Yüksek Kan Şekeriyle Yaşamak

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri (tıbbi adıyla 'hiperglisemi'), kanınızdaki şeker (glikoz) miktarının normalin üzerine çıkmasıdır. Şeker, vücudun enerji kaynağıdır. Şekerin hücrelere girmesi ve enerji olarak kullanılması için 'insülin' adı verilen bir hormona ihtiyaç vardır. Vücut yeterince insülin üretmezse ya da ürettiği insülini verimli kullanamazsa, şeker kanda birikir. Yüksek kan şekeri tek başına bir hastalık değildir; çoğu zaman şeker hastalığının (diyabet) bir göstergesidir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde yüz milyonlarca insan yüksek kan şekeriyle yaşamaktadır. Türkiye'de de diyabet görülme sıklığı giderek artmaktadır. Yüksek kan şekeri genellikle rutin kontrollerde fark edilir.

Herkesi etkileyebilir. Her yaşta görülebilir, ancak 40 yaş üstü yetişkinlerde, fazla kilolu olanlarda, hareketsiz bir yaşam sürenlerde ve ailesinde diyabet öyküsü olanlarda daha sıktır. Çocuklar ve gençler de tip 1 diyabet nedeniyle yüksek kan şekeri yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama hissi
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Sık idrara çıkma, yatağını ıslatma (özellikle daha önce kuru olan çocuk)
• Aşırı susama ve çok su içme
• İştah artmasına rağmen kilo kaybı
• Halsizlik, sinirlilik ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Susama hissi ve ağız kuruluğu
• Yorgunluk ve halsizlik
• Sık idrara çıkma (gece sık uyanma)
• Bulanık görme
• Bilinç bulanıklığı veya kafa karışıklığı
• Ayaklarda yanma veya uyuşma

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonunu yeterince üretememesi (tip 1 diyabet)
• Vücudun ürettiği insülini gerektiği gibi kullanamaması (insülin direnci ve tip 2 diyabet)
• Kısa süreli yüksek kan şekeri; enfeksiyon, stres, cerrahi girişim veya bazı ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkabilir

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Fiziksel olarak hareketsiz yaşam
• Sağlıksız ve dengesiz beslenme (işlenmiş gıda, şekerli içecekler)
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Gebelik diyabeti öyküsü olması
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekerinin çok yüksek seyretmesi ve kendinizi kötü hissetmeniz
• Yüksek kan şekerine eşlik eden inatçı kusma, ishal veya yüksek ateş

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç gündür süren aşırı susama, sık idrara çıkma ve yorgunluk gibi belirtiler yaşıyorsanız
• Risk faktörleriniz varsa ve henüz kan şekerinizi ölçtürmediyseniz
• Diyabet tanınız varsa ve kontrol ölçümleriniz hedefin üzerinde seyrediyorsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten ve bir fizik muayene yaptıktan sonra kan testleri isteyebilir. Tanı genellikle bir veya daha fazla kan şekeri testi sonucuna göre konur. Tek bir yüksek değer tanı koymak için yeterli olmayabilir; testlerin tekrarlanması gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri: En az 8 saat aç kaldıktan sonra ölçülen kan şekeri düzeyi.
• Hba1c testi: Son 2-3 aylık ortalama kan şekeri düzeyinizi gösteren bir kan testi.
• Oral glukoz tolerans testi: Aç karnına alınan şekerli bir içeceğin ardından belirli aralıklarla kan şekeri ölçümü yapılan bir test.

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçlarınız doktorunuzla birlikte değerlendirilir. Kan şekeriniz yüksekse doktorunuz size tanıyı ve sonraki adımları anlatacaktır. Bu durum korkutucu olabilir, ancak çoğu insan doğru bilgi ve destekle kan şekerini yönetmeyi öğrenir. Sorularınızı not alarak muayeneye gitmek işinizi kolaylaştırabilir.

