Obezite ile Yaşam: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Obezite, vücutta normalden fazla yağ birikimi sonucu oluşan, uzun süreli (kronik) bir hastalıktır. Sadece görünümle ilgili değildir; kalp hastalığı, diyabet ve eklem problemleri gibi birçok sağlık sorununun riskini artırır. Obezite ile ilgili acil bir sağlık sorunu yaşarsanız, örneğin göğüs ağrısı veya şiddetli nefes darlığı gibi belirtiler varsa, hemen 112'yi aramalısınız.

Evet. Obezite, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de giderek yaygınlaşan bir sağlık sorunudur.

Obezite her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak kadınlarda, orta yaş ve üzeri bireylerde ve düşük sosyoekonomik koşullarda daha sık görülmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücut kitle indeksinin 30 veya üzerinde olması
• Nefes darlığı ve çabuk yorulma
• Aşırı terleme
• Horlama ve uyku apnesi belirtileri
• Eklem ağrıları, özellikle diz ve bel ağrısı
• Yorgunluk ve hâlsizlik
• Yüksek kan basıncı
• İnsülin direnci veya kan şekeri yüksekliği

Çocuklarda belirtiler

• Yaş ve boya göre vücut kitle indeksinin üst sınırın üzerinde olması
• Hareket ederken nefes darlığı
• Akranlarına göre oyunlarda geri kalma
• Bazı durumlarda erken ergenlik bulguları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Denge ve hareket kısıtlılığı
• Eklem ağrılarında artış
• Düşme riskinde yükselme
• Günlük aktiviteleri yaparken zorlanma
• Kronik hastalıkların kontrolünün güçleşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Alınan enerji miktarının harcanan enerjiden fazla olması
• Genetik yatkınlık
• Bazı hormonal hastalıklar
• Bazı ilaçlar
• Yetersiz uyku
• Stres ve psikolojik etkenler

Risk faktörleri

• Hareketsiz yaşam
• Aşırı işlenmiş ve yüksek kalorili gıdalarla beslenme
• Ailede obezite varlığı
• Düşük gelir veya eğitim düzeyi
• Sürekli stres ve duygusal yeme
• Uyku düzensizliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorluk yaşıyorsanız ve bu durum aniden kötüleşiyorsa
• Göğüs ağrınız varsa
• Bacakta ağrı, kızarıklık veya şişlik geliştiyse
• Bilinç bulanıklığı veya bayılma hissi yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kilonuz günlük yaşamınızı veya hareketlerinizi etkilemeye başladıysa
• Kendi başınıza kilo veremiyorsanız
• Kan şekeri, tansiyon veya kolesterol değerleriniz yüksekse
• Düzenli sağlık kontrolü yaptırmak istiyorsanız

Tanı

Obezite tanısı, bir hekimin boy ve kilonuzu ölçerek hesapladığı vücut kitle indeksi (VKİ) ve bel çevresi ölçümleriyle konulur. Hekim ayrıca tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar.

Yapılabilecek testler

• Boy ve kilo ölçümü ile vücut kitle indeksi hesaplanması
• Bel çevresi ölçümü
• Kan basıncı ölçümü
• Açlık kan şekeri testi
• Kolesterol ve yağ (lipid) paneli
• Tiroid fonksiyon testleri
• Karaciğer enzim testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size genel sağlık durumunuz, beslenme alışkanlıklarınız ve hareket düzeyiniz hakkında sorular soracaktır. Ardından fizik muayene ve bazı kan testleri isteyebilir. Obezitenin altında yatan bir hastalık olup olmadığı da bu süreçte değerlendirilir.

Tedavi

Obezite tedavisinin amacı; sağlıklı ve sürdürülebilir kilo vermek, oluşabilecek sağlık problemlerini önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, kişiye özel hazırlanmalı ve bir sağlık ekibi tarafından takip edilmelidir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 30 dakika tempolu yürüyüş veya hareket etmeye çalışın
• Şekerli içecekler yerine su tercih edin
• Porsiyonlarınızı küçültün ve yavaş yemek yiyin
• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Küçük, gerçekçi hedeflerle kilo verme yolculuğuna başlayın

Tıbbi tedaviler

Tedavide sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği temel oluşturur. Bazı durumlarda doktorunuz, kilo kontrolüne yardımcı ilaçlar önerebilir. Ancak bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde ve reçeteyle kullanılmalıdır. Hangi ilacın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Daha önce uygulanan yöntemlerle yeterli kilo veremeyen ve ileri düzeyde obezitesi bulunan bazı kişiler için obezite cerrahisi bir seçenek olabilir. Cerrahi kararı, uzman bir ekip tarafından kişinin genel sağlığı değerlendirildikten sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Obezite ile yaşam, küçük ve kalıcı değişikliklerle daha kolay hale getirilebilir. Her gün aynı saatte yemek yemek, planlı hareket etmek ve yeterli su içmek günlük düzeninizi destekler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Televizyon karşısında yemek yemekten kaçının
• Mümkün olduğunca merdiven kullanın
• Oturduğunuz süreyi kısa yürüyüşlerle bölün
• Stresli olduğunuzda yemek yerine yürüyüş yapmayı deneyin
• Kendinizi başkalarıyla karşılaştırmadan sürece odaklanın

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme tabağı hazırlayın; tabağınızın yarısını sebze, dörtte birini protein içeren besinler ve dörtte birini tam tahıllar oluşturur. Egzersiz için tempolu yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler iyi bir seçenektir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite hedefleyebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Obezite, özgüven ve beden algısı üzerinde olumsuz etkiler yapabilir; üzüntü, kaygı ve depresyon belirtilerine yol açabilir. Kendinizi sürekli kötü hissettiğinizde bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı ihmal etmeyin. Böyle zamanlarda 112'yi arayarak veya bir sağlık kuruluşuna başvurarak yardım isteyebilirsiniz.

Önleme

Obezite büyük ölçüde önlenebilir bir sağlık durumudur. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku kilo alımını önlemede en önemli yoldur.

Aşılar

Obezite için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. Bu nedenle korunma, sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemek ve düzenli sağlık kontrollerini yaptırmakla sağlanır.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrollerinde boy, kilo ve bel çevresi ölçümlerinin yapılması, obezite riskinin erken dönemde fark edilmesini sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde periyodik kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Kalp damar hastalıkları
• Uyku apnesi
• Eklem aşınması ve kireçlenmesi
• Karaciğer yağlanması
• Bazı kanser türleri
• Depresyon ve kaygı bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Obezite tedavi edilebilir bir durumdur. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimsendiğinde ve uzman desteği alındığında, kilo kaybı sağlanabilir ve birçok sağlık riski önemli ölçüde azalabilir. Sabırlı olmak ve küçük adımlarla ilerlemek başarıyı getirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.