Çocuklarda Obezite

Genel Bakış

Çocuklarda obezite, vücutta sağlığı olumsuz etkileyecek kadar aşırı yağ birikmesidir. Çocuğun boyu ve yaşına göre kilosu değerlendirilerek obezite olup olmadığı anlaşılır. Bu, çocuğu etiketlemek için değil, sağlığını korumak için yapılan bir değerlendirmedir.

Evet, çocukluk çağı obezitesi hem dünyada hem de Türkiye'de giderek artan sık görülen bir sağlık sorunudur. Sağlık Bakanlığı da bu konuda toplumu bilinçlendirme çalışmaları yürütmektedir.

Her yaş grubundan çocuğu etkileyebilir; özellikle okul çağı dönemi ve ergenlikte daha sık ortaya çıkar. Ailede obezite öyküsü, yanlış beslenme alışkanlıkları ve hareket azlığı olan çocuklarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yaşa ve boya göre beklenenin üzerinde kilo artışı
• Fiziksel aktivitede çabuk yorulma, nefes darlığı
• Horlama veya uykuda nefesin kısa süre durması
• Diz, kalça ve bel bölgesinde ağrı
• Boyun, koltuk altı ve cilt kıvrımlarında koyu renkli, kadifemsi alanlar
• Yorgunluk, enerji düşüklüğü

Çocuklarda belirtiler

• Boyuna göre yaşıtlarından belirgin şekilde iri görünme
• Erken ergenlik belirtileri (kızlarda erken adet başlangıcı, erkeklerde erken ses kalınlaşması)
• Ayakkabı ve kıyafetlerin hızla küçülmesi
• Uyku apnesine bağlı olarak dikkat dağınıklığı ve okul başarısında düşüş
• Bazen hiçbir belirti görülmeyebilir; bu yüzden düzenli kontroller önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Enerji dengesizliği: Alınan kalorinin harcanan kaloriden fazla olması
• Genetik yatkınlık
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları: işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler, fast-food tüketimi
• Fiziksel hareketsizlik ve uzun ekran süresi
• Nadiren hormonal hastalıklar (tiroid, büyüme hormonu, kortizol gibi)
• Psikolojik etkenler: stres, üzüntü veya can sıkıntısıyla yeme

Risk faktörleri

• Ailede obezite öyküsü olması
• Annenin gebelikte diyabeti veya obezitesi
• Düşük doğum ağırlığı
• Bebeklik döneminde çok hızlı kilo alımı
• Biberonla aşırı beslenme
• Yetersiz uyku
• Sağlıklı gıdaya erişimin zor olduğu sosyoekonomik koşullar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Çocukta şiddetli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı varsa aynı gün doktora götürün.
• Şiddetli karın ağrısı, kusma veya nefes darlığı varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık sağlık kontrollerinde boy ve kilo ölçümü ile değerlendirme yapılır.
• Çocuğunuzun büyüme eğrisi yukarı doğru hızla seyrediyorsa
• Çocuğunuz sürekli yemek yemek istiyor, yemek sonrası suçluluk hissediyor veya kilo konusunda aşırı endişeli görünüyorsa
• Fiziksel aktivite giderek azaldıysa veya arkadaş ortamında sorunlar yaşıyorsa

Tanı

Çocuk doktoru, çocuğun boyunu ve kilosunu ölçer, yaşına ve cinsiyetine göre vücut kitle indeksini hesaplar ve büyüme eğrisi üzerinde değerlendirir. Ayrıca ailede obezite, beslenme düzeni, ekran süresi, uyku ve hareket alışkanlıkları hakkında bilgi alır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri veya HbA1c testi
• Kolesterol ve trigliserit düzeyi
• Karaciğer enzimleri
• Tiroid hormonları (gerekirse)
• Kan basıncı ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 20-30 dakika sürer; doktor hem çocukla hem ebeveynle konuşur, büyüme eğrisini gösterir ve sağlıklı alışkanlıklar için önerilerde bulunur. Gerekirse diyetisyen, çocuk endokrinoloji (hormon) uzmanı veya çocuk psikoloğuna yönlendirme yapılır.

