Çocuklarda Yüksek Kan Şekeri

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri (hiperglisemi), kanda bulunan şeker (glukoz) miktarının normalden yüksek olmasıdır. Glukoz vücudun ana enerji kaynağıdır, ancak çok fazla olduğunda sağlık sorunlarına yol açabilir.

Çocuklarda diyabet görülme sıklığı dünyada ve Türkiye'de giderek artmaktadır. Tip 1 diyabet en sık çocukluk ve ergenlik döneminde başlar.

Yüksek kan şekeri her yaştaki çocuğu etkileyebilir, ancak en sık okul çağı ve ergenlik döneminde görülür. Ailede diyabet öyküsü ve fazla kilo, riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulanık görme
• Açıklanamayan kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Alt ıslatma (tuvalet eğitimi almış çocukta yeniden başlayan gece idrar kaçırma)
• Huzursuzluk ve sinirlilik
• Sürekli acıkma
• Yaraların geç iyileşmesi
• Meyvemsi veya aseton kokulu nefes

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ağız kuruluğu
• Tekrarlayan enfeksiyonlar (idrar yolu, cilt veya mantar enfeksiyonları)
• Bacaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Konsantrasyon güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi, insülin üreten pankreas hücrelerine zarar verir.
• Tip 2 diyabet: Vücut insüline karşı direnç gösterir veya yeterli insülin üretemez.
• Ağır stres, enfeksiyon veya hastalık sırasında kan şekeri geçici olarak yükselebilir.
• Bazı ilaçlar (örneğin kortizon türü ilaçlar) kan şekerini yükseltebilir.
• Nadiren hormonal bozukluklar veya pankreasla ilgili hastalıklar yüksek şekere yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü (özellikle birinci derece akrabalarda)
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Prediyabet (sınırda yüksek kan şekeri) tanısı
• Bazı etnik gruplarda daha sık görülür

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuk sürekli su içiyor, çok sık tuvalete gidiyor ve kilo kaybediyorsa
• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa
• Kan şekeri evde ölçülüyorsa ve doktorunuzun önerdiği hedefin çok üzerindeyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık kontrol muayeneleri sırasında risk faktörleri varsa kan şekeri ölçümü
• Aile öyküsü olan çocuklarda düzenli aralıklarla şeker takibi
• Çocuğun görünürde bir belirtisi olmasa bile riskli durumlarda doktora danışmak

Tanı

Doktor önce çocuğun belirtilerini dinler, aile öyküsünü alır ve basit bir kan testi ister. Açlık kan şekeri, rastgele kan şekeri veya şeker yükleme testi yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi (8 saatlik açlık sonrası)
• Rastgele (açlık gerektirmeyen) kan şekeri ölçümü
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekeri düzeyini gösterir)
• İdrarda keton ve şeker tahlili
• Tip 1 diyabeti anlamak için otoantikor testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için genellikle bir damardan kan almak yeterlidir. Çocukta hiçbir belirti olmasa bile yüksek değerler, testin başka bir gün tekrarlanmasını gerektirebilir. Kesin tanı konulduktan sonra çocuk bir çocuk endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına yönlendirilir.

Tedavi

Tedavi, yüksek şekerin nedenine bağlıdır. Tip 1 diyabette vücut hiç insülin üretemediği için insülin dışarıdan verilmek zorundadır. Tip 2 diyabette ise önce yaşam tarzı değişiklikleri önerilir; gerekirse doktor ağızdan alınan ilaçlar veya insülin ekleyebilir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerini doktorun önerdiği sıklıkta ölçmek ve not almak
• Düzenli ve dengeli beslenmek, şekerli içeceklerden kaçınmak
• Günlük fiziksel aktiviteyi artırmak
• Doktorun önerdiği insülin veya diğer ilaçları aksatmadan kullanmak
• Çocuğu karbonhidrat alımı konusunda bilinçlendirmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, çocuğun diyabet tipine ve yaşına göre özel olarak planlanır. Tip 1 diyabet için yaşam boyu insülin tedavisi gerekir; insülin kalem, enjektör veya insülin pompası ile verilebilir. Tip 2 diyabette öncelikle beslenme ve hareketle kan şekerini dengelemek hedeflenir; yetersiz kalırsa doktor ağızdan alınan diyabet ilaçları veya insülin eklenmesini önerebilir. Hangi ilacın kullanılacağına, dozuna ve uygulama şekline yalnızca çocuğu tedavi eden doktor karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kan şekeri başlı başına bir ameliyat gerektirmez. Ancak altta yatan bazı durumlar (örneğin pankreasla ilgili hastalıklar) cerrahi tedavi gerektirebilir; bu karar ilgili uzman doktorlar tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetli bir çocuğun günlük yaşamı, ölçüm, beslenme ve ilaç zamanlarına göre planlanır. Okulda öğretmenlerin ve okul hemşiresinin bilgilendirilmesi çocuğun kendini güvende hissetmesi için önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğün atlamadan düzenli beslenme
• Her gün en az 60 dakika yaşına uygun fiziksel aktivite
• Yeterli ve düzenli uyku
• Stresle başa çıkma ve çocuğa destek olma
• Düzenli doktor kontrollerine gitme

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme planı, çocuğun büyümesi için gerekli tüm besin gruplarını içerir. Basit şekerler ve hazır meyve suları yerine tam tahıllar, sebze ve meyveler tercih edilmelidir. Karbonhidrat miktarı doktor veya diyetisyen tarafından çocuğa göre ayarlanmalıdır. Düzenli egzersiz, kan şekerini düşürmeye yardımcı olur ve insülinin daha iyi çalışmasını sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet, çocuklarda 'farklı' hissetme, endişe veya depresyona yol açabilir. Kan şekerini kontrol altında tutma beklentisi bazen yorucu olabilir. Bu nedenle çocuğun duygusal ihtiyaçları da ihmal edilmemeli, gerektiğinde bir çocuk psikoloğundan destek alınmalıdır.

Önleme

Tip 1 diyabetin kesin bir önleme yolu yoktur. Tip 2 diyabet ise sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve kilo kontrolü ile büyük ölçüde geciktirilebilir veya önlenebilir.

Aşılar

Yüksek şekere bağlı diyabetin kendisine karşı bir aşı bulunmamaktadır. Ancak diyabetli çocukların grip gibi enfeksiyonlardan korunması için önerilen aşılar zamanında yapılmalıdır.

Tarama programları

Ailesinde diyabet öyküsü olan veya fazla kilolu çocuklarda, doktorun uygun gördüğü durumlarda kan şekeri taraması yapılabilir. Sağlık Bakanlığı'nın koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında çocukluk dönemi izlemlerinde de risk değerlendirmesi yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabetik ketoasidoz: Çok yüksek şeker ve keton birikimi nedeniyle ortaya çıkan acil durum
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Göz, böbrek ve sinir hasarı (uzun vadede)
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
• Tekrarlayan enfeksiyonlar

Uzun vadeli görünüm

Diyabetli çocuklar, düzenli takip ve tedavi ile sağlıklı ve üretken bir yaşam sürebilir. Günümüzde gelişen teknolojiler ve tedavi seçenekleri sayesinde kan şekerini dengelemek çok daha kolaydır. Doğru destekle çocuklar sporda, okulda ve sosyal hayatta başarılı olabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ↗
• JDRF (Tip 1 Diyabet Araştırmaları Vakfı) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Diyabet Vakfı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.