Tedavi

Yüksek kan şekerinin tedavisinde temel amaç kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak ve uzun vadeli hasarları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; beslenme, egzersiz ve gerekirse ilaç kullanımı bir arada uygulanır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonuçlar o kadar iyi olur.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve dengeli beslenme; beyaz ekmek yerine tam tahılları tercih etme
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde egzersiz
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kan şekerini ölçme
• Sağlıklı kiloyu koruma veya verme
• Ayaklarınızı her gün kontrol etme, yara ve nasırlara dikkat etme
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya hobi edinme

Tıbbi tedaviler

Kan şekeriniz beslenme ve egzersizle hedef aralıkta tutulamıyorsa doktorunuz bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar insülin eksikliğini gidermeye veya vücudun insülini daha verimli kullanmasına yardımcı olur. Bazı durumlarda insülin enjeksiyonu gerekli olabilir. İlaçların adı, dozu ve kullanım zamanı doktorunuz tarafından belirlenir. Reçete edilen ilaçları önerilen şekilde kullanmak ve dozları kendiniz değiştirmemeniz çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, yüksek kan şekerinin doğrudan tedavisi değildir. Ancak bazı özel durumlarda, örneğin obezite ile ilişkili tip 2 diyabeti olan hastalarda kilo verme ameliyatları kan şekerinin iyileşmesine yardımcı olabilir. Bu karar uzman bir sağlık ekibi tarafından kişiye özel olarak değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Kan şekeri kontrolü, yaşamın doğal bir parçası haline gelir. Düzenli kontrollerinize gitmek, önerilen tedavinizi uygulamak ve sağlıklı alışkanlıklar edinmek sayesinde işiniz, aileniz ve sosyal yaşamınızın tadını çıkarmaya devam edebilirsiniz. Kendinizi nasıl hissettiğinizi gözlemleyin ve değişiklikleri doktorunuzla paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Günlük yürüyüşleri alışkanlık edinin
• Stresi azaltacak aktiviteler bulun
• Doktorunuzla düzenli iletişim halinde olun
• Ailenizi ve arkadaşlarınızı durumunuzdan haberdar edin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme, kan şekeri yönetiminin temelidir. Bir diyetisyen, size özel bir beslenme planı hazırlayarak hangi yiyeceklerin kan şekerinizi nasıl etkilediğini öğretebilir. Karbonhidratları doğru miktarda ve doğru zamanda tüketmek önemlidir. Egzersiz, kaslarınızın şekeri daha iyi kullanmasına yardımcı olur. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık yürüyüş gibi aktivitelerle başlayabilirsiniz; ancak egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmayı unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kan şekeriyle yaşamak bazen kaygı, üzüntü, stres veya tükenmişlik hissettirebilir. Bu duygular tamamen normaldir. Duygusal yükleri tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, kendinizi çok daha iyi hissetmenizi sağlayabilir. Diyabetli bireyler için düzenlenen destek grupları da deneyimlerinizi paylaşmak için değerli bir alan sunar.

Önleme

Tip 1 diyabet tamamen önlenemez, ancak yüksek kan şekeri çoğunlukla sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile önlenebilir veya geciktirilebilir. Dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı kiloyu korumak ve doktorunuzun önerdiği kontrolleri yaptırmak bu konuda en etkili adımlardır.

Aşılar

Yüksek kan şekeri bağışıklık sistemini zayıflatabileceği için grip ve zatürre (pnömoni) aşıları önerilebilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri sırasında kan şekeri ölçümü yapılır. Özellikle ailenizde diyabet varsa veya fazla kiloluysanız, doktorunuz yılda bir kez kan şekeri taraması önerebilir. Erken teşhis, tedavinin başarısı için kritik önemdedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve inme riskinde artış
• Böbrek hasarı (diyabetik nefropati)
• Göz hasarı ve görme kaybı (diyabetik retinopati)
• Sinir hasarı nedeniyle ayaklarda uyuşma, yanma ve güç kaybı
• Ayak yaraları, enfeksiyon ve iyileşmeyen ülserler
• Cilt enfeksiyonları ve diş eti problemleri

Uzun vadeli görünüm

Bu liste endişe verici görünebilir, ancak unutmayın ki bu durumlar yalnızca uzun süre kontrol altına alınmayan yüksek kan şekerinde görülme riski taşır. Günümüzde etkili tedavi yöntemleri sayesinde birçok kişi bu komplikasyonları yaşamadan uzun ve sağlıklı bir yaşam sürdürür. Düzenli doktor takibi, sağlıklı beslenme ve aktif bir yaşam, sağlığınız için en büyük yatırımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization ↗
• International Diabetes Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.