Obezite ve Aile Yaşamı

Genel Bakış

Obezite, vücutta sağlığı bozacak ölçüde aşırı yağ birikmesidir. Basitçe, alınan enerji (kalori) ile harcanan enerji arasındaki dengenin bozulması sonucu ortaya çıkar. Doktorlar çoğunlukla beden kitle indeksi (BKİ) denilen, boy ve kiloya dayalı bir ölçüm kullanır.

Evet, obezite hem dünyada hem de Türkiye'de giderek yaygınlaşmaktadır. Sağlık Bakanlığı verilerine göre her üç yetişkinden biri obeziteyle karşı karşıyadır.

Obezite her yaştan insanı etkileyebilir; çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar risk altındadır. Ailede obezite öyküsü olması, genetik ve çevresel etkenler nedeniyle diğer bireyleri de etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Zamanla bel çevresinde veya genel olarak vücut ağırlığında artış
• Günlük işlerde (merdiven çıkma, yürüme gibi) daha çabuk yorulma
• Nefes darlığı veya horlama
• Eklem ve sırt ağrıları
• Kendini yorgun hissetme

Çocuklarda belirtiler

• Yaşıtlarına göre belirgin kilo fazlalığı
• Fiziksel oyunlara katılmakta isteksizlik
• Okulda veya arkadaş ortamında kilo nedeniyle dalga konusu olma, içe kapanma
• Özgüvende azalma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diz ve kalça eklemlerinde ağrı, hareket kısıtlılığı
• Denge kaybı ve düşme korkusu
• Günlük öz bakımı (banyo, giyinme) zorlaştırabilecek hareket güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli olarak harcanandan daha fazla kalori almak (enerji dengesizliği)
• Ailece benimsenen sağlıksız beslenme alışkanlıkları (hazır gıdalar, aşırı şekerli içecekler, büyük porsiyonlar)
• Hareketsizlik: televizyon, bilgisayar veya telefon başında geçen uzun saatler
• Genetik yatkınlık: ailesinde obezite olan bireylerin bu durumu yaşama ihtimali daha yüksektir
• Bazı hormonal bozukluklar (tiroid bezinin az çalışması gibi) ve metabolizma hızını etkileyen durumlar

Risk faktörleri

• Ailede obezite öyküsü
• Duygusal yeme, stres, kaygı veya depresyon
• Yetersiz uyku, uyku düzensizlikleri
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (doktorunuzla görüşün, kendi kendinize asla kesmeyin)
• Öğün atlama ve düzensiz yeme alışkanlıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hızlı kilo kaybı veya alımıyla birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı (pıhtı şüphesi)
• İdrar miktarında belirgin azalma veya aşırı yorgunluk

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kilo kontrolü sağlamakta zorlanma ve ailece nasıl destek olacağınızı bilmeme
• Çocuğunuzun kilosu sizi endişelendiriyorsa ve beslenme okul başarısını, sosyal hayatını etkiliyorsa
• Obeziteyle birlikte yüksek tansiyon, şeker veya kolesterol değerleriniz çıktıysa

Tanı

Doktorunuz, kilo probleminin boyutunu ve altında yatan nedenleri anlamak için sizinle ayrıntılı bir görüşme yapar. Ölçümler, aile sağlık geçmişi ve günlük alışkanlıklarınızı değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• BKİ (beden kitle indeksi) hesaplaması: kilonuzun boyunuzun karesine bölünmesiyle bulunur.
• Bel çevresi ölçümü: karın bölgesindeki yağlanmanın derecesini gösterir.
• Kan testleri: açlık kan şekeri, kolesterol, tiroid ve karaciğer fonksiyonlarına bakılabilir.
• Doktor gerekli görürse daha ileri hormon testleri veya kalp değerlendirmesi isteyebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Bu süreçte sizi suçlayan ya da yargılayan bir tutumla karşılaşmazsınız. Amaç, sizin ve ailenizin daha sağlıklı bir yaşama adım atması için bir yol haritası çizmektir. Görüşmeye mümkünse bir aile bireyiyle gitmek, evdeki düzeni konuşma açısından faydalı olabilir.

