özen gösterin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Yıllık göz, böbrek ve ayak kontrollerini yaptırın.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yaralanmalara karşı önlem alın.

Diyet ve egzersiz

Diyetiniz sebze, tam tahıl ve kaliteli protein dengesine dayanmalıdır. İşlenmiş gıdalar ve şekerli yiyecekler kan şekerini hızla yükseltebilir. Haftanın en az 5 günü 30 dakika tempolu yürüyüş yapmak kan şekerinin dengelenmesine yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli izleme gerektiren kronik bir durum, zaman zaman yorgunluk, endişe veya mutsuzluk hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Kendinize karşı nazik olun ve zorlandığınızda bir uzmandan veya destek grubundan yardım isteyin. Eğer kendinizin veya bir yakınınızın psikolojik bir kriz yaşadığını düşünüyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanına başvurun ve acil durumda 112'yi arayın.

Önleme

Yüksek kan şekeri komplikasyonları, kan şekerini kontrol altında tutarak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimseyerek büyük ölçüde önlenebilir. Tip 2 diyabetin başlangıcı da sağlıklı beslenme ve düzenli egzersizle geciktirilebilir.

Aşılar

Diyabetli bireylerin grip, zatürre ve hepatit B aşıları gibi önerilen aşıları yaptırması enfeksiyon riskini azaltır. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Kan şekeri yüksekliği olan kişilerde yıllık göz, böbrek, ayak ve kalp-damar kontrolü yapılmalıdır. Ailede diyabet öyküsü varsa, doktorunuz daha erken tarama önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hasarı
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı
• Ayak yaraları ve enfeksiyonlar
• Diyabetik ketoasidoz gibi yaşamı tehdit eden acil durumlar

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kan şekeri ciddiye alınması gereken bir durumdur, ancak iyi yönetildiğinde sağlıklı ve uzun bir yaşam sürmek mümkündür. Günümüzdeki tedavi ve eğitim yöntemleri sayesinde komplikasyonların önüne geçilebilir. Umutlu olun; adımlarınızı doktorunuzla birlikte atın.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.