Polikistik Over Sendromu (PCOS) ile Yaşamak

Genel Bakış

Polikistik over sendromu, kısaca PCOS, yumurtalıkları ve hormon sistemini etkileyen yaygın bir sağlık sorunudur. Vücutta aşırı androjen denen 'erkeklik hormonu' üretimi, yumurtlamayı engelleyebilir ve adet döngüsünü bozabilir. Bu durum; adet düzensizliği, tüylenme, sivilce ve bazen gebe kalmakta zorlanma gibi belirtilere yol açabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık 10 ila 20 tanesinden birinde PCOS görülür.

PCOS genellikle ergenlik döneminden menopoza kadar olan dönemi etkiler. Belirtiler çoğunlukla 20'li ve 30'lu yaşlarda başlar. Ergenlerde de ilk adetten sonra görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizliği: Adetlerin seyrek gelmesi, uzun süre gelmemesi veya çok ağrılı ya da yoğun geçmesi
• Tüylenme: Yüz, çene, göğüs ve karın bölgesinde koyu ve kalın kılların artması
• Akne ve yağlı cilt: Özellikle ergenlikte veya adet dönemine yakın artan sivilceler
• Saç dökülmesi: Kafa derisinde erkek tipi incelme
• Kilo artışı ve kilo vermekte zorluk, özellikle bel çevresinde
• Yumurtlama sorunları nedeniyle gebe kalmakta güçlük

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde adet döngüsünün oturmasında gecikme veya düzensizlik
• Ergenlikte beklenenden fazla sivilce
• Normal ergenlik sınırlarını aşan kıllanma
• Beklenmeyen veya hızlı kilo alımı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Adet düzensizlikleri menopoza yaklaşırken daha belirgin hale gelebilir
• Kan şekeri ve kolesterol gibi metabolik testlerde bozukluklar daha sık görülür
• Tüylenme ve saç dökülmesi devam edebilir, bazı belirtiler menopoz sonrası hafifleyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Yumurtalıklarda erkeklik hormonu (androjen) üretiminin artması
• İnsülin direnci: Vücudun insülini etkili kullanamaması, kan şekerini dengeleyememesi
• Genetik faktörler: Aile bireylerinde PCOS varlığı riski artırabilir

Risk faktörleri

• Ailede PCOS öyküsü bulunması
• Aşırı kilo veya obezite
• İnsülin direnci ya da tip 2 diyabet tanısı bulunması
• Ergenlik yaşı küçük olduğunda veya adetler seyrek başladığında risk artabilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' başlığı altında sayılan şiddetli karın ağrısı, ağır kanama veya nefes darlığı gibi belirtiler varsa
• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleri varsa hemen destek alın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adetleriniz 3 aydan uzun süre gelmiyorsa
• Tüylenme, sivilce ve kilo artışı gibi belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa
• Gebe kalmayı planlıyorsanız ve düzenli adet görmüyorsanız
• PCOS tanısı aldıysanız ve düzenli kontrol zamanınız geldiyse

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve ailenizdeki sağlık öykünüzü alır. Fizik muayene ile tüylenme, sivilce ve vücut kitle indeksi incelenir. PCOS tanısı, yumurtlama bozukluğu, androjen fazlalığı belirtileri ve yumurtalıklarda görülen tipik görünüm gibi bulguların birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Hormon düzeyleri, kan şekeri, insülin, kolesterol ve bazı özel hormon tetkikleri
• Ultrason: Yumurtalıkların büyüklüğü ve kist/follikül görünümünün değerlendirilmesi
• Açlık kan şekeri ve glukoz tolerans testi: İnsülin direnci varlığının araştırılması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir çünkü belirtiler başka sağlık sorunlarıyla benzerlik gösterebilir. Doktorunuz tüm sonuçları bir arada değerlendirir, size net bir bilgi verir ve tedavi seçeneklerini adım adım anlatır. Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde kadın doğum ve endokrinoloji bölümleri bu değerlendirmeyi yapabilir.

