Düşük Kan Şekeri (Hipoglisemi) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Düşük kan şekeri (hipoglisemi), kanınızdaki şeker (glikoz) miktarının normalin altına düşmesidir. Şeker, vücudunuzun ve özellikle beyninizin ana enerji kaynağıdır. Kan şekeri çok düştüğünde vücudunuz size çeşitli belirtilerle sinyal verir ve hızlıca müdahale etmeniz gerekir.

Evet, özellikle kan şekeri düşürücü ilaç kullanan diyabet hastalarında yaygındır. Diyabeti olmayan kişilerde ise daha nadir görülür.

En sık insülin veya bazı diyabet hapları kullanan tip 1 ve tip 2 diyabet hastalarını etkiler. Bunun dışında açlık, aşırı alkol tüketimi veya nadir bazı hastalıklar sonucu da herkeste görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Titreme ve sinirlilik
• Soğuk terleme
• Çarpıntı
• Aşırı açlık hissi
• Baş dönmesi
• Konsantre olmakta güçlük

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve ağlama
• Uykuya eğilim veya sürekli uyku hali
• Yemeği reddetme
• Solgun görünüm ve halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Dengesizlik ve düşme
• Bulanık görme
• Halsizlik ve yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet ilaçlarının önerilenden fazla alınması veya insülin dozunun yüksek olması
• Öğün atlanması, geç yenilmesi veya çok az karbonhidrat alınması
• Aşırı alkol tüketimi (özellikle aç karnına)
• Uzun veya yoğun egzersiz yapılması
• Karaciğer, böbrek hastalıkları veya hormonal bozukluklar

Risk faktörleri

• Şeker hastalığı (diyabet)
• İnsülin veya bazı şeker düşürücü ilaçları kullanmak
• İlerleyen yaş
• Düzensiz beslenme alışkanlıkları
• Böbrek veya karaciğer yetmezliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler tekrarlıyorsa ve kendi başınıza yönetemiyorsanız
• Kan şekerinizi ölçemiyorsanız ve kendinizi çok kötü hissediyorsanız
• Düşük şeker nedeniyle düşme, yaralanma veya kaza geçirdiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet tedavisi görüyorsanız ve sık sık düşük şeker yaşıyorsanız
• Diyabetiniz yokken bile açlıkta aşırı düşük şeker belirtileri hissediyorsanız
• Kullandığınız ilaçların veya insülin dozunun gözden geçirilmesi için düzenli kontrolünüz varsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek, tıbbi geçmişinizi inceleyecek ve fiziksel muayene yapacaktır. Tanı; belirtiler sırasında kan şekerinin düşük ölçülmesi, belirtilerin şeker alınca düzelmesi ve bu düşüklüğün başka bir duruma bağlı olmamasıyla konulur. Hekimler buna 'Whipple üçlüsü' adını verir.

Yapılabilecek testler

• Parmak ucundan kan şekeri ölçümü
• Açlık kan şekeri testi
• Hekim kontrolünde uzun süreli açlık testi
• Gerekirse ek kan testleri ve görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi not etmenizi isteyebilir. Kan şekerini ne zaman ve nasıl ölçeceğinizi anlatacak, gerekirse evde kullanmanız için ölçüm cihazı önerebilir. Bazı testler için birkaç saat hastanede kalmanız gerekebilir.

Tedavi

Düşük kan şekeri tedavisinin ilk adımı, belirtiler ortaya çıktığı anda kan şekerini hızlıca normal seviyeye getirmektir. Bunun için meyve suyu, şekerli içecek, bal veya şeker gibi hızlı emilen karbonhidratlar kullanılır. Kan şekeri yükseldikten sonra ekmek, bisküvi veya meyve gibi kısa sürede etki eden bir ara öğün almak kan şekerinin yeniden düşmesini önler.

Evde kişisel bakım

• Düşük şeker belirtilerini iyi tanıyın ve yanınızda her zaman şeker, meyve suyu veya kuru üzüm bulundurun.
• Belirtiler başladığında oturun ve hemen şekerli bir şey tüketin; 10-15 dakika sonra kan şekerinizi ölçün.
• Düzenli öğünler tüketin, öğün atlamayın.
• Alkolü boş mideye içmeyin ve aşırıya kaçmayın.
• Diyabet ilacı veya insülin alırken doktorunuzun önerdiği saatlere uyun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, düşük şeker ataklarını azaltmak için diyabet ilaçlarınızın dozunu ayarlayabilir, beslenme planınızı yeniden düzenleyebilir veya altta yatan başka bir hastalık olup olmadığını araştırabilir. Tedavi kişiye özeldir; bu nedenle ilaç ve doz değişikliklerini yalnızca doktorunuzun önerisiyle yapmalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, pankreasta insülin salgılayan bir tümör (insülinoma) düşük şekere yol açıyorsa ameliyat gerekebilir. Doktorunuz bu durumu tetkik eder ve uygun tedaviyi önerir.

Bu durumla yaşamak

Düşük şekerle yaşamak, belirtileri erken fark etmek ve hızlı müdahale etmeyi öğrenmek anlamına gelir. Diyabet hastalarının üzerlerinde diyabet olduğunu belirten bir bilgi kartı taşıması önerilir. Yakınlarınızın da düşük şeker belirtilerini bilmesi ve size nasıl yardım edeceğini öğrenmesi önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güne düzenli bir kahvaltıyla başlayın ve öğünleri aksatmayın.
• Egzersizden önce ve sonra kan şekerinizi kontrol edin.
• Stressiz kalmaya çalışın; derin nefes alma, yürüyüş gibi rahatlatıcı aktiviteler yapın.
• Uyku düzeninize özen gösterin; yetersiz uyku kan şekerini olumsuz etkileyebilir.

Diyet ve egzersiz

Yemeklerde kepekli ekmek, bulgur, yulaf gibi lifli karbonhidratları tercih edin. Bunlar kan şekerini daha yavaş yükseltir ve uzun süre tok tutar. Egzersiz sırasında yanınızda muz, kuru meyve veya meyve suyu bulundurun. Uzun süreli egzersizlerde ara ara küçük atıştırmalar yapmak düşük şekeri önler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli düşük şeker korkusu, endişe ve kaygıya neden olabilir. Bu durum tamamen normaldir. Yine de günlük hayatınızı etkiliyorsa bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Duygularınızı doktorunuzla paylaşmak hem fiziksel hem ruhsal sağlığınız için faydalıdır.

Önleme

Evet, düşük kan şekeri büyük ölçüde önlenebilir. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği saatte ve dozda almak, öğün atlamamak, alkolü sınırlamak ve egzersiz öncesi önlem almak riski azaltır. Diyabet hastalarının düzenli kan şekeri takibi en önemli adımdır.

Tarama programları

Şeker hastalığı olan kişilerin belirli aralıklarla kan şekerlerini ölçmeleri ve kendilerini düşük şeker belirtilerine karşı eğitmeleri önerilir. Ayrıca diyabet tanısı konan herkese hipoglisemi yönetimi hakkında bilgi verilmesi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bilinç bulanıklığı ve kafa karışıklığı
• Havale (konvülsiyon) geçirme
• Bilinç kaybı ve bayılma
• Kalp ritim bozuklukları (nadiren)

Uzun vadeli görünüm

Düşük kan şekeri korkutucu olabilir; ancak doğru bilgi ve düzenli takiple kontrol altına alınabilir. Ataklarınızı tanıyıp önlem aldığınızda günlük yaşamınıza güvenle devam edebilirsiniz. Unutmayın, bu konuda yalnız değilsiniz; doktorunuz ve sevdikleriniz size destek olabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Diabetes Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.