Diyabet Tanısı Sonrası Düşük Kan Şekeri (Hipoglisemi)

Genel Bakış

Düşük kan şekeri, tıptaki adıyla hipoglisemi, kanınızdaki şeker miktarının normalin altına düşmesidir. Yeni şeker hastalığı (diyabet) tanısı konduktan sonra özellikle tedaviye başlandığı dönemde ortaya çıkabilir. Bu durum korkutucu olabilir, ancak doğru müdahaleyle çoğunlukla hızla düzelir.

Evet, özellikle diyabet tanısının ilk dönemlerinde ve insülin ya da bazı şeker ilaçları kullananlarda oldukça yaygındır. İyi yönetilmezse sık sık tekrarlayabilir, ancak doğru bilgiyle kontrol altına alınabilir.

Şeker hastalığı tanısı alan herkesi etkileyebilir. Özellikle insülin kullananlar, uzun süre aç kalanlar, yoğun egzersiz yapanlar, böbrek veya karaciğer sorunu olanlar ve yaşlılar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Titreme ve sarsıntı hissi
• Aşırı terleme, soğuk ter
• Kalp çarpıntısı
• Şiddetli açlık hissi
• Sinirlilik ve huzursuzluk
• Baş ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Konsantrasyon güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Ani huysuzluk, ağlama krizleri
• Solukluk ve yorgunluk
• Uykuya meyil, sersemlik
• Davranış değişiklikleri (içine kapanma, aşırı hareketlilik)
• Okulda derse dikkat verememe

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Baş dönmesi ve dengesizlik
• Düşme
• Kafa karışıklığı, dalgınlık
• Konuşma güçlüğü
• Uyuklama
• Bazı belirtilerin silik olması, bu nedenle geç fark edilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker düşürücü ilaçların veya insülinin gereğinden fazla alınması
• Öğün atlanması ya da normalden az yemek yenmesi
• Yemek yenmeden önce alınan ilacın kana karışması için beklenilmesi
• Beklenmedik yoğun veya uzun süreli egzersiz
• Alkollü içeceklerin aç karnına tüketilmesi
• İshal veya kusma gibi hastalıklar sırasında beslenmenin bozulması
• Böbrek veya karaciğer hastalıkları

Risk faktörleri

• İnsülin kullanmak
• Yeni diyabet tanısı ve ilaç dozu ayarlama dönemi
• 70 yaş üstü olmak
• Küçük çocuklar (özellikle insülin kullananlar)
• Ağır egzersiz yapan sporcular
• Gastroparezi (midenin geç boşalması) gibi sindirim sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşük kan şekeri belirtileri sık sık tekrarlıyorsa aynı gün doktorunuza başvurun
• Şekerli bir şey aldıktan sonra belirtileriniz düzelmiyorsa
• Bilinç bulanıklığı veya bayılma olmasa da çok şiddetli belirtiler yaşıyorsanız
• Evde yaptığınız ölçümler sürekli düşük çıkıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet tanısı sonrası düzenli kontrollerinizi aksatmayın
• İlaçlarınızı ve beslenme planınızı doktorunuzla birlikte gözden geçirin
• Kan şekeri ölçümlerinizi kaydederek poliklinik görüşmenize getirin

Tanı

Doktorunuz, yaşadığınız belirtileri dinleyerek ve kan şekerinizi ölçerek düşük kan şekeri teşhisi koyar. Evde parmak ucu ölçümü sırasında şekerinizin düşük çıkması da tanıya yardımcı olur. Kesin tanı ve nedeni belirlemek için bazen laboratuvar testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Anlık kan şekeri ölçümü (parmak delerek veya hastanede koldan)
• Açlık kan şekeri testi
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösterir)
• Şeker düşüklüğü belirtileri sırasında ölçüm yapılması
• Gerekirse 72 saatlik açlık testi gibi özel testler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle size kendi kan şekerinizi nasıl ölçeceğinizi ve normal değerleri öğretecektir. Ardından beslenme düzeniniz, ilaç ve insülin kullanımınız, egzersiz alışkanlıklarınız ve stres düzeyiniz hakkında sorular soracaktır. Bu bilgilerle kişisel bir hipoglisemi önleme planı hazırlanır.

Tedavi

Düşük kan şekerinin acil tedavisi, kan şekerini hızla yükseltecek şekerli bir gıda almaktır. Ardından kan şekerinin tekrar düşmemesi için ara öğün yapılması önerilir. Kalıcı çözüm ise ilaç ve beslenme planının doktorla birlikte yeniden düzenlenmesidir.

