Böbrek Üstü Bezleriyle Yaşam

Genel Bakış

Böbrek üstü bezleriniz (adrenal bezler) her iki böbreğinizin üzerinde bulunan küçük ama çok önemli organlardır. Bu bezler; stresle başa çıkmanıza, kan şekerinizi ve tuz dengesinizi ayarlamanıza yardımcı olan hormonlar üretir. "Adrenal" kelimesi, bu bezlerin hastalıklarını veya bu bezlerle ilgili sorunları tanımlar. Bu yazıda, böbrek üstü bezleriyle yaşamanın ne demek olduğunu, belirtileri, tedavi seçeneklerini ve günlük yaşamda neler yapabileceğinizi öğreneceksiniz.

Böbrek üstü bez hastalıkları toplumda nadir görülür. Örneğin, adrenal yetmezlik yaklaşık 100.000 kişiden 1-4'ünde ortaya çıkar. Ancak bazı iyi huylu böbrek üstü bez tümörleri (adrenal adenom) daha sık saptanabilir.

Her yaşta ve her cinsiyette görülebilir. Ancak bir tür adrenal yetmezlik (otoimmün nedenli) daha çok 20-50 yaş arası kadınlarda ortaya çıkar. Aile öyküsü olanlarda risk artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Kas güçsüzlüğü
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Tansiyon düşüklüğü
• Tuz isteği
• Ciltte koyulaşma (özellikle ağız içinde, dirseklerde ve dizlerde)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Karın ağrısı ve bulantı
• Hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü) belirtileri; örneğin aniden yorulma, soğuk terleme ve sinirlilik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karışıklık veya uyku hali
• Tansiyon düşmesi sonucu baş dönmesi ve düşmeler
• İştahsızlık ve genel güçsüzlük
• Depresyon benzeri belirtiler (çökkünlük, ilgisizlik)

Nedenler

Ana nedenler

• Otoimmün hastalık: Bağışıklık sistemi yanlışlıkla kendi böbrek üstü bezlerine saldırır (en sık neden).
• İnfeksiyonlar: Tüberküloz veya mantar infeksiyonları nadiren böbrek üstü bezlerine zarar verebilir.
• Böbrek üstü bezlerde tümör gelişmesi (nadir).
• Uzun süre kortikosteroid ilaç kullanan bir kişide ilacın aniden kesilmesi, böbrek üstü yetmezliğine yol açabilir.

Risk faktörleri

• Otoimmün bir hastalığın olması (örneğin Tip 1 diyabet, tiroid hastalığı)
• Ailede adrenal yetmezlik öyküsü bulunması
• Uzun süre kortikosteroid ilaç kullanımı
• Tüberküloz veya HIV gibi bağışıklık sistemini etkileyen infeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli karın veya sırt ağrısı varsa
• Bilincin bulanması veya bayılma olursa
• Tansiyonunuz belirgin şekilde düşerse
• Kusma ve ishal nedeniyle giderek artan halsizlik yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalardır süren yorgunluk, iştahsızlık veya tuz isteği
• Cildinizde koyulaşma fark ettiyseniz
• Açıklanamayan kilo kaybı

Tanı

Doktorunuz önce sizi muayene edecek, belirtilerinizi dinleyecektir. Kesin tanı için kan ve idrar testleri yapılır. Ayrıca ACTH uyarı testi gibi özel testler de gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kanda kortizol ve adrenokortikotropik hormon (ACTH) düzeyleri
• Kan tuz (elektrolit) düzeyleri
• ACTH uyarı testi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme yöntemleri ve idrar testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymak birkaç gün sürebilir. Testler basit ve genellikle ağrısızdır. Teşhis netleştikten sonra doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlayacaktır.

Tedavi

Böbrek üstü bez hastalığına göre tedavi değişir. Çoğu durumda eksik olan hormonları yerine koymak (replasman tedavisi) yeterlidir. Amaç, vücudun normal işleyişini mümkün olduğunca desteklemektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Acil durumlarda ne yapılacağını ailenize ve yakınlarınıza öğretin.
• Böbrek üstü yetmezliğiniz varsa, sağlık bilgilerinizi gösteren bir bileklik veya kart taşıyın.
• Hastalık veya stres yaşadığınızda doktorunuzun önerdiği doz ayarlamasını nasıl yapacağınızı önceden öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, eksik olan kortizol ve aldosteron hormonlarını yerine koyan ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçların dozu kişiye özeldir ve yaşam boyu devam edebilir. Kortizol tedavisi, böbrek üstü yetmezliği olan kişiler için hayati önem taşır. Bazı tümör durumlarında ise başka ilaçlar veya ameliyat gerekebilir. Asla doktorunuzun önermediği ilaçları kullanmayın ve ilaç dozunu kendiniz değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek üstü bezinde iyi veya kötü huylu bir tümör tespit edilirse, cerrahi ile bezin bir kısmı veya tamamı çıkarılabilir. Ameliyat kararı, uzman hekim ekibi tarafından yapılan değerlendirmeler sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

Böbrek üstü bez hastalığı olan çoğu kişi, düzenli tedaviyle normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir. İlaçlarınızı her gün aynı saatte almak ve stres durumları ile hastalıklarda doz ayarlamasını bilmek yaşamınızın önemli bir parçasıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlaçlarınızı düzenli kullanın ve asla aniden kesmeyin.
• Ek bir hastalık, kaza veya aşırı stres durumunda mutlaka doktorunuza başvurun.
• Tansiyon, kalp sağlığı ve genel sağlık için sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinin.
• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterli su için ve sigara içmeyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme önemlidir. Adrenal yetmezlikte tuz ihtiyacı artabilir; ancak bazı durumlarda (örneğin Cushing sendromu) tuz kısıtlaması gerekebilir. Bu nedenle diyetinizi doktorunuz veya diyetisyeninizle planlayın. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmaya çalışın. Yorucu egzersiz sonrası ekstra sıvı ve tuz almanız gerekebilir; bunu doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duyguları yaşamanız normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak işe yarayabilir. Kendinize veya başkalarına zarar verecek düşünceleriniz olursa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Böbrek üstü bez hastalıklarının çoğu bağışıklık sistemi kaynaklı olduğundan tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak uzun süre kortikosteroid kullanıyorsanız, doktor gözetiminde ilacın kademeli olarak azaltılması adrenal yetmezliği önleyebilir. Erken teşhis, ciddi komplikasyonları önlemenin en etkili yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz riski (hayatı tehdit eden acil bir durum)
• Vücutta tuz ve sıvı dengesinin bozulması
• Kronik halsizlik, kilo kaybı ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve düzenli tedavi ile böbrek üstü bez hastalığı olan kişiler genellikle normal ve üretken bir yaşam sürer. İlaçlarınızı düzenli kullandığınız, doktor kontrollerinizi aksatmadığınız ve acil durum planınızı hazır bulundurduğunuz sürece, günlük yaşamınız çoğunlukla kesintiye uğramaz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.