Yüksek Kan Şekeri Nedir?

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri (tıbbi adı hiperglisemi), kanınızdaki şeker miktarının normalden fazla olmasıdır. Şeker (glikoz) vücudunuzun yakıtıdır, ancak fazlası zamanla damarlarınıza ve organlarınıza zarar verebilir.

Evet, çok yaygındır. Türkiye'de her yıl daha fazla kişide yüksek kan şekeri tespit edilmektedir. Sağlık Bakanlığı, bu konuda toplum bilincini artırmak için çalışmalar yürütmektedir.

Her yaştan insanda görülebilir. Özellikle ailesinde diyabet öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, hareketsiz yaşayanlar ve ileri yaştaki kişiler daha çok risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli susuzluk hissi
• Sık sık idrara çıkma
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Ağız kuruluğu
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Kilo kaybı veya beklenen şekilde kilo alamama
• Çok su içme ve sık tuvalete gitme
• Karın ağrısı
• Halsizlik ve isteksizlik
• Okul başarısında düşme ve dikkat dağınıklığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli halsizlik ve düşme eğilimi
• Bilinç karışıklığı veya unutkanlık
• Konuşma güçlüğü
• Sık idrar yolu enfeksiyonu
• Susama hissinin azalması

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun yeterli miktarda insülin üretememesi
• Vücudun üretilen insülini gerektiği gibi kullanamaması (insülin direnci)
• Şekerli ve işlenmiş gıdaların çok tüketilmesi
• Yoğun stres ve bazı hormonal değişiklikler
• Bazı hastalıklar ve kullanılan ilaçlar

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak
• Ailede diyabet öyküsü bulunması
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Yüksek tansiyon ve kolesterol sorunları
• Polikistik over sendromu gibi hormonal bozukluklar
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz çok yükseldiyse ve kendinizi halsiz hissediyorsanız
• Kusma, şiddetli karın ağrısı veya bilinç bulanıklığı varsa
• Nefes darlığı veya göğüs ağrısı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli susama ve sık idrara çıkma gibi belirtiler fark ederseniz
• Ailenizde diyabet olması nedeniyle risk altındaysanız
• 40 yaş üzeriyseniz ve daha önce kan şekeri baktırmadıysanız

Tanı

Yüksek kan şekeri tanısı için doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan şekerini ölçmek için testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Şeker yükleme testi
• HbA1c testi (son 2-3 ayın kan şekeri ortalaması)
• İdrar testi

Randevunuzda neler beklenir

Bazı testler için bir gece aç kalmanız gerekebilir. Test sonrası doktorunuz sonuçları sizinle paylaşır ve gerekirse ileri değerlendirme planlar. Testten önce doktorunuza açlık gerekip gerekmediğini sorabilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin ana hedefi, kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak ve uzun vadede oluşabilecek organ hasarını önlemektir. Tedavi kişiye özel olarak planlanır ve doktor kontrolünde uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Dengeli ve düzenli beslenin
• Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Haftanın büyük bölümünde en az 30 dakika tempolu yürüyüş yapın
• Düzenli kan şekeri ölçümü yapın
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında doktorunuz ağızdan alınan ilaçlar veya insülin enjeksiyonu önerebilir. Hangi tedavi seçeneğinin size uygun olduğuna ancak doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, yüksek kan şekerinin ilk tedavi seçeneği değildir. Ancak obeziteye bağlı tip 2 diyabet durumunda, uygun kişilere obezite cerrahisi önerilebilir. Bu kararı doktorunuz detaylı değerlendirme sonrasında verir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kan şekeriyle yaşamak, günlük hayatınızda küçük ama düzenli adımlar atmanızı gerektirir. Kan şekerinizi ölçmek, sağlıklı beslenmek ve hareket etmek zamanla rutininizin doğal bir parçası haline gelecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kan şekerinizi düzenli ölçün ve sonuçları not edin
• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri yapın
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin
• Diş ve göz sağlığınızı aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Beslenmenize tam tahıllar, sebzeler ve protein kaynakları ekleyin; tatlı, kek, gazlı içecek gibi kan şekerini hızla yükselten gıdalardan uzak durun. Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş yapmaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir durumla yaşamak zaman zaman stres ve kaygı yaratabilir. Bu oldukça normaldir. Duygularınızı paylaşmaktan çekinmeyin; kendinize veya başkasına zarar verme düşünceleriniz olursa, derhal 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Tip 2 diyabetin yol açtığı yüksek kan şekeri, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve ideal kiloda kalmakla büyük ölçüde önlenebilir. Tip 1 diyabeti önlemek mümkün olmasa da belirtileri erken fark ederek komplikasyonlar önlenebilir.

Aşılar

Yüksek kan şekeri olan kişilerin grip, zatürre ve COVID-19 aşıları gibi önerilen aşılarını yaptırmaları, enfeksiyonlardan korunmaları açısından önemlidir. Aşı takvimi konusunda aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Risk taşıyan kişilerin ve 40 yaş üzeri bireylerin düzenli aralıklarla kan şekerini ölçtürmesi önerilir. Aile hekimliği birimleri bu konuda sizi yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süre kontrolsüz yüksek kan şekeri göz, böbrek ve sinir hasarına yol açabilir
• Kalp ve damar hastalığı riski artar
• Yaralar geç iyileşir ve enfeksiyonlara eğilim artar
• El ve ayaklarda uyuşma gibi his kayıpları gelişebilir
• Çok nadir durumlarda hayati tehlike yaratabilecek acil tablolar ortaya çıkabilir

Uzun vadeli görünüm

Kan şekerinizi kontrol altında tutmak, bu riskleri büyük ölçüde azaltır. Doktorunuzun önerilerine uyduğunuzda ve düzenli kontrollerinizi aksatmadığınızda sağlıklı ve dolu dolu bir yaşam sürmeniz oldukça mümkündür. Kendinize iyi bakmanın en önemli yolu bilgi ve düzenli takiptir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.