Tedavi

Obezite tedavisinde hedef, hızlı kilo vermek değil, kalıcı ve sağlıklı alışkanlıklar kazanmaktır. Tedavi, aile katılımıyla çok daha başarılı olur. Doktorunuz, diyetisyen, psikolog ve egzersiz danışmanı gibi farklı uzmanlarla iş birliği önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Aile olarak düzenli saatlerde, sofrada, ekranlardan uzak yemek yiyin.
• Evde abur cubur ve şekerli içecek bulundurmayın; sağlıklı atıştırmalıkları görünür yerlere koyun.
• Asansör yerine merdiven kullanmak, kısa mesafelere yürümek gibi küçük hareket artırıcıları alışkanlık hâline getirin.
• Uyku saatlerini koruyun ve uyku öncesi ekran kullanımını sınırlayın.
• Stresle baş etmek için ailece yürüyüş, sohbet veya nefes egzersizlerini deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra tıbbi destek önerebilir. Bunlar arasında diyetisyen takibi, davranış terapisi (yeme alışkanlıklarını değiştirme danışmanlığı) ve bazı durumlarda doktor kontrolünde, reçeteli ilaçlar bulunabilir. Hiçbir ilaç doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır, özellikle çocuklar için.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi (obezite ameliyatları), ancak diğer tüm yöntemlerin denendiği, ciddi sağlık sorunlarının olduğu ve doktorun uygun gördüğü ileri obezite vakalarında değerlendirilir. Bu karar, detaylı tetkikler ve uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Obezite ile yaşamak, bir yarış değil, her gün biraz daha sağlıklı tercihler yapma sürecidir. Günlük hayatta, ailenizle birlikte küçük adımlar (örneğin haftada iki akşam birlikte yemek pişirmek, pazar sabahları yürüyüşe çıkmak) zamanla büyük fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ailece planlı alışveriş yaparak gereksiz kalori alımını azaltın.
• Televizyon veya telefon karşısında yemek yememek, doyma sinyalini fark etmenize yardımcı olur.
• Haftalık ekran süresini sınırlayın, yerine birlikte oyun oynayın veya açık havada vakit geçirin.
• Birbirinize destek olun; olumlu ifadeler kullanın, suçlayıcı dilden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme, yasaklar demek değildir. Sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı proteinleri artırıp porsiyonları ailece küçülterek başlayabilirsiniz. Egzersiz olarak illa spor salonu gerekmez; yürüyüş, bisiklet, ailece dans etmek veya ip atlamak gibi eğlenceli aktiviteler yeterlidir. Önemli olan keyif almak ve sürdürebilmektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Obezite, kişinin kendine güvenini, sosyal ilişkilerini ve ruhsal sağlığını etkileyebilir. Özellikle çocuklarda akran zorbalığı, yetişkinlerde damgalanma hissi yaygındır. Bu duygularla baş etmek için bir uzmandan psikolojik destek almak çok değerlidir. Kendinizi bunalmış hissediyorsanız yalnız değilsiniz; doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin. Acil bir ruhsal sıkıntı halinde 112’yi arayın.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, çocukluktan itibaren ailece sağlıklı beslenme ve hareket etme alışkanlığı kazanmak riski büyük ölçüde azaltır. Küçük yaşta doğru örnek olmak, ileride obeziteyi önlemenin en güçlü yoludur.

Tarama programları

Düzenli doktor kontrollerinde kilo, boy ve bel çevresi takibi yapılması; özellikle aile öyküsü olan çocukların izlenmesi faydalıdır. Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği aralıklarla kan tahlili yaptırmak, gizli riskleri erkenden yakalamanıza yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet (şeker hastalığı)
• Hipertansiyon (yüksek tansiyon) ve kalp hastalıkları
• Eklem kireçlenmeleri ve bel fıtığı gibi hareket sistemi sorunları
• Uyku apnesi (uykuda nefes durması)
• Karaciğer yağlanması
• Depresyon, kaygı bozuklukları ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Obeziteyle yaşamak kader değildir. Aile desteği ve doğru sağlık yardımıyla yapılan yaşam biçimi değişiklikleri, birçok kişinin kan değerlerini düzeltip ilaç ihtiyacını azalttığını, kendini daha enerjik ve mutlu hissettiğini göstermektedir. Unutmayın, mükemmel olmak değil, her gün biraz daha iyiye gitmek önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.