Tedavi

PCOS tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, hormon dengesini desteklemek ve uzun vadede diyabet ile kalp hastalığı riskini azaltmaktır. Tedavi her kişiye özel olmalıdır; çoğu durumda ilk basamak sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir.

Evde kişisel bakım

• Haftanın çoğu günü 30-45 dakika yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi orta düzey egzersiz yapmak
• Sebze, meyve, tam tahıl ve protein ağırlıklı, dengeli bir beslenme düzeni kurmak
• İşlenmiş gıdaları ve şekerli içecekleri sınırlamak
• Uyku düzenine dikkat etmek, gece 7-8 saat uyumaya çalışmak
• Stresi azaltmaya yardımcı olabilecek nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobiler edinmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; adet düzenini sağlamak, tüylenme ve sivilceyi hafifletmek veya insülin direncini dengelemek amacıyla bazı ilaçlar önerebilir. Bunlar hormon içeren ilaçlar, insülin duyarlılığını destekleyen ilaçlar veya belirtilere yönelik tedaviler olabilir. Hangi ilacın uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar verir, ilaçların dozunu ve süresini kendiniz değiştirmemelisiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, ilaç tedavileri beklenen faydayı sağlamazsa ve gebe kalmaya yardımcı olması amacıyla yumurtalıklarla ilgili cerrahi bir işlem gündeme gelebilir. Bu tür bir karar uzman hekim değerlendirmesi ve cerrahi riskler hakkında detaylı görüşmeden sonra verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

PCOS hastaların hayatını birçok yönden etkileyebilir; ancak düzenli doktor takibi ve yaşam tarzı alışkanlıkları belirtileri büyük ölçüde hafifletebilir. Kendinize karşı sabırlı olun, her adım bir ilerlemedir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz: Kas gücünü artıran ve insülin direncini azaltan aktiviteler özellikle faydalıdır
• Sağlıklı kilo aralığında kalmaya çalışmak: Vücut ağırlığının sadece %5-10'luk azalması adet döngüsünü düzenleyebilir
• Sigara kullanmamak, alkolü sınırlamak
• Kilo vermeye çalışırken aşırı kısıtlayıcı diyetlerden kaçınmak, bir diyetisyenden destek almak

Diyet ve egzersiz

Beslenmede kan şekerini dengede tutmak önemlidir. Lif açısından zengin sebzeler, tam tahıllar, baklagiller, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, sert kabuklu yemişler) ve yeterli protein tercih edin. Küçük ve sık öğünler yerine gün içinde dengeli bir öğün planı uygulayabilirsiniz. Egzersiz; yürüyüş, bisiklet veya evde yapılan direnç egzersizleri gibi sürdürülebilir aktiviteler olsun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görünüşteki değişiklikler, gebe kalma kaygısı ve vücut algısı sorunları ruh sağlığını etkileyebilir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almak güçlenmenizi sağlar. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşüncesi yaşıyorsanız, bu bir acil durumdur; en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

PCOS'u tamamen engellemek için kesin bir yöntem bugün için bilinmemektedir. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrollü bir yaşam tarzı belirtilerin hafiflemesine ve uzun vadeli risklerin azalmasına yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet ve insülin direncinin ilerlemesi
• Yüksek tansiyon ve kolesterol artışına bağlı kalp damar hastalıkları riski
• Uzun süre adet görmeme durumunda rahim iç tabakasının kalınlaşması
• Gebe kalma sürecinde zorluklar ve hamilelikte bazı komplikasyonların riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

PCOS yönetilebilir bir sağlık durumudur. Belirtiler doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir; birçok kadın sağlıklı gebelikler geçirir ve uzun vadeli riskler önemli ölçüde azalır. Düzenli doktor kontrolü, bu süreçteki en iyi yol göstericinizdir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.