Evde kişisel bakım

• Belirtileri hissettiğinizde hızlı etkili şekerli bir şeyler alın (bir bardak meyve suyu, şekerli çay, birkaç kesme şeker veya bal gibi)
• Kısa bir süre (örneğin 10-15 dakika) bekleyip kan şekerinizi yeniden ölçün
• Kan şekeriniz normale döndüğünde peynirli ekmek gibi uzun süreli enerji veren bir ara öğün tüketin
• Düşük kan şekeri yaşadığınız her anı ve saatini bir günlüğe not edin
• Yanınızda her zaman şeker, meyve suyu veya glikoz jeli bulundurun
• Yakınlarınıza düşük kan şekeri belirtilerini ve size nasıl yardım edebileceklerini öğretin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kullandığınız şeker düşürücü ilaçların türünü, dozunu veya kullanım saatini değiştirebilir. İnsülin kullananlarda insülin dozu yeniden ayarlanabilir. Çok ciddi durumlar için doktorunuz, acil durumda uygulanabilecek özel bir enjeksiyon (örneğin glukagon benzeri) önerebilir. Bu tür bir ilacı nasıl ve ne zaman kullanmanız gerektiğini mutlaka sağlık ekibinizden öğrenin. Doktorunuza veya diyabet hemşirenize soru sormaktan çekinmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Düşük kan şekerine neden olan bazı nadir durumlarda (pankreasla ilgili bir tümör gibi) ameliyat gerekebilir. Ancak diyabet tedavisine bağlı düşük kan şekeri için ameliyat genellikle gerekli değildir. Doktorunuz ek testler yaparak sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Bu durumla yaşamak

Düşük kan şekerini önlemek için günlük hayatınızı küçük ama etkili düzenlemelerle yönetebilirsiniz. Öğün saatlerinizi düzenli hale getirin, kan şekeri takvimi oluşturun ve kendinize uygun bir hatırlatma sistemi kurun. Şekerli bir şey bulundurmak size güven verecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğün atlamayın, gerekirse saatli ara öğünler planlayın
• Alkol alıyorsanız mutlaka yemekle birlikte ve sınırlı miktarda tüketin
• Egzersizden önce ve sonra kan şekerinizi ölçün
• Egzersiz süresini kademeli olarak artırın, ani ve aşırı yorucu aktivitelerden kaçının
• İlaçlarınızı her gün aynı saatlerde almayı ihmal etmeyin
• Stresle başa çıkmak için yürüyüş, nefes egzersizleri veya hobiler edinin

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme planı; kepekli ekmek, bulgur, meyve ve yoğurt gibi kompleks karbonhidratların yanında yeterli protein ve yağ içerir. Bu besinler kan şekerini daha yavaş yükseltir ve düşmeyi geciktirir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş gibi aktiviteler kan şekeri kontrolüne yardımcı olur. Ancak egzersiz öncesi kan şekeriniz düşükse ek bir ara öğün almanız gerekebilir. Bu konuda doktorunuza veya diyabet diyetisyenine danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Düşük kan şekeri yaşama korkusu zamanla kaygı ve strese yol açabilir. 'Acaba şimdi düşer mi?' düşüncesi sosyal yaşamınızı kısıtlayabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Kaygınız arttığında doktorunuzla konuşmak ve bazı durumlarda psikolojik destek almak size iyi gelecektir.

Önleme

Evet, düşük kan şekeri büyük ölçüde önlenebilir. Düzenli öğünler, ilaçların doğru zamanda ve doğru dozda alınması, kan şekerinin düzenli ölçülmesi ve egzersiz öncesi gerekli önlemler alınması riski en aza indirir.

Aşılar

Düşük kan şekerini doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak diyabet hastalarına grip, zatürre ve hepatit B gibi enfeksiyon aşıları daha çok önerilir çünkü hastalıklar kan şekerini dalgalandırabilir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Diyabet tanısı sonrası düzenli aralıklarla kan şekeri ölçümü, HbA1c takibi ve doktor kontrolü yapılmalıdır. Bu kontroller, düşük kan şekeri riskini önceden fark etmenizi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kan şekeri çok düşerse kafa karışıklığı ve davranış değişiklikleri artabilir
• Bilinç kaybı gelişebilir
• Havale (kasılma) geçirme riski vardır
• Çok ağır ve uzun süreli düşüklük beyin hasarına yol açabilir
• Uyku veya araç kullanırken meydana gelen düşükler kaza riskini artırabilir

Uzun vadeli görünüm

Düşük kan şekeri korkutucu olsa da doğru eğitim ve bireysel bakım planıyla çoğu kişi güvenli ve aktif bir hayat yaşamaya devam eder. Doktorunuz ve diyabet ekibiniz desteğiyle bu durumu yönetmeyi öğrenirsiniz. Yaşam kalitenizi korumak ve uzun vadeli komplikasyonları önlemek sizin elinizde.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (Who) ↗
• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.