Tedavi

Çocukluk obezitesinde tedavinin amacı çocuğu zayıflatmak değil; sağlıklı büyümesini desteklemektir. Tedavi, ailenin tümünün katılımıyla yürütülen yaşam tarzı değişikliğini içerir. Amaç yavaş ve sürdürülebilir kilo kontrolüdür.

Evde kişisel bakım

• Tüm aile olarak sağlıklı ve düzenli beslenmek
• Porsiyonları küçültmek ve yemeği yavaş yemek
• Şekerli içecekleri su yerine bırakmak
• Günde en az 60 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite yapmak
• Ekran süresini günde en fazla 2 saatle sınırlamak
• Yaşa uygun uyku süresine dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi çocuklarda çok nadirdir ve yalnızca uzman doktor tarafından, yaşam tarzı değişiklikleri yetersiz kaldığında ve belirli durumlarda düşünülür. Bu ilaçlar asla tek başına kullanılmamalıdır; çocuk endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanının takibi şarttır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Obezite cerrahisi çocuklarda çok ileri, yaşamı tehdit eden durumlarda ve yalnızca ergenlik sonrası dönemdeki bazı gençlerde, multidisipliner bir ekip tarafından yapılan değerlendirme sonrasında gündeme gelebilir. Cerrahi asla bir ilk seçenek değildir.

Bu durumla yaşamak

Obezitesi olan bir çocukla yaşarken çocuğu suçlamamak ve etiketlememek çok önemlidir. Sağlıklı beslenme ve hareket alışkanlıkları tüm aile için benimsenmeli; çocuğun kilosuna değil, sağlığına odaklanılmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli aile yemekleri planlamak
• Birlikte yürüyüş yapmak, bisiklete binmek, yüzmek
• Ekran süresi yerine hobi ve sosyal aktivitelere yönlendirmek
• Öğünleri atlamamak, ara öğünlerde meyve ve yoğurt gibi sağlıklı seçenekler sunmak
• Alışverişte besin etiketlerini okuyarak işlenmiş gıdaları azaltmak

Diyet ve egzersiz

Sağlık Bakanlığı'nın da önerdiği sağlıklı tabak modeline göre, tabağın yarısı sebze ve meyve, çeyreği protein kaynağı (tavuk, balık, yoğurt, kurubaklagil), çeyreği tam tahıllı tahıllardan (bulgur, tam buğday ekmeği, yulaf) oluşmalıdır. Çocukların günde en az 60 dakika tempolu yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi bir aktivite yapması önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kilo sorunu çocuklarda akran zorbalığı ve dışlanma riskini artırabilir. Bu durum özgüven eksikliği, kaygı ve depresyona yol açabilir. Çocuğunuzun duygularını dinleyin, yargılamayın ve gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek alın. Unutmayın ki kilo bir karakter sorunu değildir; sevgi ve destek en önemli motivasyon kaynağıdır.

Önleme

Pek çok çocukluk obezitesi vakası, erken çocukluk döneminde kazandırılan sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları ile önlenebilir. Ancak genetik ve hormonal faktörler bazı çocuklarda obezite riskini artırabilir; bu durumda erken tanı ve düzenli takip koruyucudur.

Aşılar

Obeziteye karşı koruyan bir aşı yoktur. En iyi koruma, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının çocukluktan itibaren kazandırılmasıdır.

Tarama programları

Çocuklarda düzenli sağlık kontrollerinde boy ve kilo ölçümü yapılır; büyüme eğrisi değerlendirilerek obezite açısından erken tarama sağlanır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kolesterol yüksekliği ve kalp-damar hastalıkları
• Karaciğer yağlanması
• Uyku apnesi (uykuda nefes durması) ve solunum problemleri
• Eklem ağrıları ve ortopedik sorunlar
• Erken ergenlik ve hormonal bozukluklar
• Depresyon, kaygı ve düşük özgüven

Uzun vadeli görünüm

Çocukluk obezitesi tedavi edilebilir bir durumdur. Erken fark edildiğinde, aile desteği ve uzman takibiyle çocuklar sağlıklı kiloya ulaşabilir ve ciddi komplikasyonların çoğu önlenebilir. Küçük değişiklikler zamanla büyük farklar yaratır; umut her zaman vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.